leygardagur 30. januar 1999síða 16

Q Kvinnan var fyrr sjóneykan mannin. og jú betur hann kláraði seg Identitetin fekk hon bert gjøgnum tíðindablaðið) ; 'arin/ forstorrilsisglasið - hjá monnum. samfelagnum. jú hægri varð hon í metum. Hon gloymdi seg sjálva og 1 1 t al tat dit upp til hansara. sigur Turið D. Hentze Mynd: Alvur Haraldsen - Vit skulu nettupp seta kvinnur og menn upp móti hvor øðrum og seta spurnartekin við, hvussu hetta og hatta virkar upp á ymisk viðurskifti. Ikki sum fíggindar, men sum áhuga- bólkar. Vit eru hvor sítt kyn, hava ymisk áhugamál, hvør sín leiklut í samfelagnum og tosa hver sítt mål. - Kvinnur skulu ikki identifisera seg við menn, tí Vit hava hver sín hugaheim. Tað er ein misskiljing, tå sagt verð- ur. at kvinnur og menn skulu verða líka. Vit skulu bara hava somu møguleikar og tað er tað javnstøðulógin gongur út i Javnstødunevndini k slapp 1 » z N z 1 i } 1 < k IQ , | get } erð r SS tað M S S 3 k N N 3 } N 1 X K NE ) > er Á SKå IKK es ) li eyg el | egg K K IPppea Í 5 kað beinleiðis við K N i " 1 » i Í 3 <k ) ] 5 5 z (9, D 1€ tseg at vera ein g durke ipulleiki at seta nevndir vil i n avnstødul y ierandt st I L avnstøoui y h KKI S setir ) K 1 € SK N 3 SÍK du te i erð erð VÍ > t g g in MØEUICIKa } kki s Eg rokni við. at júst tað, at g. Me 19 Heri Kvinnur mynda neyndir og ráð fer at hjálpa uppá støðuna og ) sagdir í orðun at javnstøda verður meiri góð- ) tað tikin. Íkki bert landsstýrið skal seta kvinnur í nevndir, eisini kommunurnar, men tær vísa seg vera trekari. Kanska er neyðugt við eimi beinleiðis áheitan á tær ta seg um at fylgja javnstødulégini, sigur Furið D. Hentze g styrki krevst, tá tú Fakfeløgini eidasør ið spurning n Samanborið við onnur lond eru nakað fyri Føroyar enn nakað aftan fyri, tá ið tað snýr seg um javnstødu í øll- um lidum i samfelagnum. Sum seimasta landið i Vesturheiminum fingu vit javnstóðulóg í 1994. Í grundini gongur tað ikki so seint nú. Tað hongur neyvt saman við, at fleiri konufólk fáa útbúgv- ing. Hinvegin eru fakfeløgini ov 11 at tu fert at Klara „hevur tú ikki rikiligt 1 undan, tá hugsað verður na og børnini”. Slíkt er Hesar kvinnurnar standa til ramsýningar. Tær eru til próv- uppá. sigur Turið Debes Hentze. forkvinna í í í Í HN z £ Dø | KOL n st t h Cc eir. Eypisku manntoikaarderdin ru elstil hægri lønt enn typisku nuarbeiðini. Tey økini á ar k iðsmarknaðinum. sum kvinnur ku sær av ólont. eru lægst í dag. Har liggja nógvar upp- fyri framman. men treytin it b støduna er. at kvinn | ten ISera seg ir og menn n Tao er € tg. tå sagt verður, at kvinnur og menn skulu verða líka Men vit skulu hava somu møgu At javnstøda hevur nakað við hatur millum kynini at gera er sjálvandi tvætl. Tað snýr seg um, hvat er gott fyri teg og meg. Og jer eiga kvinnur í stórri mun at seta spurnartekin við, um tað nú er vist, at tað sum maðurin heldur er gott, nu elsim er nog gott fyrr hana. Og eg haldi, at eisini innan trúarbólkarnar, har vit bæði síggja og hoyra, at kynsleiklutirnir eru meiri fastlæstir enn aðra staðni í samfelagnum. eigur javnstødu- hugsjónin at sleppa framat. Tær kvinnurnar áttu at gjørt meiri vart við seg 1eIKar Og eg tort at siga, at gongur illa í einum hjunalagi, so verður tað ikki betri. um Bíblian verður nýtt sum argument til at framhevja annan partin sum tann sum skal føra orðið og siga, hvar skápið skal standa. Tá kann veru- liga vera talan um kúgan. Aðra staðni síggja vit eisini, at tad er religionin sum stýrir. har kvinn urnar eru ringast fyri. Kirkjan hevur flutt seg eitt sindur. kanska fylgja