hósdagur 15. oktober 2020síða 22

FRÍGGJADAGUR 16. OKTOBER 2020 SOSIALURIN 73 22 Óli Jacobsen Óli Jacobsen T ann 15. oktober varð Jógvan Kallsoy Mørk­ øre á Eiði 80 ár. Jógvan í Løðuni, sum hann vanliga verður kallaður, er ein ser­stakur maður, sum hevur havt fleiri almenn álitisstørv, sum hann hevur røkt ein stóran part av lívinum. Hann hevur verið við til at skapa bygdasøgu og føroyasøgu í kommunupolitikki og fyri so vítt eisini heimssøgu í sínum ar­beiði á loranstøðini á Eiði. Foreldrini vóru Óluva og Jóannes Mørkøre. Pápin var eiðismaður, men mamman var úr Útistovu á Trøllanesi. Sam­bandið við Kallsoynna var meira enn hetta. Pápi Jóannes, Herman, var giftur við Kathrinu úr Mikladali. Jógvan varð útbúgvin sum radiomekanikari í Klaks­vík. Hetta gjørdist eisini hans­ ara lívsstarv. Hann varð fyrsti lærlingur hjá Mar­stein­fyri­ tøkuni í Klaksvík. Jógvan var nakrar túrir við farmaskipinum hjá Kjølbro, Karin K., men annars hevur hans­ara lívsyrki verið á loran­ støðini á Eiði. Gott ummæli frá amerikanskum myndugleikum Jógvan byrjaði í starvi hjá Farvandsvæsenet á loranstøðini tann 11. desember 1962. Far­ vands­væsenet rak støðina vegna amerikansku vaktar- og bjarg­ingartænastuna. Her starv­aðist hann í heili 50 ár. Støðin á Eiði var høvuðsstøð fyri líknandi støðir í Íslandi, á Jan Mayen, í Noregi og í Týsk­ land. Tær sendu út navi­ga­tíóns­ signalir við neyvleika uppá eina skipslongd. Málið var víst fyrst og fremst hernaðarligt, sum nakað av politikki stóðst burt­ urúr, men støðin kom eisini trygd­ini hjá vanligu skipa­ ferðsluni til góðar. Loranstøðin kom at hava stóran týdning á Eiði, tí hon útvegaði fleiri nýggja arbeiðspláss í eini tíð, tá ið hetta var tiltrongt. Har hava arbeitt upp til 33 fólk í senn. Tað fluttu í hesum sambandi 12 húski til bygdina, og tað varð ein nýggjur býlingur bygdur til hesi starvsfólkini, sum eisi­ ni fingu stóran týdning fyri bygd­ina. Sum frá leið og nýggj tøkni kom fram á hesum øki, mink­ aði eisini týdningurin av loran­ støðini. Seinastu árini var Jógvan einasta starvsfólk. Í 2018 varð tann eyðkendi mast­urin á Loranstøðini tikin niður. Tá var sagt frá í fjøl­ miðlunum: Óskrivað regla, at vit ikki spurdu Loran C-støðin á Eiði var virkin í 56 ár. Alt tíðarskeiðið sendi støðin radiobylgjur, sum segði skip­um og flogførum, hvar tey vóru stødd. Sum fráleið hevði nýggj tøkni, fylgisveinasignal og GPS, tað við sær, at týdningurin av Loran C minkaði. Nýggjársaftan í 2015 var støð­in sløkt. Og nú verður høga masturin, sum hoyrdi til Loran C-støðina, tikin niður. Í heili 50 ár starvaðist Jógvan K. Mørkøre á støðini. - Tað hevur verið eitt gott arbeiðspláss, og altíð var nokk at gera, sigur hann. Øll vóru kortini ikki fegin um, at støðin var í Føroyum. Ført var fram, at í  eini krígsstøðu hevði Loranstøðin verið eitt upp­lagt hernaðarligt mál. Jógvan K. Mørkøre sigur, at hann ikki spurdi um, hvør brúkti signalini. Hann hugsavnaði seg um tann tøkniliga partin. Fekk viðurkenning í USA Tað er eingin ivi um, at Jógv­ an var virðismettur av sínum arbeiðsgevarum. Í eini frá­greið­ ing hjá United States Coast Guard varð sagt: “Teknikarin, sum er í starvi á støðini, Jógvan Mørkøre, tykist at hava góðan kunnleika til út­ gerð­ina og hvussu hon riggar, og hann hevur