leygardagur 23. januar 1999síða 18

Leiðin gekk til Alta (4): Joikuri UR «av HON UJEVULIN OR di ge gar hans”, ti krist domurin góðtekur bert 217 nul" ak 111 DAIILAT ud Trýst Joikurin var partur av zomiu trunni og matti Ul av- toktast. Men joikurin er kur og midsavn- andi partur av mentanini t var at skilja ímillum fólkatónleik. eisini ti, at missiónerar ikki dugdu at skilja, ella vildu, at joikurin hevði fleiri leik- lutir Fleiri tóku við hesi áskoð- an , tá alternativið var glatan region Og og pína i svávulsjónum ..við gráti og tannagrísli“ tíðindablað Nr. 15 - 23. JANUAR 1999 Á ferðini til Alta í Norðurnoreg, sum eini 20 norðurlendsk tíðindafólk gjørdu í desember 1998, greiddi Odd Mathis Hætta m.a hugtakandi frá sámatrúgv. Hann er lærari við háskúlan í Alta og hevur skrivað áhugaverda grein í Altaposten 16. apríl 1993, um joik, fólkatónleik sáma. Vit prenta her part av áhugaverdu greinini Mangir sámar eru í dag undir trýsti frá fleiri síðum. tí teir eru greiðir yvir, at joikurin er sera týðandi partur av mentanararvinum, men við atliti til næsta lívið. má ein velja Nógv av teimum, ið venda joikinum bakið. eru sámar í økinum vid Kauto- keino. hetta er mótsigandi - eitt paradoks. Joikurin - ein mentanarvarði Tey, ið tala fyri joiki, eru „upplýstir“ sámar, sum hava sameint seg við tey, ið føra fram norska mentan og við sterkar miðlar. Fyri at skilja hesar sámar, mugu vit líta aftur í søguna. Norsku myndugleikarnir og kirkjan ynsktu, at sámar skiftu frå sámiskari mentan og máli til norska mentan og norskt mál og livihátt. Joikurin skuldi út úr sál og sinni. Longu á døgum Christians IV, í 1600 tali- num, varð joikurin bann- aður vid lóg. Tey, ið brutu lógina, skuldu revsast hart. Henda fordøming og resvs- ing tarnaði sámiska fólka- tónleikinum. Hjá fólkinum framvið strondini hvar joikurin, fyrst við Norð- Odd Mathis Hætta landsstrondina, síðani í Troms og í Finnmørkini. Har joikurin yvirlivdi vóru fólk varin, so tey ikki komu sær og sínum í trupulleikar. Bert tá fólk vóru ávirkaði, mistu tey tamarhaldið. Tá joikadu tey, men vóru helst greið yvir, at hetta var at provokera myndugleikar og kirkjuna. „ Seinnu árini er nógv hent. Avirkanin frá norskum er komin langt og ger seg eisini galdandi í Finnmørk. Yngra ættarliðið er nógv meira „fornorskað“, enn tey, eitt sindur eldri, kon- servativu kristnu. Tey yngru venda sær harðari ímóti mentanarliga trýstinum, sum hevur verið í fleiri hundrað ár. Tey hava eisini brúk fyri at skapa nýggjar mentanarvarðar, sum t.d. flagg, flaggdagar tjóðsangir og at koma fram aftur við gomlum mentan- arleivdum, sum t.d. joiki. Tí gerast „upplýstu“ sám arnir — firtnir, tá eldru sámarnir venda sær ímóti joiki. Fólk, ið eru trygg við sín mentanarliga = samleika. hava vanliga lættari við at miski fólkatónleikurin — seinni partur Elvis Presley og ein sámi við eldstaðin. Málningur frá framsýningini Veruleikans Eygu, sum er í Norðurlanda- húsinum í hesum døgum góðtaka, at onnur venda sær ímóti joiki. Paradoksið er, at sámar hava sameint seg við norskar ment- anarpersónsmenskur — og miðlar, ímóti eldri sámum, ið kanska hava fleiri ment- anarsíður í sær, enn onnur. Í prinsippinum verður sama køvandi framferð nýtt ímóti teimum, sum varð nýtt í móti eldri ættarliðum i gamlari tíð. Har norska árini er størst, hava sámar mist sítt tvígilda samband við joikin. Heldur ikki kirkjutænarar halda longur joik vera syndugan. A ein hátt kann sigast, at so leini sámiskir bólkar eru. sum frá kristnum sjónar- horni eru ímóti joiki, so leingi eru eisini tey, ið bera sámiska mentan víðari við vitan um gomlu religiónina og joik. SEE eee