hinar eftir, sigur Turið D. Hentze Gevast skjótt Ein sannroynd er, at kvinnur steðga ikki leingi í leiðandi størv- um. Vit hava sæð, at kvinnurnar, ið hava sitið í løgtinginum til dømis, eftir eitt-tvey valskeið velja at fara burtur úr politikki. - Eg veit ikki, hví tað er so, men eg kann hugsa mær, at tað hevur nakað at gera við viðurskiftini heima við hús. Tú skalt hava full- an stuðul heimanifrá fyri tað fyrsta við øllum tí praktiska og tað er ikki so lítið. Og hevur tú småbørn so er tað ikki lætt hjá øllum. So velst tað eisini um Nr. 20 - 30. JANUAR 1998 AA [| [ [AAA AA AAA [ff ff ff fy AA ff [Af [fy ff [ [fy gf fy fy y [fy f[[[[[[[[[[[[[[[—[[[[[[[[[[[ff—————2—r— hava hvør sina mørk at ganga å mannin og hvat hann ger. Ikki øllum monnum dåmar, at konur nar stinga nøsina fram og fara at gera seg galdandi á økjum, sum menn fyrr høvdu einkarrætt uppá Menn broytast ikki eftir einari nátt og tað gera kvinnur heldur ikki. Broytingin gongur tó spaku liga tann vegin. at menn taka stórri lut í arbeiðinum heima. Ten kunnu í teoriini vera samdir við tær í ti, at teir eiga at:taka sin lut, men i praksis er veruleikin ein annar. Eg hugsi, at flestu konu- fólk, ið arbeiða út, eisini eiga meginpartin av arbeiðinum heima framvegis. Einasti måtin at broyta hetta er, at fleiri Konufólk fara út at arbeiða og at fleiri menn gerast meiri virknir heima. A tann hátt verður tað meiri natúrligt, at menninir gera húsligt arbeiði. At kvinnurnar eru farnar á arbeiðs- marknaðin í so stórum tali er ikki so gamalt. Fyrst fóru tær hálva tíð. ikki endiliga tí, at tær skuldu brúka seg sjálvar. men sum eitt iskoyti til lønina hjá manninum. Men nú eru nógvar farnar út at arbeiða fyri at brúka seg sjálva og at vinna egnan pening. Hevur tú fyrst roynt at forvunnið tínar egnu Nr. 20 - 30. JANUAR 1998 Iurið Debes Hentze, forkvinna í Javnstødunevndini: Kvinnur og menn fara altíð at pengar. sleppur tú teimum ikk aftur so. Figgjarligt sjálvræði ómetaliga týdningarmikið - I dag koma kvinnur í hóp út av lærustovnunum og sjálv vilja tær brúka útbúgvingina. Í er tað millum annað, at javn stødulogin kemur inn í mynd við starvsetan, har sagt verðu! kvinnur og menn skulu hava møguleika, um tey eru eins 1 skikkað. Tey sum seta fólk í skulu ikki hugsa um kynið I verður, men at kvalifikasjónur og tå er tað at fordómarnir k« undan kavi. - Um kvinnur i veruleikanui hava somu møguleikar at kon fram sum menn, veit eg ikki eg hugsi, at tær verða vigaðar sindur meir enn menninir. Kvi an skal í øllum fórum vera lil væl um ikki betur skikkað enn maðurin, og hon fær ikki nóg) forerandi, um ikki júst tað sný! seg um eitt tradisjónelt kvinnu: Og vit vita, at kvinnur ikki søk}: størv um tær ikki kenna á sær. | tær eru fult skikkadar til starvio og hava góð prógv. Hinvegin c! ikki lætt at skráseta slíkt. Utbúg ingin er altavgerandi. Kvinnur A nnu ikki eins og menn koma n bert tær hava tey røttu sam- ndini og kenna tey rottu fólkini, ur Turið D. Hentze Kvinnurnar á veg heimaftur g síggja vit, at nøkur stig Ma tikin frá almennari og munalari síðu, sum beinleiðis óbeinleiðis virka við til, at nurnar fara av arbeiðsmarkn- og heim aftur at tak: sær av ljuni Konufólk hava verið ókeypis iðsmegi í so nógv harrans ár. ckstiårunum varð nógv tosað tær miljónirnar sum lógu í eiðinum, sum kvinnurnar yrdu heima við hús fyri onga og tosad var um, at tær skuldu i løn fyri arbeiðið tær gjørdu i nunum. Nu konurnar eru farn- t og ikki hava hug at fara m aftur fåa tær knappliga bod- engar fyri hetta arbeiðið. Men na láturliga upphædd