fríggjadagur 31. desember 2004síða 29

Nr. 251 - 31. desember 2004 29 vegna stórfyritøkuna Unit- ed Fruit Company. Men slíkar kreftir – og eg eri ikki pasifistur – máttu setast upp ímóti, ja, um ikki liber- alum fólkaræði, so einum vinstravendum – ikki eina- ræðismaka, bara vinstra- vendum. »Við tað, at Che Guevara doyði í 1967, einans 39 ára gamal, fær hann ikki vart seg longur«, skrivaði Odd- vør Johansen í Dimmalætt- ing sum Tórbjørn Jacobsen gjørdist mentamálaráð- harri. Í sama blaði finst Árni Dahl (ið sjálvur, sum útgevi av Fríu Føroyum, loyvdi Marionnu Debes Dahl í oktober 1987 at út- umfarandi spilla út ein deyðan mann – ikki tí, tað kemur sum so ikki mál- inum við) at Sosialinum; hvussu blaðið hevur »hund- beitt« Torbjørn Jacobsen. »Útumfarandi«, men opin- beriliga ikki »hundbít- andi«, orðini hjá frú Dahl vóru annars hesi: »Hann kundi fyrr á døgum, tá hann hevði fingið eitt sindur upp í høvdið, og tárini funnu veg fram úr eygnakrók- unum, halda kenslubornar røður um føðilandið«. Jú men, frú Johansen, og hr. Dahl, fyri tann skuld, tað er væl bara gott at massamordarin doyði; tí tað keðiliga við massa- mordarum er jú hatta har við at teir drepa, at kalla, upp á gjøt. Sostatt kláraðu fleiri persónslív enn annars at verða gomul. At, og eins og Oddvør Jo- hansen opinberiliga er før fyri, kunna síggja tað »trag- iska« í at ein massamordari undir liðini á Pol Pot og Pinochet verður bakbundin og skotin sum ein hundur er ikki bara ódámligt, men fúlt órogvandi moralur. Hann burdi, eins og Castro, sjálvandi, verið handtikin og – ikki sum ávirkaðir drápsmenn, ið hava koyrt á og dripið onnur ferðandi – noyddur at lívbjarga sær í einum hampa- kliva alt sítt lív. Og, hevði hetta verið – hevði Che ikki doyð, ja, ikki bara ungur, men høpis- leyst – hevði hann heldur ikki verið eitt romantiskt ikon hjá ørkymlaðum ungdómi og til- komnum fólki við ivasomum morali. Og, tað kann væl vera at »barnaheim- ið hjá Che var tað, vit rópa kultiverað. Á bókahillunum stóðu uml. 3000 bøkur um evni sum arkitektur, matematikk og sálarfrøði, og millum tær føgru bókmentirnar taldust skald sum Baudelaires, og tann klæntrasligi og astmasjúki drongurin var slúkin eftir at lesa … .« Hon hevur so sanniliga gjørt sítt heimar- beiði, hevur hon, frú Johan- sen … »Baudelaires«, ádu, ádú! Spell, tó, at arbeiðið ikki fevndi um tær meira tollutu síðurnar av massa- mordaranum; eitt nú hevði myndamaðurin Rene Burri hetta at siga sunnudags- blaðnum The Observer um tilfallandi íkomuna av fyrsta Castro-stjórnarráð- num. ‘One of Castro´s aid- es asked, »Is there an eco- nomist in the room?«, and, to everyone’s surprise, Che stuck up his hand. Because they were all in awe of him, they voted him Governor of the National Bank. It turns out Che had misheard the question. He thought the guy had asked, »Is there a Communist in the room?«’ Vinstravend á mínum aldri er fyrsta ættarliðið á tí »síðuni« av girðingini í nærum eina øld verandi fullkomiliga ósmittað av sambandinum við komm- unismuna. Tað ringasta tey kunna gera er at søpla henda møguleika og revali- dera »hetjurnar« frá hasum ønskriliga, blóðblettaða tíð- arskeiðinum. Og jú, høgrasnarað synj- an fyri alskyns ræðuleikum er eisini til … enn. Og eis- ini er tíðin hjá teimum komin at játta og angra: hygg hvussu ein órógvandi stórur partur av høgravong- inum lovprísar general Pinochet, Sharon, saudi- arábiska kongshúsið, Vati- kanið og vanlukkuligu ‘struktur- og stabiliser- ings’-ætlanina hjá einaferð so góða IMF; og, ikki at gloyma, lovprísaði Móðir Teresu. Men tað er eingin umbering; vinstravongurin sjálvur má koma