fríggjadagur 31. desember 2004síða 28

28 Nr. 251 - 31. desember 2004 Che Guevara var kanska kynsøsandi, eitt hetjuoffur, enntá hugsjónarligur. Hann var eisini ein verji hjá Jósef Stalin og ein massamordari TINGHELLUKRONIKK Agga Niclasen attitude@niclasen.fsnet.co.uk Eg havi verið – hvat? – 16 ára gamal, tá ið Berlin-múr- urin fall. Nei, eg havi og kundi aldri verið »vinstra- sinnaður«, men tíðin aftaná kommunistiska fallið – har eg av álvara gjørdist polit- iskt vitandi og royndi at liva meg inn í hví vaksin fólk ofta høvdu heilt ymiskt politiskt tilknýti – var, ikki bara løgin, men hugfang- andi. So, hjá einum politiskt áhugaðum tannáringi við siðvenjuligum vinstrasinn- aðum virðum hevur tíðin aftaná kommunistiska fall- ið, 90’ini, helst verið sum at verið føddur inn í eina familju, har onkur sera týdningarmikil júst var deyður og tikið við sær tús- und loynimál. Tannáringur- in kendi ikki farna skyld- fólkið, og í øllum tí hann las vísti skyldfólkið seg at vera eitt satt skrím- sl; men næstan eingin vildi tosa um tað. Hvussu kundu fólk til vinstru á nú avoldaða politiska ásanum – sum í dag tykjast vera plágað av teim málum, vælsignaði tannár- ingurin og eg leggja lag í: mannarætt- indi, alheimsligt fá- tækradømi, harð- ræði, gjøgnum- skygni og pro-aktivt politiskt rættsemi (fyri m.a. at støðga homofobiskum kreft- um og hevja rætt- indi teirra sam- kyndu) – einaferð hava verið stuðlaskiparir fyri hesum? The Black Book of Communism, ein sinnilig og yvirhøvur gløggskygd akademisk greining rit- stjórnað av professara Mark Kramer, prógvar við skjølum hvussu meira enn 100 milliónir fullkomiliga ósekir persónar – ikki mannalív, men menniskju – vórðu slaktaði av kommun- ismuni í 20. øld; meiri enn sjálv fasisman. Og tess meira tú lesur um í hvønn mun vinstravongurin var samsekur í hesum, minni skilur tú. At kalla alt George Bern- ard Shaw, til dømis, skriv- aði um, var andvekjandi. Kortini, at kalla alt hann skrivaði um Sovjettsam- veldið hjá Stalin bar á brá av lifran og mjúkrendari lovprísan. Tað sama er galdandi fyri H. G. Wells, Sidney og Beatrice Webb, Bertolt Brecht … og listin yvir gávað, hugkveikjandi vinstrasinnað fólk, sum – at síggja til, fullkomiliga óvoldað – gjørdust umber- arir fyri tey ræðuligastu og mest blóðtystu harðræðini í tjúgundu øld, er langur. Jú, eg eri væl varugur við at har eisini er ein føroysk- ur ein; ein listi, væl at merkja. Tað er bara tað at »tann føroyski listin«, listin yvir føroyskar umberarar – har, og vandaliga vald, Árni Dahl sum fyrrverandi út- gevari av stalinistiska Fríu Føroyum, Arnbjørn R. Thomsen sum fyrrverandi formaður fyri góðvarna og ódámliga Felagið Føroyar- Kuba og Oddvør Johansen sum, ja!, Oddvør Johansen sýna seg – kann illa leggj- ast undir at vera »gávaður« ella »andvekjandi«. So, hvussu? Eingin tykist at kunna svara hesum. Tey høgra- sinnaðu hevda, sjálvandi, at søgan avdúkar vinstravend sum tey í grundini eru: ‘tyrannisk’! Men hetta tyk- ist mær fjákut; pedagogar, tey í hjálparfelagsskapum, sosialráðgevar, tey í Tvør- oyri og starvsfólkið hjá Sosialinum eru valla tyran- nar í væntu. Men heldur