hósdagur 26. november 2020síða 22

FRÍGGJADAGUR 27. NOVEMBER 2020 SOSIALURIN 84 22 O vast í Sigmundargøtu liggur tað gamla Hotel Thorshavn. Andrea Nicodemussen av Sandi lat í 1922 upp pensionat í Tinganesi. Hon flutti í 1928 til Sigmundargøtu, har hon hevði nevnda hotell í húsinum, har handilin hjá Sunnevu Gram nú er. Hotellið gavst í 1946. Sigmundargøta gongur oman í Rættará framvið teimum trim­um sethúsunum, sum tá vóru har omanfyri vegin – hjá Jákup Lindenskov, abba tann sein­na politikaran, Magdalenu á Høvda­num og Madam Midjord og oman móti strondini, har set­húsini hjá Lias í Rættará, kendur sum bátabyggjari og nógv annað, stóðu. Niðri í gøtuni var Christine­ minde, har fyrsta katólskan kirkjan var. Tað var presturin Georg Bauer, sum í 1857 kom til Føroya at boða katólsku trúnna. Hann lærdi seg føroyskt. Tað komu 70 fólk til fyrstu guds­tænastu. Men annars var undirtøkan lítil. Bauer fór úr Føroyum í 1870. Tá vóru bara fáir katolikkar eftir. Kirkjan varð seinni brúkt til dansihøll og fimleikarhøll. Her búðu seinni Amalia f. Müller og maðurin Johan Joen­ sen, kallaður Grønlands Johan, tí hann hevði verið kolonistjóri í Grønlandi. Tey stóru bogaði hvalabeinini, sum enn standa framan fyri húsini, stava frá teirri tíðini. Johan doyði skjótt eftir at tey vóru komin heim, og Amalia hevði privatskúla í nógv ár. Ein sonur teirra var Vilhelm, kall­aður Villi. Undir seinna heims­bardaga var hann ovasti fyri amerikansku herdeildirnar á Hvalfjørðinum í Íslandi. Eftir kríggið varð hann heiðraður av sjálvum amerikanska forseta Truman fyri sítt avrik. Beint við eru húsini hjá Søren Müller, ein kendur vinnu­lívs­maður, reiðari, sam­ bands­politikari og jarðareigari. Hann eigur ein týðandi minnis­varða í Havn, sum tann ið bygdi Müllers pakkhús. Lützenættin kemur inn í myndina við Østrøm Valdemar Lützen búði í Sigmundargøtu, og í mong ár stóð hann fyri tí virksemi, sum Lützen ættin stendur fyri í dag. Jacob Lützen, keypmaður í Havn, keypti í 1894 bygningin hjá Østrøm, sum eisini liggur við Sigmundargøtu. Hann fór tíðliga í øldini undir konservesvirksemi. Son­ur­in Valdemar var í Ber­ gen fyri at seta seg inn í kon­ ser­ves­framleiðslu, og tað var hann, sum kom at standa fyri hesum virksemi. Men aftaná fyrra veraldarbardaga var ein støðg­ur. Tá legði Danmark toll á kon­serves. Seinni kom gongd á aftur og arbeitt varð við bæði lunda og lomvigabringum og eisini haru í dós. Og væl var vøran umtókt. Í 1908 fekk hon virðisløn og dip­ lom á stórari framsýning í År­ hus. Á fabrikkini vóru maskinur til at gera blikkini. Fabrikkin gekk til 1939, tá heimsbardagin steðgaði hesum virksemi. Johan Evensen, systkinabarn Valde­mar, byrjaði sítt spuna­virki í fabrikkini. Seinni flutti "Spinn­ arin" virkið hjá sær út til Sandá, har møblasølan Eikin nú er. Valdemar byrjar á jólum 1904 Í 1904 søkir Valdemar um at fáa handilsloyvi. Jólaaftan sama ár byrjar hann at selja m.a. "kul, koks og brænde samt bygge­materialer". Hann fær m.a. sáttmála at lata vørur til Færøernes Fyrvæsen og donsku sjóverjuna. Hann keypti skonnartina "Olaus", sum var komin inn á Skálafjørðin fullfermd við koli. Men skipið hevði eisini leka. Valdemar leigar eitt øki inni á Strondum, og hann nýtir "Olaus" sum hulk. Tað er frá hesum, at staðarnavnið Hulkur stav­ar. Í 1934 byggir hann olju­ tanga á Hulki, og her selur hann kol og olju til skip. Hetta virksemi hevur hann til seinni heims­bardagi brestir á. Valdemar var væl lýddur sum ein góður arbeiðsgevari. Á Strondum varð hann kendur fyri at gjalda lønina í hondina. Hetta var ikki nøkur sjálvfylgja á bygd tá í tíðini. Valdemar hevði sera fjøl­ broytt virksemi. Í 1930 varð sandbáturin "Slúkur" keyptur, og Valdemar og Niels í Heið­un­ um seldu sand saman. Valdemar fekk sær eisini roykivirki, har teir royktu sild og ál. Eisini átti hann skip. Fyrst "For­ældres Minde" og síðan "Syv Søstre". Valdemar var eisini ein av undangongumonnum í mjólka­ forsýningini, sum útvegaði havnarfólki mjólk og regluligt ferðasamband til stóran part av landinum. Mjólkaforsýningin fór eisini at framleiða margarin. Seinni kom sápufabrikkin "Okk­ara" afturat. Valdemar var eisini í mong ár umboð fyri eitt enskt trygg­ ingar­felag, har stórur partur av føroyskum sethúsum vórðu tryggjað. Hann var eisini oddamaður hjá arbeiðsgevarum, tá ið arbeiðararørslan tók seg upp. Hann var við til at gera fyrsta sáttmálan við Havnar Arbeiðs­ mannafelag í 1916, og varð hetta gjørt uttan verkfall. Umleið 1918 var eitt drúgt fiski­mannaverkfall. Tá setti amt­maðurin, Svenning Rytter, Valdemar Lützen til sem­ings­ mann. Sum arbeiðs­gevari var Valdmar ikki óheftur, men hvussu var og ikki. Tað eydn­ aðist Valdemar at fáa semju. Hann var eisini kirkjuverji og var kendur fyri sítt sosiala medvit. Hann var ein av stig­ takarunum til at byggja sjó­ mansheimið í Havn saman við bakaran Frants Restorff og Petur Snikk Skeiva pakkhús Í 1928 lat Valdemar Skeiva­pakk­ hús byggja. Grótarbeiðið við Skeivapakkhús stóð skrivarin Jens Jensen fyri saman við Essa á Kirkjuveg. Valdemar fekk gjørt eina lítla smiðju uppi á Høgu- kaj skamt frá trappuni niður á Lágu-kaj. Valdemar kravdi at eitt stórt hurðahol bleiv gjørt í kjallaranum á suðursíðuni, men skrivarin noktaði. Valdemar fekk hann at gera tað við at taka skyldina á seg. Skrivarin segði tað vera óðamannaverk. Hurða­holið bleiv so múrað til, men fleiri ár seinri tikið frá aftur, og hurð sett í, so teir stóru lastbilarnir kundu fáast innar. So framskygdur var Valdemar. Fyri kortum høvdu vit frásøgn um ta søguligu Konradsbrekku. Men grannagøtan, Sigmundargøta ella Rættará, hevur eisini nógv av søgu Her hava verið hotell og kirkja SIÐSØGA Sigmundargøta: ÓLI JACOBSEN Fabrikkin, sum hon sá út í 1917 Kolabrúgvin hjá Valdemar Lützen