vil eg siga. Er hatta virðingin fyri tí heima- candi konuni? Sjálvandi skulu urnar sleppa at vera heima um hava hug til tað, men so haldi it vit eiga at skoyta uppí, at 1 skulu menninir eisini. Eg kann ikki lata vera við at spæla við tann tankan um, hvussu stødan hevði verið á barnaansingar- ella eldra- økinum um t.d. hesar uppgávur vóru ábyrgdin hjá monnum og sostatt teirra trupulleiki. Men barnaansing er eftir ollum at dóma ikki trupulleikin hjá monnum og fáir eru teir menn, sum missa arbeiðið ella ikki sleppa til ar- beiðis orsakað av vantandi barna- ansing. Her snýr tað seg um ein vilja at loysa ein trupulleika Orðið hugburður tykist vera eitt lyklaorð, tá ið vit tosa um javn- støðu. Hugburðurin í samfelag- num er størsta forðingin fyri javn- stødu, hoyra vit javnan. - Kvinnur hava gjøgnum tíðir- nar verið noyddar at liva upp til nógvar strangar reglar, skrivaðar og óskrivaðar lógir um, hvat er ein hóskandi atburður hjá eini kvinnu. Tað var millum annað hetta kvinnurnar gjørdu uppreistur ímóti í sekstiárunum. Nógvar av hesum reglum eru framvegis gald- andi um enn eitt sindur hóvligari. Kvinnan má ikki tosa ov nógv í eini samkomu, ikki flenna ov hart, ikki drekka og so framvegis, og eingin av hesum reglunum hevur tíðindablaði verið galdandi fyri menn. Kvinnur hava havt nógvar reglur at berjast ímóti. Besti vegurin at sleppa sær burtur úr hesum er skúling og útbúgving. - Tað er ikki heilt skeivt, tá onkur hevur sagt, at kvinnan í øldir fyrst og fremst hevur virkað sum sjóneyka - forstorrilsisglas - hjá manninum. Identitetin fekk hon ofta best og bert gjøgnum mannin. og jú betur hann kláraði seg í samfelagnum. jú hægri varð hon í metum. Hon gloymdi seg sjálva og lat alt upp til hansara. Tað var maðurin sum legði alt til rættis og tók tær stóru avgerðir- nar. Hesum eru vit á veg burtur frá, men tá ið kvinnurnar av álv- ara fluttu seg úr heiminum út á arbeiðsmarknaðinum - samstundis sum tær kanska gjørdist fíggj- arliga sjálvbjargnar - komu tær inn á eki. sum menninir higartil høvdu átt. Og alt tað sum er fremmant og ókent ræðast fólk og tá koma fordómarnir. - Bæði kynini líða undir for- dómum. Kvinnurnar hava for- dómar mótvegis monnum sum royna at gera seg galdandi heima, - tær seta spurnartekin vid, um teir veruliga duga. og tað ávirkar eisini hugin hjá monnunum at taka eina hond við heima. Og virðingin fyri monnum. sum eru heima, er als eingin. Virðingin liggur í pengum og makt. At ansa børnum verður einki virt - Eg kann als ikki góðtaka. tá ið tað verður sagt. at forðingin fyri javnstødu liggur í kvinnuni sjåh ari, tí tað gevur kvinnum enn eina ferð skuldarkenslur. Tað eru ikki kvinnurnar, sum gera av, hvussu heimurin sær út, sigur Turið D Hentze Tosa við tveimum tungum Flestu kvinnurnar í sreinarødini hava ikki givið sær stórvegis far um javnstøduproblematikkin Tad er ein spurningur um pol tiska tilvitan og javnstød 03 CI grundini politikkur. Politisk til Vitan nýtist ikki at hava nakað at gera vid, hvørja útbúgving tú hevur ella um tú hevur eitt leið andi starv ella ikki. Politiska til Vitan fær tú av egnum lívsroynd um, við upplýsing og annars um tú hevur áhug 1 fYri samfelags vidurskiftum Svarini hjá fleiri av he kvinnum benda ul meir Ing um javnstøduspurningar er neyðug. tí tað tykist sum at fk av teimum tosa við tveimum tung um. Samstundis sum tær meina. at Vit hava javnstødu og tær mest sum siga, at javnstøduspurningar ikki hava teirra áhuga. so siga tær at vit t.d. hava „eitt mannschau vistiskt samfelag“. „uppalingin er kvinnukúgandi“. „kvinnur