týsdagur 29. desember 2020síða 48

Mikudagur 30. desember 2020 · Nr. 91 48 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Undan jólum í 1920 var tað, at Victor Danielsen gav fyrstu sangbókina við andaligum sangum á føroyskum út JÓANNES HANSEN Nú undan jólum – í november – vóru 100 ár liðin, síðani fyrsta føroyska sangbókin við anda­ ligum sangum sá dagsins ljós. “Sálmar” nevndist hon. Savnað hevði Victor Danielsen, Dimma­ lætting prentaði og Bók­handil Jens av Reyni gav út. “Henda bókin, sum mest er ein roynd, hevur óivað bæði nógv­ar og stórar brekir, og menn, sum eru búnir til tess, gera væl í at geva mær rætt­ leið­ingar viðvíkjandi tí í henni, sum kundi strítt ímóti tí heil­ agu skriftini”. Soleiðis tekur Victor Dani­el­ sen til í formælinum í hesi fyrstu sálmabókini og/ella sang­ bókini við andaligum sang­um. Pól á Kletti segði í grein í Dimmalætting upp undir jól í 1995, tá ið 75 ár vóru liðin, síðani bókin kom út, at áður høvdu verið prentað smá sálma­hefti til ávís høvi, eitt nú “Um jólahalguna” og sálmarnir, sum ungmannafelagið Sólar­ magn á Velbastað gav út. Men hetta var fyrstu ferð, at ein sálmabók við sálmum á før­ oyskum máli kom út. Bókin varð prentað í 1000 eintøkum. Í henni vóru 85 sálmar og sang­ir, og hon varð heilt skjótt út­seld. Í 1920unum kom eisini “Ung­dómssangbók”, sum Hitt før­oyska kristiliga Ung­manna­ fel­agið í Keypmannahavn gav út, fyrst og fremst til brúk á sín­um egnu fundum, men henda bók varð brúkt víða um í Føroyum. Í 1930unum gav Heima­missi­ ónin út sína sangbók, sum eis­ ini er komin út í fleiri útgávum, og í 1948 gav Kirkjuligt Missións­felag eina sangbók út. Sangbókin frá 1920 var givin út aftur tvey ár seinni í øktari útgávu (121), og síðani gav Vict­ or út eina røð av sangbókum, og onkuntíð var tað saman við sam­komum, t. d. Betesda í Klaks­vík, Ebenezer í Havn og Beth­el í Vági. Í 1932 kom Guds Fólks Songbók út við 428 sálm­ um. Henda bókin kom út aftur í trimum óbroyttum útgávum – í 1932, 1942 og 1946. Í 1952 savnaði Victor Daniel­ sen (1894 – 1961) so allar sálmar og sangir, ið áður høvdu verið prentaðir, og nýggjar aftrat í Songbók Guds Fólks við 1125 sálmum og sangum. Nýggja For­lagið í Fuglafirði gav út, og Sálmabókagrunnurin, sum Victor syrgdi fyri varð stovn­ að­ur í 1957, gav í 1976 og aftur í 2015 bókina út í broyttari og økt­ari útgávu. Heitið á útgáv­ uni í 2015 er Nýggja Sangbók Guds Fólks. Tilsaman eru bøkurnar út­ givn­ar í nógvum tíggju­tús­und eintøkum. Árni um abban og Victor Í bókini, sum kom út í 1976, hev­ur Petur Háberg skrivað søg­una um bøkurnar, og aftur í Nýggju Sangbók Guds Fólks er søgan skrivað. Victor yrkti og umsetti tað mesta. Men tað var Jens av Reyni, bókhandlari og so nógv annað í Havn, sum gav Victori íblást­ur. Abbasonur Jens av Reyni, Árni av Reyni, skrivaði soleiðis um hetta í Sosialinum á vári í 2015: Um hesa sálmabók skrivar Petur Háberg: Jens av Reyni sigur í bók síni “Sálmar okk­ ara”, at hann í 1920 bar upp á mál við Victor Danielsen, at vit áttu at fingið teir sálmar, vit nýttu í samkomum okkara, á før­oyskum. Seinni á árinum sendi Vict­ or Danielsen Jensi av Reyni handrit til eina lítla sálmabók. Víðari skrivar Petur Háberg: Úrslitið var, at um jóltíðir 1920 gav Jens av Reyni út savnið “Sálmar” við 85 andaligum song­um. Í formælinum í bókini Sálm­ ar okkara eftir Jens av Reyni, sum var fyrsta føroyska bók við hymnologiskum – sálma­ frøði­ligum tilfari við søgum um sálmar og sangir, fært tú lisið søguna alla um hesa fyrstu sálmabók føroyinga, og um leiklutin hjá Jensi av Reyni í hes­um høpi, alt skrivað av Jensi sjálvum. Jens av Reyni var tjóðskap­ ar­liga hugaður maður. Virkin var hann í samkomuni í Eben­ ezer í Havn, og legði hann stór­ an dent á, at boðskapur Guds varð boðaður á føroyskum, í songi so væl sum í talu. Í áðurnevndu bók síni Sálm­ ar okkara sigur Jens av Reyni, sipandi til sálmabókina, sum varð útgivin í 1920: “Longu nøkur ár frammanundan hevði eg hugsað um, at vit áttu at havt sálmarnar, vit nýttu í sam­komum okkara, á sama máli, sum vit nýttu í kunngerð okkara av orði Guds – á før­ oyskum: men tað var ikki so stórur ansur millum brøð­ur­n­ ar, serliga teir eldru, fyri hes­ um, so tað dró út við at fáa nakað gjørt.” Í árunum undan 1920 týddi Jens av Reyni einar 20 sálmar til føroyskt, og einir tveir av teimum vóru sungnir á eini nýggjársveitslu fyri børn um tað mundið. Saman við Victori Daniel­ sen, sum í 1917 týddi sín fyrsta sálm til føroyskt, legði Jens av Reyni lunnar undir fyrstu sálma­bók okkara. Victor Danielsen átti sum vera man flestu týðingar og upprunayrkingar í hesi sálma­ bók. Hans Biskopstøð og Jens av Reyni áttu nakrar fáar týð­ ingar hvør. Síðan eru at nevna Jákup Dahl og A.C. Evensen, sum áttu hvør sína týðing. Ilt er at siga, um aðrir týðarar og yrkjarar vóru, av tí at teir ikki eru navnfestir og summir av sálmunum ikki at finna í sálmabókaútgávum, ið komu seinni. Árni av Reyni vísir til um­ mælið av fyrstu bókini, sum stóð í Tingakrossi nr 48, 17. nov­ember 1920: Andaligur sangur á mó