fríggjadagur 31. desember 2004síða 15

Nr. 251 - 31. desember 2004 15 UTTAN ÚR HEIMI Vandamikið at gera flatskerm Japanskir granskarar vilja vera við, at tey sum arbeiða á verksmiðjum, ið gera sjónvørp við flatskermi, kunnu fáa varandi mein av arbeiðinum. Kanningar hjá granskarunum hava avdúkað, at ein 30 ára gamal maður, sum hevur arbeitt við at gera slíkar flatskermar, hevur fingið eina álvarssama lungnasjúku. Í lungum hansara funnu granskararnir smáar bitar av tí metallinum, sum verður lagt á skermarnar, og sambært BBC hevur hetta metallið fyrr kostað fólki lívið. Flatskermar eru vorðnir sera væl umtóktir, og bretskir granskarar siga, at tann vanligi brúkarin fær ikki mein av at hava eitt sjónvarp við flatskermi í stovuni. Teir vísa á, at skermarnir verða gjørdir í Fjar- eystri, og at teir eru púra tættir, tá teir koma á tann evropeiska marnaðin. Vænta val í apríl Í Bretlandi væntar blaðið Evening Standard, at Tony Blair, forsætisráðharri, fer at skriva út val í vár, og at valið helst verður tann 21. apríl. Ein talsmaður hjá Blair sýtir fyri at gera viðmerkingar til tíðindini. Hann sigur, at tað er bara forsætisráðharrin sjálvur, sum veit nakað um valdagin. Blair hevur verið í Egyptalandi og hildið frí ta sein- astu vikuna. Tað hevur fingið øði í andstøðuna, sum vil vera við, at forsætisráðharrin hevur fingið tilboð um ókeypis uppihald í Sharm el-Sheikh við Reyða- havið. Sambært andstøðuni er hetta ikki fyrstu ferð, at Blair hevur tikið av slíkum tilboðum. Eitt nú skal hann fyrr hava fingið tílík tilboð frá italska forsætis- ráðharranum, Silvio Berlusconi, og frá sangaranum Cliff Richard. Skrivstoan hjá Blair avsannar, at forsætisráðharrin hevur fngið eina ókeypis fer til Sharm el-Sheikh. Hann hevur sjálvur goldið ferðina, sigur skrivstovan. Hava illgruna til IRA Myndugleikarnir í Norðurírlandi hava illgruna um, at tað var IRA, sum rændi meiri enn 400 milliónir krón- ur úr bankanum Northern Bank í Belfast nakað fyri jól. Vápnaðir løgreglumenn hava seinastu dagarnar rannsakað húsini hjá fleiri leiðandi limum í IRA, men løgreglan vil ikki siga, um hon hevur funnið nakað, sum kann seta IRA í samband við ránið. Leiðslan í IRA vísir aftur, at felagsskapurin hevði nakað við rán- ið at gera. Løgreglan heldur kortini, at tað var IRA, sum rændi bankan, og at ætlanin er at brúka pengarnar til at gjalda limum í IRA pensjón. Tað er alment kent, at nógvir limir í IRA eru misnøgdir við, at leiðararnir tykjast hava nóg mikið av pengum um hendi, meðan teir vanligu limirnir mugu stríðast hvønn dag fyri at fáa endarnar at røkka saman. Løgreglan ávarar sam- stundis um, at tað er ikki óhugsandi, at IRA fer at brúka ein part av pengunum til at keypa vápn fyri. Meksikanar ov feitir Ongastaðni í heiminum líða so nógv fók av ovurfiti sum í USA og Meksiko, men nú hava meksikonsku myndugleikarnir sett sær fyri at gera nakað munagott við hendan trupulleikan. Kanningar hava víst, at 35 prosent av teimum meksikonsku kvinnunum líða av ovurfiti. Hjá monn- unum er støðan uppaftur verri, tí 55 prosent av teim- um eru ov feitir. Kanningarnar vísa, at tað eru serliga fólk í teimum stóru býunum, sum hava trupulleikar av fiti. Orsøkin er, at fólk koyra til og frá arbeiði hvønn dag, og at tey eta ósunnan mat. Eisini hevur tað víst seg, at í fjør drakk hvør einasti meksikani meiri enn 100 litrar av cola. Meksikanskir