hósdagur 28. januar 1999síða 3

Nr. 18 — 28. JANUAR 1999 tíðindablaðið SOSlalUuMn 3 Fiskaprisirnir skrambla í botn I grein í norska blaðnum Fiskaren verður víst á, at toska-prísirnir fara at fella munandi innan stutta tíð. Stjórin á Fiskasølu Før-oya er samdur í, at toskaprís- irnir helst fara at lækka í næstum, men hann heldur ikki, at talan verður um eina sæ Gyltu tidirnar hjå føroysku fiski eN. F Feed innuni síggja út til at fáa ein brattan enda, um spå- dómarnir hjá norska blaðnum Fiskaren um at eitt nú toskaprisurin fer at skrambla ni- ureftir i nærmastu framtíð SVEINUR TRÓNDARSON JOHN JOHANNESEN Tað er eingin loyna, at fisk- aprísirnir hava verið ser- stakliga høgir seinastu tid- ina. Sambært hagtølunum er útflutningurin minkaður í nógd, meðan hann er vaks- in í virðið í 1998. Spurningurin er so um henda gongd fer at halda sær, ella um vit kunnu vænta eitt fall í eitt nú tosk - aprísinum. Tað er eitt sindur ymiskt hvussu ymsu fiskasølu- menninir meta um henda spurningin. Í eini grein í norska blaðnum Fiskaren herfyri sæst, at norskar fiskasølur eru rættuliga bangnar fyri at prísurin á toski fer at falla við eitt brak, innan stutta tíð. Ein sølumadur, sum Fisk- aren hevur tosað við sigur, at hann er bangin fyri at prísgongdin á eitt nú toska- marknaðinum fer at fáa somu gongd, sum eitt nú rækjumarknaðurin var fyri. Fyrst var ein 6gvusligur prisvøkstur og síðani skramblaði prísurin í botn eftir stuttari tíð, sigur John- Hjalmar Johansen frá Hjalmar Johansen og Co AS. Norsku fiskasølumenni- nir åsanna at 1997 og 1998 vóru góð år fyri fiskivinn- una, men meta ikki, at tað fer at bera til at halda prís- irnar á sama stødi í 1999. Fiskasølustjorin samdur og to Í eini viðmerking til grein- ina í Fiskaren, sigur Hans Jóhannes á Briigv, at teir eru samdir í metingunum um at prísurin óiva fer at fella í ár, men teir vænta ikki, at hann fer at fella so nógv og so 6gvusliga sum norðmenn meta hann fer. savnsmynd — Toskaprísurin fer nokk ikki at fella við eitt brak, tí at útboðið av toski er mink- andi og tað ger, at prísfalli, eftir okkara meting, verður so ógvusligt. Hvør er orsøkin til fall- andi prisirnar? -Alternativu vørurnar eru biligari. Prisurin å grisakjøti og flogfenadi er ógvuliga lágur í løtuni og tað ger, at kundarnir ikki vilja gjalda tann høga prisin fyri fiskin. Hans Jóhannes á Brúgv vísir á, at forbrúki av fiski, í eitt nú Bretlandi, er fallið við einum nýggju prosent- um av somu orsøk. Hann staðfestur, at teir longu nú merkja, at tað er torførari at sleppa av við fiskin enn tað var fyri stutt- ari tíð síðan, tí at teir bjóða ov hart út. Hann tekur tó undir við metingini hjá norsku sølu- monnunum, at tað altíð er ein vandi, tá prísirnir hækka eins ógvusliga og knappliga lækking, sum norska blaðið vil vera við so skjótt, sum teir hava gjørt seinastu tvey árini. Vit merkja tað longu Kaj Leo Johannesen frá Far- ex er samdur við meting- unum hjá starvsfelógum sínum. Fyri einum ári síðani hækkaðu fiskasøluprisirnir ógvusliga. Prísirnir á toski hækkaðu við uml. 50 pro- sentum. Og tá tað hendir so ógvusliga, so er tað altíð ein spurningur um tíð nær ein ógvuslig príslækking kem- ur. — Eg kann við 100 % vissu siga, at prísurin í løt- uni ikki síggja út til at fara at hækka. Fakta er, at eitt nú toskamarknaðurin er fallin við umleið 20 pro- sentum, sigur Kaj Leo Hann vísir á at teir stóru ídnaðarframleiðararnir í Eu- ropa og í USA liggja við ávísum goymslum, sum teir kunnu byrja at framleiða í martsapríl mánaða í ár. Hann vísir eisini á, at prís- irnir á alternativum fiska- verum, eitt nú Alaskan Poll- och er nógv lægri enn prís- urin á toski. Vit høvdu eitt tilboð á borðinum í gjár, sum segði 11,80 fyri eitt kilo av poll- och ímóti 35 krónum fyri eitt kilo av toski — Hetta ger, at trýsti á hinar fiskavørurnar verður ógvuliga stórt. Merkja tit so eisini at tit fáa lægri pris fyri vøruna nú? Ja innanfyri teir seinastu tveir mánaðirnar eru prís- irnir lækkaðir við minst 20 prosentum. Hvør er so orsókin til prísfallið? — Tað er, at húsarhaldini ikki vilja gjalda so nógv fyri eina ávísa vøru. Husmødur Yvirskotið