ikki tey vinstrasinnaðu eru før fyri at veita nøktandi svør. Tey hava ikki enn latið kommunistisku søguna sær lynda. Um so var – um vinstravend veruliga høvdu játtað – íðan, tá høvdu tey ikki farið við skammleys- um umberarum fyri Sov- jettsamveldið, Kuba og Ernesto Guevara sum javn- mett og við várkunnsamum eftirlæti. Um so var, so høvdu siðilig vinstravend lítilsvirðað umberarirnir, hildið lítið um umberarirnir … hugt niður á teir. Hygg, til dømis, at søgu- frøðinginum Eric Hobs- bawm – enn er hann, á vinstravonginum, at meta við eina vituga rokkstjørnu; hansara bøkur verða leptar og svølgdar rátt; hansara fyrilestrar eru stappaðir av hugsjónarligum ungdómi við øllum teim røttu áskoð- anunum. Kortini, so er Hobsbawm vorðin verandi ein óumberandi verji hjá stalinismuni. Hann hevði, um bert biðin, »við gleði njósnað vegna Stalin«, segði hann nýligani—uttan angur. Í síni sjálvsævisøgu greiður Hobsbawm frá at hann »treats the memory and tradition of the USSR with an indulgence and tenderness«. Í hansara 600 síðu langu frágreið- slu av hvussu hann, eitt heilt lív, hevði stuðlað Sovjettsam- veldinum og komm- unistisku hugsjón- unum taldi eg tríggj- ar – tríggjar! – iðr- anir ella krímfongd- ar ávaringar. Tann síðsta er ‘typisk’ – kanska serliga fyri føroyskar umberar- ar. Hobsbawm við- merkir: »I am pre- pared to concede, with regret, that Lenin’s Comintern was not such a good idea«. Hatta fer at vera ein uggi hjá hasum tíggjutals milliónunum, Lenin og hansara fylgisneytar slakt- aðu. Áh, hví geva so nógv aðramáta siðilig fólk seg í part við einstaklingar sum Eric Hobsbawm? Eg kann ikki annað enn koma til ta niðurstøðu, at tey ikki í álvara hava hugsað um offr- ini fyri harðræðinum, hann verjir. Ókey, veruliga orsøkin til at eg gremji meg og for- syndist inn á hetta, at eg skrivi um hetta, júst nú, er orsakað av nýggja film- inum The Motorcycle Dia- ries; filmurin roynir at end- urvekja enn eitt stalinistiskt ikon. Che Guevara var kanska kynsøsandi, eitt hetjuoffur, enntá onkurs- vegna hugsjónarligur. Hann var eisini ein verji hjá Jósef Stalin og ein massamord- ari. Tað var ikki bert í hend- inga førum at Che Guevara, í svakligari tilbiðjan, fall til kníggja frammanfyri mynd- um av Stalin meðan hann borðreiddi við politiskum pliktanum. Hann talaði fyri »miskunnarleysum haturi fyri fíggindanum, ið [átti] tvingað okkum oman fyri og handan natúrligu av- markingarnar hjá menn- iskjanum og gjørt okkum til virknar, harðligar, úrvelj- andi og kensluleysar drep- aramaskinur«. Undir kubansku rakett- kreppuni í 1962 var Che stívrendari enn sjálvt Castro ella Khrushchev, eftir øllum at døma óáhug- aður í at allur heimurin helt andanum sum hann bíðaði eftir endaliga úrslitinum. »The worst thing I heard about Che«, segði Christ- opher Hitchens, fyrrver- andi sosialistur og núver- andi uppíleggingarmaður og tí stórfíggindi hjá øllum sosialistiskum umberarum og islamo-fasistum, »is that he was in favour of launch- ing the missiles«. Millum hansara meira vanligu gerðir, hvønndags- kostur at navni, plagdi Guevara at lumpuskjóta smádreingir—teir hava helst ikki, sambært