læknar hava leingi ávarað ímóti gongdini. Teir vísa millum annað á, at 6,5 milliónir meksikanar hava diabetis, og tað er meiri enn í nøkr- um øðrum landi í heiminum samanborið við fólkatal- ið. Alt bendir á, at flóð- aldan í Suðurasia hevur kravt meiri enn 100.000 mannalív. Harafturat hava fleiri milliónir mist hús og heim FLÓÐALDA Árni Joensen fartekst@mail.dk Í gjár kom talið á deyðum aftan á flóðalduna í Suður- asia upp ímóti 90.000, men altjóða hjálparfelagsskapir ivast ikki í, at tað fer at veksa uppaftur meiri. Teir vísa á, at í Indonesia hevur flóðaldan kravt nógv fleiri mannalív enn upprunaliga hildið, serliga í landspart- inum Aceh. Tey mest dapurskygdu siga, at bara í Indonesia kann flóðaldan hava kostað umleið 80.000 mannalív. Eitt annað er, at hernað- arstýrið í Burma hevur ver- ið sera afturhaldandi við upplýsingum um, hvønn skaða flóðaldan gjørdi har, men hjálparfelagsskapirnir ivast ikki í, at fleiri túsund fólk á teimum burmesisku oyggjunum hava latið lív. Altjóða samfelagið er farið undir eitt ovurstórt hjálpar- og bjargingarátak. Nógv lond hava játtað pen- ing og sent hjálparfólk til tey raktu økini, og nógvir hjálparfelagsskapir hava sent nógv fólk hagar at hjálpa myndugleikunum. Heimsheilsustovnurin WHO hevur ávarað um, at vandi er fyri farsóttum, sum kunnu krevja líka nógv mannalív sum sjálv flóð- aldan. Vandin er serliga stórur, tí at drekkivatnið er dálkað nógvastaðni, og tí verður nú roynt at útvega fólki reint vatn og at finna reinar keldur. Sambært WHO eru minst fimm milliónir fólk rakt av flóðalduni. Mong teirra eru vorðin heimleys og hava mist at kalla alt, sum tey áttu. Í fyrsta umfari ræður um at útrvega teimum vatn og mat og tak yvir høvdið. Serfrøðingar siga, at upp- gávan er tann størsta, sum heimssamfelagið hevur havt í nýggjari tíð. Meiri enn 100.000 deyð og fleiri milliónir í neyð Vanlukkan í Suðurasia hevur rakt fleiri milliónir fólk, og mong teira hava mist hús og heim. Svensku myndugleik- arnir sóknast eftir 1500 svium í teimum raktu økjunum, men tað veruliga talið kann vera tríggjar ferðir størri FLÓÐALDA Árni Joensen fartekst@mail.dk Nógv tey flestu svensku ferðafólkini, sum leitað verður eftir, vóru í Teilandi, og sambært uttanríkisráð- num hava myndugleikarnir ikki hoyrt frá umleið 1.400 svium, sum hildu frí har. Harafturat koma umleið 100 fólk, sum vóru aðra- staðni í økinum, sigur uttanríkisráðið í Stock- holm. Men sambært teimum svensku ferðaskrivstovun- um er tað ikki óhugsandi, at umleið 4.500 sviar vóru í teimum suðurasiatisku londunum, tá flóðaldan skolaði inn yvir londini. Týskland beyð sær fyrra- dagin til at hjálpa svium. Aftonbladet skrivar, at Ger- hard Schrøder, kanslari, ringdi til Gøran Persson, forsætisráðharra og beyð honum at læna tvey stór flutningsflogfør frá týska flogvápninum. Gjáramorg- unin bað svenska stjórnin eisini Bretland og USA um hjálp. Svensku myndugleikar- nir hava gjørt av, at dagurin í morgin, nýggjársdagur, skal vera almennur syrgi- dagur til minnis um tey, sum hav latið lív í flóðald- uni. Flaggað verður í hálv- ari stong um alt landið, og í kirkjunum verður biðið fyri teimum farnu. Í gjár var bønarhald í dómkirkjuuni í Stockholm, har kongshjún- ini, stjórnin og floksfor- menninir luttóku. Eitt tilsvarandi bønarhald var í dómkirkjuni í Oslo fyrrakvøldið fyri teimum, sum doyðu í flóðalduni. Svøríki meint rakt