hvorvur Um so er, at fiskaprisurin fellur, so verður yvirskotið hjá skipunum tað fyrsta, sum rýkur sær ein túr, sigur Jákup Sólstein, formaður í reiðarafelag Fóroya SVEINUR TRÓNDARSON Teir, sum standa fyrst fyri at merkja eina niðurgongd, verða sjálvandi skipini og manningarnar. Tað eru í fyrsta umfari teir, sum beinleiðis liva av inntøkuni, sum fiskiskap- urin gevur. Vit hava biðið Jákup Sól- stein, formann í Reiðara- felag Føroya um eina við- merking til tað, sum Fisk- aren skrivar. — Jú, tað er altíð ein vandi fyri hesum sigur Jákup Sól- stein, sum leggur afturat at tað er teirra meting, at eitt nú prisurin á frystum toski hevur toppað, sum hann tekur til. Hvønn tydning fær tað fyri skipini? — Tað fær sjálvandi tann týdning, at yvirskotið, sum skipini hava havt hvgrva. Jákup Sólstein sigur, at skipini hava havt tvey góð ár í 97 og 98, og at tað eru prísirnir, sum hava verið orsøkin til tað. — Studningurin varð tikin burtur, men tann góði fisk- aprísurin hevur kompenser- að fyri tí, sigur Jákup. Hvussu stóra niðurgongd í prísinum tola skipini so? — I grundini tolað vit onga nidurgongd í fiskaprisinum. Ein 6gvuslig nidurgongd fer at merkja, at tad vera gjørd- ar færri fløgur og åbøtur á skipini í nærmastu framtíð. Hann leggur afturat, at í- løgurnar eru smáar sum er. Tað eru bert tær allarmest neyðtúrviligu = iløgurnar gjørdar, sigur hann. Annars vísir Jákup Sól- stein eisini á, at tað verður landskassin, sum verður tann stóri taparin, um fisk- aprísirnir fella ov nógv. Inntøkan hjá sjómonnu- num fellur og harvið fellur eisini skattainntøkan hjá landinum. Men tað er ikki alt, tí tá fleiri av skipunum hava havt so stórt yvirskot at tey hava goldið skatt seinastu tvey árini. Og hvørvur yvir- skotið, so hvørvur partafel- agsskatturin hjá skipunum eisini, sigur Jákup Sólstein og staðfestir, at hóast skipi- ni verða tey fyrstu sum merkja sviðjan av einum fallandi prísi, so fer tað eis- ini at svíða hjá landskassa- num, sigur Jákup Sólstein at enda. í USA vilja ikki gjalda so nógv fyri tosk, tá hon kann fáa onnur fiskasløg av næst- an somu góðsku, nógv bí- ligari. — Harafturat spælir tað sjálvandi eisini inn, at aðrar vørur, sum til dømis grísa- kjøt og flogfeðnaður, eru sera biligar ílgtuni. Kaj Leo Johannesen vísir aftur, at ein lækking í før- oysku veiðuni eftir toski fær nakran týdning fyri prísleg- una. — Vit eru so lítil, at vit ikki hava nakra ávirkan á marknaðin og tí hevur tað ongan týdning um bara vit minka okkara veiðu. Tað er til eina og hvørj altíð marknaðurin, sum hevur avgerðina. Bangnir fyri at brenna seg Kaj Leo vísir eisini á, at teir longu merkja eitt trýst á upsamarknaðin og ein ávís- ur nervøsitetur úti á markn- aðinum Hvussu kemur hesin til sjøndar? Nógvir liggja inni við nógvum fiski og teir tora heilt einfalt ikki at liggja inni vid vøruni. Teir eru heilt einfalt bangnir fyri at Hugna- kvøld Leygarkvøldid 30/01 1999 brenna seg, og tå ein liggur við inni við so stórum nøgd- um sum summir teirra gera, so er vandin fyri ógvuslig- um tapum stórur. Kaj Leo Johannesen sigur tó, at tað er einki óvanligt í hesi prísgongdini Tað hevur altíð verið so, at tá prísurin hækkar ógvu- sliga, so hevur hann ofta lyndið til at fella líka so ógvusliga sigur hann og vís- ir á, at henda gongdin er komin fyri fleiri ferðir fyrr á fiskamarknaðinum. Stóra ávirkan á samfelagsbúskapin Ein stór príslækking fær eis- ini stóran tydning fyri før- oyska samfelagsbúskapin. — Ein rættuliga stórur partur av inntøkunum til føroyska samfelagið kemur frá fiskaútflurningi og tí sig- ur tað seg sjálvt, at ein stór niðurgongd í fiskaprísunum fer at merkjasst rættuliga væl á landskassaroknskapi- num Tað sigur seg sjålvt, at yvirskouð á fíggjarlógini verður nógv minni av somu orsøk, sigur Kaj Leo Jo- hannesen Til matna: goggum og ødum vendur i sjokulåtu Dinér-tónleik Skeljadjóraborðiskur v/ føroyskum hummara, Stoktur lundi v/ grønmeti, Waldorffsalat og villinisós Heimagjørdur isur v/ Grand Marnier-smakki, Undir bordhaldinum spæla Jóhannes Andreassen og Såmal Petersen LADAMENN til dans Vinarliga bíleggið borð á tlf. 31 75 00