honum, verið nóg kønir í kommun- istisku læruni, sum, bara so tú verður fullkomiliga vit- andi um tað, eisini stinkar í ‘teoriini’: »We blindfolded them and subjected them to the anguish of a simulated firing squad« (Che Gue- vara, Andrew Sinclair). Í Kuba – og, synd at siga, aðrastaðni við – er andveiki Che enn, tann dagin í dag, ein kvasidýrlingur og ein ímynd av hvat var og kundi verið í Castro’sa skinklandi státi. Eitt snultisamfelag, spilt av muturi og eini, á allar mátar, oyðileggjandi samfelagslæru. Í Dimma- lætting á sinni heitti Arn- bjørn R. Thomsen, sáli, vegna Felagið Føroyar- Kuba »rætta« lesaranum um at koma við á – og tú ert vælkomin at flenna – »ar- beiðs- og solidaritetsbrig- aduferð til Kuba«. Men nú skalt tú øtast! »Helst verður eisini høvi at síggja grav- staðið hjá Che Guevara og nøkrum av hansara lags- brøðrum, sum fullu í Boliv- ia. Í Kuba hittir tú eitt fólk, sum – hóast ágang og blok- adu í fjøruti ár – eru sera fryntlig og fyrikomandi«, skrivar formaður felagsins. Men hetta er á leið líka so villleiðandi sum at hevda at Svøríki hevur langar køir – lygn! – av tí at kona Óla Breckmann keypur ov nógvar skógvar í SMS – ivasamt! – … men at, gakk!, sviar yvirhøvur, tá ið sam- anum kemur, dáma køir – [ja, tín túrur at gita]! Vissu- liga, einans frammanundan skaðiliga góðvarin fólk, samsvarandi við hasi heim- komin frá kibbutz, kunna trúgva slíkum veruleika- reingjandi skvaldri … ikki so? Hvussu er og ikki, so eri eg reyvtroyttur av sleikj- andi Che-fjepparum og vamlisliga Kuba-Duba-sam- hugaðum við tess »tí at øll eru ímóti mær riggi eg ikki«-prædikuni. Men har eru aðrir roynveruleikar, ið muga presenterast, áðrenn tú verður fullkomiliga sann- førdur um, at eg havi rætt. Human Rights Watch – ikki nakað ameriku-stýrt organ, hvat enn skápskommunist- ar halda – greiðir ár undan ári frá hvussu demokratar, øðrvísihugsandi yvirhøvur og eisini samkynd í túsunda- tali, hvørt ár, verða eyð- mýkt, pínd, dripin og, í besta føri, noydd at søkja annað land at búgva í. Kom nú, vakna! Hetta kann ikki verða nakað at hátíðarhalda – sjálvt Vatikanið og homo- fobar annars muga taka undir við mær í hesum. Sjálvt amerikanskar »blok- adur« klára ikki at elva til eitt sovorðið helviti á jørð; blokadur rena ikki rumpar- ar út av einum bergi. Og Che? Er hann, aftaná hvat tú nú hevur lisið, kanska ein maður at hátíð- arhalda? Hugsaði Torbjørn Jacobsen – ikki vandaliga valdur – kanska um øll hasi óseku menniskjuni sum hann hongdi myndina av Che á veggin á mentamála- ráðharraskrivstovuni? Jú, Che bardist ímóti ræðulig- um høgrasnaraðum kreft- um, ikki minst í Guatemala, har Amerika stuðlaði einum høgravíðgongdum kvetti Eisini hjá Stalin-umb er tíðin komin at »Um vinstravongurin hevur lært nakað av 20. øld, íðan, so má tað vera tað at spýggjuligi atburðurin hjá teirra siðvenjuliga andstøðufólki ikki gevur vinstravonginum frælsi ella loyvi til at blíva líka spýggjuligur. Vinstravongurin kann ikki loyva sær at bera yvir við »sínum kúllum«; hann kann ikki skúgva fólkaræðisligar setningar til viks so at knúsa fólk, tey vinstravendu meta vera enntá verri.«