møsna”, ella at tå viðmerkingar hoyrast. sum eg kundi ikki hugsa mær at arbeitt undir eim kvinnu! so lati eg oyruni aftur". Ella tær siga at „tað er ein gudsskaptur munur millum kvinnur og menn - og sjálvandi hava oll somu rætt- indi”, „Kvinnur og menn skulu ikki setast upp móti hvor øðrum“ - Barnaansingin eru allar samd ar um er eitt forsømt oki, og tað er ein kvinnutrupulleiki burturav, um tú ætlar tær arbeiði uttan fyri heimið. Kann man siga so og samstundis halda, at alt er sum tað skal. spyr Turið D. Hentze - Tað er uttan iva so. sum nógv- ar av kvinnunum siga, at javn- støduspurningar og kvinnurørsla ikki hava teirra áhuga. Eg hugsi eisini at tað er so. Tær hava enn ikki havt fyri neyðini at umhugsa hesar spurningar og hava annars ikki áhuga fyri politikki. Meiri kunning, upplýsing og kanska bara tos um javnstøduspurningar tvinga fólk at hava eina meining eisini um javnstødu og harvið eisini at umhugsa spurningin. Tað er als ikki odiøst at vera kvinnu- politiskt tilvitad, - tað er heilt í lagi at tosa um kvinnuáhugamál og mannfólkaáhugamál. Tað er NJ meiri góðtikið í dag. at fólk tc um javnstødu og jú meiri verður tosad, jú meiri sannlíkt er, at myndin brovtist rætta vegin. I ella ímóti ger tað sama. Frá onga meining at hava til at gera sær eina meining er ein prosess. Ti n r 1 1 Få y KU i > ør s hugburdunun inum. 120 ru tær røddirnar vit hoyra og tað ru fyrst « fremst tær I I num. Kvinnur í far } uh nvo I ri Ti eiga vit alla tíðir ra ok im far um. hvat hendir. ) tað nøktandi il set puri g ku Uu nett p t k IT ) nenn p móti hvor ødr seti N ti O natt + nel OT I k hvor P 1 og her Í cg sériig it K ri Í Ki MITT t sti hið ir I Tað koma san ve K slan í Fo | d | k It 4 M s1g s ikk | n jå n } } T yt 1 ) t 10; } } >r i Í i NVUNS SK IOØUTSKIÍ h konurtoik UD LAS! ins Irarøk ftøkilie dk in >UTSk sef o iK h s n I i I sum kennir trupulleikt si kropp ikki ger nakað vid spurt ingin kann ikki rokna við. at onnur gera tað. og sølerðis haldi eg, at kvinnur eiga at hugsa. Tað gera menninir nógv meiri enn kvinnurnar. Kv ikki rokna við loysa teirra at menninir skulu trupulleikar. Menninir visa ofta positivan vilja og skilja støðuna, tá kvinnurnar føra fram typiskar kvinnutrupulleikar. men so leingi trupulleikin ikki er teirra verður avmarkað, hvussu nógva orku teir leggja í at loysa teir - Ein annar átrokandi kvin spurningur í dag er, hví kvinnur- nar ikki eru við í teldutøknini Brúk verður fyri kvinnunum á hesum øki og spurningar eiga at setast við. hvørjar orsøkir fyri, at åhugin hjá konufólki fyri telduverðini er so lítil. Teldan og kunningartøkni eru framtíðin Hesin spurningurin verður uttan iva ein tann størsti í framtíðini at arbeiða við. sigur Turið D. Hentze at enda í viðtali Prát við kvinnur | Hetta er seinasta samrødan í greinarød, har vit hava tosað við kvinnur í leiðandi størvum um javnstødu, arbeiði og familjuliv, karrierumgguleikar og annað. Vit hava tosað við Ingu Ellings- gaard, forkvinnu í Kvinnufelaga Samfylking Føroya, Anniku W. Joensen, stjóra á Ferðaráð Føroya, Elsu Maríu H. Olsen, stjóra á Føroya Handilsskúla á Kambsdali, Ingvør Nolsøe, stjóra á reklam- | | uvirkinum Stephanssons Húsi, Jóhonnu Vang, sølustjøra á Kósini i | Klaksvík, Mariu á Dul, starvsfólkastjóra í Almanna- og heilsustýr- | inum, Gunn Joensen, bygdaráðsforkvinnu í Vestmanna kommunu. | Seinasta samrødan er við Turið Debes Hentze. forkvinnu í Javn- stødunevndini, sum í blaðnum í dag tekur saman um nakrar av spurningunum, ið hava verið umrøddir í greinarødini. í leiðandi størvum | |