hósdagur 22. oktober 2020síða 30

Fríggjadagur 23. oktober 2020 · Nr. 74 2 Sosialurin ODDAGREIN Korona endavendi heimin Einki er so ringt, at tað ikki er gott fyri okkurt, plaga vit at siga. Tað passar ikki altíð, og oftast siga vit hetta, tá vit royna at vera positiv um okkurt, sum er ordiliga keðiligt. Korona ella COVID-19 er ordiliga keðiligt. Hendan farsóttin, sum skolaði inn yvir okkum í vár og tók okkum á bóli. Øgiliga kraftin í hesum fremmanda og ókenda skapti eina tíð stóran ótta, óvissu og ráðaloysi. Vit vóru hóast alt heppin í Føroyum. Vit vóru tíbetur ikki rakt fyrst ella so hart, sum mong onnur. Vit vóru frammanundan væl fyri sum samfelag at standa ímóti óløgum. Og so høvdu vit nøkur fólk, sum vóru fyrireikað, tí tey høvdu sæð tekin um, hvat kundi vera í væntu. Fleiri granskarar loftaðu støðuni skjótt og væl saman við myndugleikum og øðrum. Vit hava sett fleiri heimsmet við tali av kanningum og við at halda smittuni burtur og niðri, tá nýggir tilburðir komu. Síðani í vár hava nógvir granskarar lagt tað til viks, sum teir vanliga gera, og mið­ víst og áhaldandi granskað koronu­sjúk­una og avleiðingarnar av henni fyri tey smittaðu, fyri avvarðandi teirra og fyri samfelagið yvirhøvur. Hetta er bæði á heilsu­økinum, men eisini í mun til sam­ felags­skipan, trivnað, fólkaræði, vinnu, bú­ skap og annað. Hetta hevur givið okk­um týdn­ing­armikla vitan til at hand­fara støð­ una, til at minka um óttan og at fyri­reika okk­um til komandi tíðir. Hetta bar til, tí vit eru eitt land, har vit eru von við at laga okkum til skiftandi umstøður. Har tað kann vera stutt frá hug­ skoti til verkætlan. Har tað ber til at fáa stuðul frá fleiri, um hugskotið og enda­ málið er gott. Granskingarráðið og granskarar heittu á vinnuna í Føroyum um at hjálpa við at fíggja neyðuga gransking. Fleiri fyritøkur veittu skjótan og góðan stuðul. Hesin stuð­ ul er ein týdningarmikil partur av orsøk­ini til, at vit hava kannað og fingið vitan um koronuavleiðingarnar so neyvt og so skjótt. Granskarar hava samstarvað tvørtur um fak- og stovnsmørk í størri mun enn nakrantíð áður í Føroyum. Eisini eru úrslit almannakunngjørd í týdningarmiklum tíð­ arritum, og granskingin lýst í evrope­isk­um høpi á jøvnum føti við onnur lond. Hetta tí at vit hava gjørt eitt gott arbeiði í kreppustøðuni, og tí at okkara royndir eru minst líka áhugaverdar sum tær hjá øðr­um londum. Vit gera mun bæði heima og altjóða. Vísindavøkan 2020 er sum alt annað merkt av koronu. Tiltakið er seinni enn van­ligt á árinum, og tað er skert orsakað av boð­unum um at halda frástøðu. Tað kunnu tíverri ikki vera tiltøk fyri skúlaungdómar á svalanum í Sjóvinnuhúsinum ella utt­an­ fyri, sum annars plaga at vitja í hópatali. Fram­løgur verða sum áður í Kongshøll, í ár tó við tilmelding og avmarkaðum lut­tak­ aratali. Tó at okkurt er skert, so kunnu vit eisini í ár bjóða okkurt nýtt. Vit fara at bjóða fólki at fylgja við á beinleiðis stroyming frá framløgunum. Eisini hava vit endiliga fingið eina netapp - vísindavøka.fo - við nýggjum tilfari og við savni við tilfari frá undanfarnum