við máti- stokkinum. Tað er freistandi at billa sær inn at lyndið hjá vinstravonginum at hyggja hin vegin, tá ið tað kemur til ræðuleikar, doyði við sovjettunum. Tað gjørdi tað ikki. Tvey dømi – og so endi eg … og úrskurð: í Commandante, nýligi heimildarfilminum eftir Oliver Stone, fylgist films- smiðurin við gamla vin- manninum hjá Che, Fidel Castro – ein, eins og vit nú hava sannað, (spýggjuligur) einaræðisharri. Castro tosar við nakrar heilt fáar, týði- ligani ræðsluslignar, polit- iskar fangar; allir sjálvandi »undirvístir« til samrøð- una. Tá ið so Stone, eitt sindur seinni, tosaði um júst hand- an tilburðin, segði hann: »Yeah, I thought that was funny, I did … There was that paternalism [red: faðir- ligheit]. I mean it was ‘fath- er knows best’, as opposed to totalitarianism [red: eina- ræði]. It’s paternalism, that’s what I mean. It’s a Latin thing«. Álvaratos! Hvussu andstyggi- ligt er hatta ikki; og hvussu nógv roynir hann ikki, í tragi- komiskum vónloysi, at bera í bøtuflaka fyri Fidel. Nei, hatta var ikki ein spurn- ingur, men staðfest- ing. Og, eins og fleiri ummælarir eisini líka nevndu burturúr: »Stone flenti – flenti – at einum gulag«. Og hevdaði – av avgjørt rasistiskum grund- um – at »latínarir« dáma tað. Og í Fahrenheit 9/11 lýsir Michael Moore Irak undir Saddam. Hann lýsir tað sum eitt ‘suverent’ land, har smábørn flúgva við dreka og gamlar konur ‘jolla’ sær. ‘To i to’ – tað er tað. Ein stórur partur av vinstra- vonginum, og ein ávísur partur av høgravonginum, var ímóti krígnum av full- komiliga heiðurligum áv- um – eg uppíroknaður, men samveldis-liberalistur. Tey flestu vóru væl vitandi um og játtaðu brotgerðirnar at mannaættini framdar av Hussein. Men vit muga líkaleiðis játta, at støkkur- in, at áeggjanin hjá Moore, tað, sum fekk hann at skava út yvir ræðuleikarnar framd- ar av Saddam, er tann sama áeggjanin, ið fekk bróður- partin av vinstravonginum at skava út yvir ræðuleikar- nar framdar av kommun- ismuni? Kundi Moore ikki verið ímóti krígnum og eisini játtað ta ræðuligu avleið- ingina av tí valinum? Um tú ikki gert tað, um tú bert í bøtuflaka fyri Saddam, Castro, Pinochet, Che, Sharon o.s.fr., frásigur tú tær so ikki rættin at finnast at Bush og Blair – tó at hvørgan teirra kann sam- metast við »teir listaðu«, bølmennini, og so sanniliga ikki tann síðstnevndi – og teirra óklóka átak í Irak? Um vinstravongurin hev- ur lært nakað av 20. øld, íðan, so má tað vera tað at spýggjuligi atburðurin hjá teirra siðvenjuliga andstøðu- fólki ikki gevur vinstravong- inum frælsi ella loyvi til at blíva líka spýggjuligur. Vinstravongurin kann ikki loyva sær at bera yvir við »sínum kúllum«; hann kann ikki skúgva fólkaræðisligar setningar til viks so at knúsa fólk, tey vinstra- vendu meta vera enntá verri. Sum mannarættindi verða brotin og meira enn ein milliard medmenniskju eru svong og takleys, er ein al- heimsligur vinstravongur, saman við einum – og vón- andi størri – liberalum vongi, og høgravongi, meira enn nakrantíð neyðugur. Men tað má vera ein fólka- ræðisligur vinstravongur. Sostatt er tíðin komin, har eisini Stalin-umberarir játta og angra … og lata Che Guevara og hansara kammerátar doyggja. erarum játta og angra »Sum mannarættindi verða brotin og meira enn ein milliard medmenniskju eru svong og takleys, er ein alheimsligur vinstravongur, saman við einum – og vónandi størri – liberalum vongi, og høgravongi, meira enn nakrantíð neyðugur. Men tað má vera ein fólkaræðisligur vinstravongur. Sostatt er tíðin komin, har eisini Stalin- umberarir játta og angra... og lata Che Guevara og hansara kammerátar doyggja."