uppiborið eina ser­liga viðurkenning fyri sín inn­sats.” Í eini aðrari frágreiðing verð­ ur sagt: “Eg má leggja dent á, at teknikarin Jógvan Mørkøre eigur æruna fyri, at útgerðin hevur verið sett upp uttan nakað óhapp. Hann hevur eitt óføra gott handalag við síni hand­faring av teirri ymisku út­gerðini”. So Jógvan hevur uttan iva rætt í tí, tá ið hann segði við Dag­blaðið í sambandi við, at støðin bleiv 25 ár, at “henda støðin hevur verið millum best best riknu í heiminum”. Drúgvur í kommununi Jógvan hevur eisini havt áhuga fyri samfelagsviðurskiftum. Lands­politiskt er hann fólka­ floks­maður, og hann bakkar ikki fyri at siga sína meining við floksfelagarnar, um tað skal vera. Hann hevur verið sera drúgv­ur í sóknarstýrinum á Eiði. Hann var valdur fyrstu ferð í 1967, og við undantaki av seks árum sat hann heilt fram til 2012. Hetta gevur tilsamans 38 ár. Tískil hevur Jógvan verið við til ta menning av Eiðis sókn, sum vit síggja í dag. Tað er eisini ein partur av søguni, at pápi Jógvan, Jóannes, eisini var limur í sókn­ar­stýri­ num og formaður frá 1922 til 1930. Pápi Jóannes, Hermann, var í kom­munustýrinum frá 1903 til 1910. Hesi trý ættarliðini hava tískil verið tilsamans 54 ár í kommunustýrinum. Sjálvur var Jógvan formaður frá 1971 til 1976. Grundað á bók­ ina hjá Svenningi av Lofti um Eiðis kommunu kunnu nevn­ast nøkur av teimum mál­unum, sum vórðu framd í formanstíðini hjá Jógvani: Í 1971 samtykkir kom­munu­ stýrið at gera veg út á Bø og at fáa til vega eina útstykkingarætlan til húsagrundir har úti. Í 1972 varð samtykt, at minnis­varði fyri sjólætnar skuldi vera við gamla kirkju­ garð. Minnisvarðin var vígdur í 1975. Hann var gjørd av Frithjof Joensen og motivið var móður við barni hyggjandi út á fjørðin eftir pápanum, sum ikki kom aftur. Nú tað eru liðin 100 ár síðan Frithjof var føddur kann stað­ festast, at henda stand­mynd er eins og alt annað hjá Fritjof eitt meistarafelag. Eftir áheitan frá ljósá­monn­ um varð samtykt at leingja at­ løgu­bryggjuna við Ljósá við 10 metrum. Serliga brøðurnir, Andrias og Poul Johannes Poul­sen, vóru so óførir útróðr­ ar­menn, so hetta hevur bøtt væl um teirra umstøður. Eisini varð arbeitt við at leingja bryggjuna við Svínáir. Tikið varð av tilboðnum frá Pihl & søn um at víðka havna­ økið á Eiði. Í 1973 fór Eiðis kommuna uppí byggiætlanina um felagsskúla á Oyrar­bakka saman við hinum kom­mununum í økinum. Hetta var eitt ógvuliga framskygt til­ tak. Jógvan og Petur Reinert, sum eisini hevði stóran týdning fyri Eiði, vóru fyrstu limir í stýri­num fyri felagsskúlan, sum um­boð fyri Eiðis kommunu. Í 1974 varð samtykt at fara undir at gera gongbreytir og asfaltering av vegunum í bygd­ ini, sum higartil bara høvdu verið eyrvegir. Í 1976 samtykti kom­munu­ stýrið at gera eina byggiætlan fyri økið Barnaloftið. Fyrstu um­sóknirnar vóru játtaðar 5. okto­ber sama ár. Barnaloftið er í dag ein fittliga stórur býlingur á Eiði. Jógvan hevur havt fleiri áltisstørv, og tey hevur hann røkt longri enn tey flestu. Hetta sigur nakað um hansara støðufesti SIÐSØGA Jógvan K. Mørkøre 80 ár: Ein ímynd av støðufesti og trúfesti Jógvan er sjálvsagt heiðraður av drotningini fyri sítt drúgva arbeiði fyri land og fólk Pàpi Jógvan, Jóannes, var eisini formaður í Eiðis kommunu