hósdagur 22. oktober 2020síða 31

3 Fríggjadagur 23. oktober 2020 · Nr. 74 Sosialurin Nógv fáa seinárin av koronu Fleiri teirra, ið fingu korona fyri einum hálvum ári síðani, eru enn ávirkaði av sjúkuni. Nøkur eru enn trong fyri andanum, og nøkur hava enn ikki fingið lukti- ella smakkisansin aftur. Tað vísa kanningar av seinárinum av koronu, ið føroyskir granskarar hava gjørt. Eftir Dagmar Joensen-Næs Tá koronafarsóttin rakti landið í vár, høvdu læknar og myndug­leik­ ar úr at gera at royna at fáa tam­ar­ hald á støðuni. Men gransk­arar sóu skjótt, at tað eisini var umráðandi beinanvegin at tryggja, at tað bar til at granska í hesi nýggju ókendu sjúkuni í Føroyum. Øll tey 187, ið vórðu smittað og sett í sóttarhald í vár, vórðu spurd, um granskarar seinni kundu seta seg í samband við tey Læknar hildu neyvt eyga við, hvørji sjúkueyðkenni fólk høvdu, sum sótu í sóttarhaldi. Øll vórðu upp­ringd annan hvønn dag og spurd, hvussu tey kendu seg. Tað var ymiskt, hvussu nógv og hvussu ring sjúkueyðkennini vóru. 11% høvdu als eingi sjúku­tek­in. Fleiri høvdu bert mild sjúku­eyð­ kenni. Bert nøkur heilt fá gjørd­ust so sjúk, at tey máttu inn­leggjast UPPRINGD EFTIR SÓTTARHALD Tey, sum høvdu givið loyvi til, at granskarar kundu seta seg í sam­ band við tey, vórðu kon­taktað, eft­ir at tey vórðu loyst úr sótt­ar­hald­ inum. 180 svaraðu ja at lut­taka í granskingarverkætlan um sjúku­ eyðkenni og seinárin av kor­ona. Læknar og læknalesandi frá gransk­ingartoyminum ringdu síð­ ani til tey fleiri ferðir og spurdu, um tey framvegis høvdu sjúku­eyð­ kenni. - Vit hava fylgt teimum, til 6tey eingi sjúkueyðkenni høvdu meira, ella í onkrum føri til støðan var stabil, hóast tey enn høvdu sjúku­ eyð­kenni. Vit hava havt mill­um eina og seks samrøður við tey, sigur Maria Skaalum Pet­ersen, sum hev­ ur staðið fyri gransk­ing­ar­verk­ætl­ an­ini um sjúkutekin og sein­árin av kor­onu í Føroyum sam­an við Pál Weihe, yvirlækna. Meðan tey vóru sjúk, vórðu fólk spurd um fimm sjúku­eyð­kenni, men í sambandi við gransk­ing­ar­ verk­ætlanina vórðu tey spurd um fleiri sjúkueyðkenni afturat. - Sjúkan var nýggj, og í fyrst­ani vistu vit ikki so nógv um, hvørji sjúku­eyðkennini vóru. Men tá vit fóru í gongd við gransk­ing­ar­verk­ ætlan­ina, vistu vit meira um sjúku­ eyð­kennini. Nú eru tilsamans 18 sjúku­eyðkenni, sum fólk verða spurd um, og tey verða eisini spurd, um tey hava havt onnur sjúku­eyð­ kenni enn tey, ið eru á okkara lista. Maria Skaalum Petersen hevur síð­ani greinað sjúkueyðkennini. - Tey mest vanligu sjúku­eyð­ kenn­ini í byrjanini vóru møði, fep­ur og høvuðpína. Tað eru sjúku­eyð­ kenni, sum líkjast van­ligari influ­ ensu. Men so fingu vit eisini fleiri fráboðanir um, at fólk høvdu mist smakki- ella luktisansin, sum eis­ini kom fram í útlandinum. Tað er ikki eitt eins vanligt sjúku­eyð­kenni. - Hjá onkrum var manglandi smakki- og luktisansur tað fyrsta, tey løgdu merki til, og tað, sum fekk tey at fara at lata seg kanna, sigur hon. NÓGV HAVA SEINÁRIN Í september vórðu øll, sum vórðu smittaði í vár og luttóku í gransk­ ing­ar­verkætlanini, boðin til heilsu­ kanning á Deildini fyri Arbeiðs- og Almannaheilsu. Har verða millum annað lungu, hjarta, sjón og hoyrn og smakki- og luktisansur gjølla kannað. - Kanningarnar eru ikki lidnar enn, men tað er greitt, at hóast hálvt ár nú er liðið, síðani tey vóru sjúk, so eru nógv enn ávirkaði av sjúk­uni, kanska beint undir helvtin. Fleiri kenna seg móð ella trong, og fleiri hava enn ikki fingið serliga smakki­sansin aftur. - Tað er vanligt at hava eftirárin av eini influensu í eina tíð, men ikki í eitt hálvt ár, sum vit síggja í fleiri førum við koronu. Allarhelst fáa fólk smakkisans og annað aftur, men vit kunnu einki siga við vissu enn. - Onnur seinárin sum vánaligt minni og vantandi evni at hug­ savna seg hava eisini verið nevnd, men tað er ov tíðliga at siga nakað um tað enn, sigur Maria Skaalum Pet­ersen. - Kanningar av seinárinum av kor­onu verða gjørdar nógva staðni í heiminum, men ofta kanna tey bert fólk, sum hava verið innløgd. Aðrar granskingarverkætlanir av hesum slagi viðgera tí seinárin hjá fólki, ið eru nógv verri fyri. - Hjá okkum fylgja vit øllum neyvt, uttan mun til hvussu sjúk tey hava verið. Okkara kanningar kunnu tí vísa, hvørji seinárin kunnu vera hjá fólki, sum ikki hava verið álvarsliga sjúk. - Vit hava onga vitan um hetta frammanundan, og tað er bæði ein fyrimunur og ein vansi hjá okkum sum granskarum. Tað er spennandi, tí vit eru við til at skapa vitan, men tað er eisini trupult, tí vit hava ikki royndir hjá øðrum at byggja á, sigur Maria Skaalum Petersen. Úrslitini av kanningunum av teimum fyrstu korona­sjúk­ling­un­ um eru nú send til eftirmetingar hjá vísindaligum tíðarriti. Sam­ stund­is halda kanningarnar í Før­ oy­um fram. - Vit halda fram at fylgja teim­ um, sum framvegis hava árin av at hava havt korona fyri hálvum ári síðani, og vit fylgja eisini teim­um, sum síðani eru blivin rakt av kor­ ona, sigur Maria Skaalum Peter­sen. - Hóast hálvt ár nú er liðið, síðani tey fyrstu gjørdust sjúk av koronu, so eru nógv enn ávirkaði av sjúkuni. Fleiri kenna seg móð ella trong, og fleiri hava enn ikki fingið smakki- ella luktisansin aftur, sigur Maria Skaalum Petersen, ið hevur granskað seinárin av koronu. 181 fólk, sum vórðu smittað við koronu í vár, hava luttikið í granskingarverkætlan um seinárin. Tey vórðu øll boðin til heilsukanning á Deildini fyri Arbeiðs- og Almannaheilsu í heyst. SJÚKUEYÐKENNI HJÁ FYRSTU KORONUSJÚKLINGUM Undir sjúku møði 73% fepur 66% kuldaskjálvtar 59% vantandi smaksans 58% vantandi luktisanss 56% Seinárin møði 29% vantandi smakkisans 15% vantandi luktisans 24%