leygardagur 23. januar 1999síða 19

KE i $ | Nr. 15 - 23. JANUAR 1999 19 7 hárin) Dagny Joensen Jens Kr. Vang „Slok 1300 fólk luttóku í kanningini. sum Hjartafel- agið skipaði fyri í fjør. Vekt og hædd. blóðtrý SL, blóðsukur og kolesterol varð mátað, eins og fólk vóru spurd um tey royktu, og hvussu ofta tey ótu fisk um vikuna. Urslitid av kanningini, sammett vid somu kanning- ar frå tíðarskeiðnmum 1988 1997 víst m.a. at vektin hjá fólki økist og at 25 pst. eru tubbaksroykjarar. Viðvíkjandi likamsvekt- ini, er fyri mannfólk gald- andi, at 76 pst. viga ov nógv. og 21 pst. eru feitir. Hjá konufólkunum vísti kanningina, at S5 pst. vig aðu ov nógv og 16 pst. vóru fet Heðin Thomsen. yvirlæk- ni á medisinsku deild og serkønur í hjartasjúkum, hevur staðið fyri kanning int. Spurdur um ein tilvild arligur bólkur í samfelagn um, sum kemur til slíkar sjálvbodnar kanningar. er efurfarandi sum meting fyri allar føroyingar, sigur Hed in Thomsen Vanliga verður roknað við, at um fleiri enn 1000 fólk luttaka í kanning, so er hon eftirfarandi. Skeivleikin í hesi kanning er kanska, at bert fólk, sum eru áhugað í heilsuni, hava luttikið, men hon gevur tó eina góða mynd av heilsustøduni, sig- ur HeðinThomsen. Fólk sum eru ov feit ella eru roykjarar eru í vanda- bólki fyri at fáa hjartasjúkur, æðrakálking og aðrar lívs- hættisligar sjúkur. Oll kunu fáa hjartasjúkur Eru fólk við likamligum krevjandi arbeiði meira út- sett fyri sjúkum enn tey, sum sita á skrivstovu? — Vit hava ongantíð talt sjúklingar upp í sosialar bólkar, men eg haldi, at fólk við hægri útbúgvingum eru eins nógv sjúk og tey, sum hava strævið likamligt ar- beiði. Hvat kan gerast til tess at bóta um heilsuna, sigur Heðin Thomsen, at slik til- tok sum Hjartafelagið skip- ar fyri og upplýsing annars, eru amboð til at taka. Seinastu árin: hevur tub- baksroyking eisini verið sett í samband við hjartasjúkur, umfrat lungna- o.a. sjúkur. Torfort at fáa fólk at broyta vanar Verður nakað gjørt fyri at fáa fólk at broyta livihátt, ella at ansa betur eftir heils- uni? Ein partur av arbeiði- num i sjúkrahúsverkinum er at fyribyrgja. Tað er m.a. at hava eftirlit við teimum, sum hava verið innløgd, fyri at vita um tey fylgja ráðum okkara. Eitt nú um tey taka ávísta heilivágin og broyta kostvanar,sigur yvirlæknin, sum viðgongur at nakrir sjúklingar lætna, tó ikki so 10 9VIr, og al nakrir tegeja tíðindablaðið) Heðin Thomsen, yvirlækni á Landssjúkrahúsium: Hedin Thomsen, yvirlækni á medisinsku deild og serkønur i hjartasjúkum, vil hava fólk at eta minni, gevast at roykja og røra seg meira Deyðstíttleikin er størst millum roykjarar Talið av fólki sum doyggja av royking, er tilsamans stórri enn talið av teimum, ið doyggja av alkoholismu, ferðsluvanlukku, sjólætni og sjálvsmorði, sigur yvirlæknin, sum heitir á fólk um at kenna ábyrgd fyri sær sjálvum, heldur enn at sita hendur í favn og lata onnur um tað hjartasjúkum inn, gera vit eina uppseting og vísa á, hvat eg galið. Tað er rætti- liga einfald lýsing í fimm - seks punktum, sum vit tosa við sjúklingin um Flestu teirra skilja væl tað neyðuga í at umleggja kostvanarnar o.a., men tað er toiført hjá teim flestu at gevast at roykja og at klæn- ka seg. I Danmark eru t.d. sjúk- rahús, sum bjóða fólki við- gerð fyri at leggja av at roykja, á sama hátt sum rúsdrekkamisnýtarar hava í boði. Slíkan møguleika hava vit ikki til okkara sjúk- lingar, men eitt nú fæst ni- kotintyggigummi, plástur o.a. sum kann lætta um av- venjingina. Vit Kunnu bert upplýsa um vandarnar, men vit kunnu ikki broyta lógirnar, leggur Heðin Thomsen aft- rat, og sipar til politikarar- nar, sum hann heldur sova á hesum oki. Ta0. at allar kioskir selja s1gare , CISIHi burtur tí at tað ct ii um årum., at óvanin at royk- ja kemur. Tað sæst einamest av. at tað sjáldan kemur fyri, at tilkomin fólk byrja