vísindavøkum. Einki er so ringt, at tað ikki er gott fyri okkurt. Vit fegnast um einaferð enn at kunna bjóða øllum vælkomin á vísindavøku! Annika Sølvará Stjóri í Granskingarráðnum Evropeisk samstørv um gransking, menning og nýskapan Nýggj sjey ára rammuskrá við sam­starvs­ møguleikum til verkætlanir innan gransking, menning og nýskapan byrjar 1. januar 2021. Horizon Europe, sum hon verður nevnd, er framhald av Horizon 2020, sum endar við árs­ lok. Hetta er størsta og mest framsøkna rammuskrá hjá ES-kommissjónini nakrantíð. Landsstýrið hevur ætlan um at tryggja Før­oyum atlimaskap í Horizon Europe. Fyri­ reikingar um nýggja avtalu um atlimaskap fyri árini 2021-2027 er byrjað. FØROYAR HAVA VERIÐ VIÐ SÍÐAN 2010 Føroyar hava síðan 2010 verið atlimaland í rammuskráunum hjá ES. Fyrsta skráin, sum Føroyar luttóku í, varð nevnd FP7 og endaði við árslok 2013. Frá 2014 hava Føroyar luttikið í Horizon 2020. Evropasamveldið hevur síðan 1984 skipað samstarv millum ES-limalond og atlimalond um gransking, menning og nýskapan. Sam­ starvið verður nevnt rammuskrá (Frame­ work Programme) og inniheldur út­boð ella lýsingar um møguleikar fyri al­tjóða samstarvi og játtan til fígging av verk­ætl­an­ um. Í fyrstani var í stóran mun talan um sam­ starv um gransking, men seinnu árini hevur ES-kommissjónin lagt alsamt størri dent á menning og nýskapan. Málið er at veita slóðbrótandi granskarum og nýhugsandi vinnufyritøkum stuðul og styrk til at menna nýggja tøkni og fáa til vega vitan, sum er viðkomandi fyri Evropa og helst eisini globalt. HORIZON 2020 VERÐUR EFTIRMETT Eftir áheitan frá landsstýrismanninum verð­ ur í løtuni arbeitt við at eftirmeta føroysku luttøkuna higartil. Granskingarráðið stendur fyri arbeiðinum í tøttum samstarvi við stovnar og fyritøkur, sum hava royndir við Horizon 2020. Í næstum verður ein frágreiðing latin landsstýrismanninum, har greitt verður frá gongdini frá byrjan til nú og mett verð­ur um framtíðarútlit. Ein niðurstøða er tó greið og tað er, at nógv annað enn tær ítøki­ligu verk­ ætl­anirnar koma burturúr sam­starv­in­um. Til dømis verða føroyskir gransk­ar­ar tilnevndir í altjóða nevndir ella bodnir at luttaka á al­ tjóða ráðstevnum, tí virksemi í Føroyum er so viðkomandi. Í frágreiðingini eru dømi um verkætlanir og víst verður á evni, sum eru viðkomandi fyri føroysku luttakararnir og umhvørvi í Før­oyum. Í Føroyum eru vit serfrøðingar í hav­gransking, aling og luttaka eisini í fleiri verk­ætlanum, sum granska í Arktis. Onnur við­komandi økir eru orka, heilsa og tøkni. Altjóða luttøkan ger okkum sjónligari og vit kunnu ásanna, at nógv gransking kann ikki gerast lokalt og einsamalt, men krevur al­ tjóða samstarv. LUTTAKANDI STOVNAR OG FELØG Á VÍSINDAVØKUNI: Búnaðarstovan Deildin fyri Arbeiðs- og almannaheilsu Fiskaaling Fróðskaparsetrið Havstovan Heilsufrøðiliga Starvsstovan iNOVA Ílegusavnið Jarðfeingi Landsbókasavnið Landssjúkrahusið Tjóðskjalasavnið Tjóðsavnið Umhvørvisstovan Graskingarráðið Fyriskipari og ábyrgd: Granskingarráðið, Dagmar Joensen-Næs, www.gransking.fo Sniðgeving og umbróting: Sosialurin