hósdagur 29. oktober 2020síða 26

FRÍGGJADAGUR 30. OKTOBER 2020 SOSIALURIN 76 26 Á ráðstevnu Auluni í Finsen í farnu viku setti Amnesty Inter­ national Føroya Deild sjóneyku á fongsulsviðurskifti í Føroyum. Amnesty International hevur seinastu tíðina varpað ljós á hvussu fongsulsviðurskifti eru í Føroyum, og hvørja ávirkan tað hevur á fangarnar og á Føroyar sum rættarsamfelag. – Vit hava vitað, at tað hevur verið eitt skandinaviskt fæn­ omen at vit brúka langar var­ð­ halds­fongslingar og avbyrgingar. Vit hava arbeitt við tí í fleiri ár, og vit hava fingið innlit í hagtøl, sum geva ábendingar um, at vit brúka nógva avbyrging, sigur Katrin á Neystabø, forkvinna í Am­nesty International. – Meira vit eru komin inn í málið, meira er tað vorðið greitt, at eitt svar skal finnast í fongsuls­viðurskiftunum. Grundleggjandi trupulleikin í Før­oyum er tann, at í Mjørkadali eru bæði fangar, sum sita dóm, og fangar, sum eru í varðhaldi. Van­liga sita varðhaldsfangar og vanligir fangar ikki saman tí varð­haldsfangar hava munandi harðar fongsulsregime, enn van­ ligir fangar hava. Úrslitið av tí hevur í Føroyum verið, at varðhaldsfangar fáa enn harðari treytir, ofta umvegis avbyrging, meðan vanligir fang­ ar­ eisini missa rættindi í fongsli­ num fyri at geva pláss fyri varð­ halds­fangunum. FONGSULSSKIPANIN KREVUR ÁBØTUR SAMANBORIÐ VIÐ DAN­ MARK ER MJØRKA­ DALUR EITT PARADÍS STEINAR PATURSSON F angar í Føroyum skulu vera takksamir fyri at sleppa at sita í Mjørka­dali og ikki eitt av fongslunum í Danmark. Saman­borið við harða og ráða danska fongsulsumhvørvið eru umstøðurnar í Mjørkadali lítið afturímóti, og tilveran hjá fang­ unum har er munandi betri. Soleiðis greiddi Peter Jørgen­ sen, ein danskari í 50'unum, frá, sum eftir eitt lív sum karrieru­ kriminellur hevur roynt at sitið bæði sum fangi í Danmark og í Før­oyum. Peter Jørgensen greiddi frá, at hann tíðliga í lívinum tók avgerð um at verða karrierukriminellur. Peter Jørgensen gjørdist mis­ brúkari av amfetamin, og yvir­ høvur gjørdi hann nógv burtur úr at taka rúsevni og rúsdrekka. Rúsevnismisnýtsla er ikki bílig, og misnýtslan mátti fíggjast onkrastaðni frá, og tí framdi Peter Jørgensen innbrot fyri at fíggja misnýtsluna. Handtikin ferð eftir ferð Tað var ikki leingi, áðrenn Peter Jørgensen kom í skotmálan hjá løgregluni, og hann varð áhaldandi handtikin fyri ymisk lógarbrot, millum annað at ganga við knívi og tvær ferðir fyri at ganga við skarpladdari pis­tól. Tað var ikki nógv, ið Peter Jørgen­sen ikki náddi at gera í kriminellu tilveruni, gjørdi hann greitt. – Eg havi ikki framt morð, og eg havi ikki framt seksual­brots­ verk. Annars havi eg gjørt alt, segði Peter Jørgensen. Endin gjørdist, at Peter Jørgen­sen fekk átta ára fong­ suls­revsing, og við krimi­nellu lívsleiðini hevði hann fingið sær fíggindar í kriminellu undir­ verðini í Danmark, sum vildu honum til lívs. Neyðugt var tí at flyta hann úr fongsli í fongsul, og at enda varð hann fluttur til Mjørkadals. Og at koma til Mjørkadals var eitt kultursjokk. Fara við tær sum eitt menniskja Í donsku fongslunum vóru um­ støðurnar annarleiðis og mun­ andi harðari. Talan var um eitt hart og rátt umhvørvi, segði Peter Jørgensen, og sum dømi um umstøðurnar nevndi hann, at fangarnir høvdu ikki egnar vesi­um­støður. Skuldi ein fangi á ves um náttina, var neyðugt at biðja um at fáa fangavørðin at lata upp. Hetta kom illa við hjá øðrum fangum, ið funnu sær fjaldar fartelefonir fram um næt­urnar, tí fangarnir skuldu ikki hava fartelefon. Oftani fingu fangavørðarnir tí eyga á far­tele­fonirnar, ið síðani vórðu tik­nar. Avleiðingin av tí var, at fang­in, sum bað um at sleppa á ves, var avbukaður av hinum fang­unum dagin eftir. Í Mjørkadali var gerandis­ dag­urin kortini ein heilt ann­ar. Fangavørarnir tosaðu við fang­ arnar sum við onnur menniskju, og umframt ves og bað hava fang­arnir sjónvarp og aðrar hent­leikar. – Eg kundi fara í bað mitt um náttina, um eg vildi, segði Peter Jørgen­sen, sum eisini greiddi frá, at tað var fantastiskt at hava út­sýni yvir Kaldbaksfjørð sum fangi. At enda varð tíðin komin til at Peter Jørgensen skuldi leys­latast úr Mjørkadali. Peter Jørgen­sen greiddi frá, at hann treivst so mikið væl í Mjørkadali, at tá hann skuldi leyslatast, spurdi hann fangavørarnir í Mjørka­dali, um hann ikki kundi fáa ein lykil, so hann kundi koma inn aftur. Ein nýggj byrjan í Føroyum Felags­skapurin Megna títt lív var tá komið í samband við Peter Jørgen­sen, og hann fekk ból í Bláa krossi í Havn. Um hetta mund­ið var vent í holuni hjá Peter Jørgensen, sum nú hevði lagt kriminella lívið aftan fyri seg. Útsýnið úr fongsulsklivanum og føroyska náttúran hevði sett síni spor hjá Peter Jørgensen, og hann søkti tí um at fáa eina íbúð uttan fyri Havnina. Hóast 127 aðrir umsøkjarar vóru, eydn­ aðist Peter Jørgensen at fáa íbúð­ina. Peter Jørgensen hevur síðani fingið arbeiði í Føroyum, og yvir­høvur er tilveran komin upp á pláss. Peter Jørgensen greiddi frá, at í 2009 varð hann steðgaður yvir 60 ferðir upp á eitt hálvt ár av løgregluni í Dan­mark, tí løgreglan visti, hvør hann var, og hvat hann fekst við. Í Før­oyum ikki so mikið sum skeit­ir løgreglan eftir honum, segði Peter Jørgensen.