at roykja Sigarettpakkin átti at kosta 100 krónur Eg haldi, at loyvda aldur- smarkið fyri at keypa siga- rettir átti at verið 20 ár, og sigarettpakkin skuldi kosta 100 krónur. sigur yvirlækn- in Hóast fólk, 10 hava havt blodtøpp. fáa at vita, hvussu vandamikið tað er fyri heils una at roykja. so hava tey ilt vid at leggja av. Eisini um tey fáa at vita, at vandin er størri fyri at fáa blóðtopp aftur, og at æðrakálkingin heldur fram Roykingin kann eisini vera orsøk til at øll onnur viðgerð ikki virkar so væl, sum hon átti, sigur yvir læknin Um fólk gevast at roykja r likamsvekt Tá síð kymlandi? Heðin Thomsen kvikar sær at siga, at tað er enn vandamiklari at roykja 20 sigarettir um dagin, enn at Viga OV nógv Spurdur um kløn fólk ikki fåa hjartasjukur, sigur Hed in Thomsen, at tað kemur fyri. men at 90 pst. av hjart- asjúklingunum eru roykjar ar. Ráðini hjá yvirlæknanum eru. at skulu hesar sjúkur fyribyrgjast, mugu fólk gev- ast at roykja, eta minni og íðka meir. Kunnu fólk ikki gerast so bangin fyri at fáa sjúkur, at tað førir til strongd? Um fólk eru bangin fyri sjúkum. eru hypokondarar. so kann tað føra til tey verða strongd, men eg havi ongan hitt. sum er vorðin sjúkur av at anså sær SJÁ Vi „SÍ ur Heðin Thomse!t Fólk mugu taka ábyrgd fyri sær sjálvum 1 H } ur al 1 ctdur d fyri sær sjålvum, og ikki bert líta á heilsuverkið Um vit sammeta heilsu- verkið við aðrar stovnar, so eru hópin av trygdarreglum galdandi, eitt nú viðvíkjandi bilum, skipum, arbeiðsregl um o.s.fr Vit eiga at hava eins stóra persónliga umsorgan fyri líkami okkara. og vit hava fyri bilinum. sum vit kanna javnan, um dekkini eru í lagi o.s.fr Tað skuldi helst verið soleiðis. at fólk ansa eftir sær sjálvum og harnæst fáa vitan frá okkum læknum um. hvat er skaðiligt o.s.fr Tað eru td. ráðini um at eta soltnan mat, og sum minst feitum kjøt: frá súgdjórum. og harnæst at eta sum mest av grønmeti og frukt Okkara uppgåva sun lækna! it peika og € fólki til sjálvsrókt persónliga ábyrs fólk SKI Vi . og il sl i favn læknar gera tað. sigur Hed in Thomsen Herfyri var ført fram í Danmar) fólk sum vór vorðin s iv ti at tey fór so illa sær sjá skuldu stillast aftast i bíð rødini at sleppa í læknavið verð Spurningur um at broyta hugburð al faa folk i } í Delur eft sjúk fólk in. og hevurt mugu tey sigur Heðir heldur vil tosa um a Ihomsen t hr hugburð, um rák og vandar viðvíkjandi heilsuni. enn at seta reglur fyri møguleik num at sleppa í vioge Hann 1 ir til sum royt no mat o.s5.11 skult lækna IVæ erðr kann DIO 5 rá k al Th Um I } høgt, ávirkar tað hjart nýru. og økir um æðrakálk ingina. Hjartað hjartaslátturin gerst óreglu ligur. Harnæst er høgt blóð trýst høvudsorsøkin til slag tilburðir Hvert húsarhald sín blóðtrýstmátara Øl húsarhald áttu tí at út vega sær blóðtrýstmátara sum fæst í handlunum heldur Heðin Thomsen I uag er elektronisk húsar- haldstól í hverjum heimi. og tí skuldi tað verið ni at fólk vigaðu seg og mátaði blóðtrýstið 14. hvønn dag sum partur av sjålvsrøktini Hava fólk høgt bl6dtryst og eru í viðgerð, er tað eisini gott hugskot at kanna tað heima, fyri at vita um við gerðin er rgtt Annað mál er, at koleste- roltalið hjá føroyingum er ov høgt. Tað er í miðal 6,5 og er hægri enn t.d. miðal talið í Danmark Yvirlæknin heldur, at tað hevdi verið ynskiligt um kolesteroltalið var fimm. ti tað heyði minkað munandi um hjartatilburði itturliet Otolnast ikki um sjuklingar ikki akta Hvat er ti? mndisdreymit fyri ÍOFONSÁ { ÍOÍKU c1 % Tað er at fólk góvust at roykja. fóru ul lækna tvær ferðir árliga at máta blóð trýstið. íðkaðu meir ítrótt e.a. virksemi og ótu minni sigur Heðin Thomsen Er tað ikki hugstoytar tá sjúklingar. fyri at bóta un heilsuna. ikki gera eftir bod um Unun Tað hevur áður nervað meg. men ikki longur. Tað loysir I u 74 leikar í ti so folk als ikk Ki I »e tað ger stk