leygardagur 20. februar 1999síða 14

I> tíðindablaðið/ - Nr. 35 - 20. FEBRUAR 1999 BE - Jógvan Tróndheim: "arín/ - Tíðin hevur gingið heilt øgiliga skjótt. Kg havi altíð havt nógv at gera og vanliga havi eg ar- beiði til fleiri mánaðir niður fyri, sigur Jógvan Tróndheim - Eg slappi av, tá ið eg komi niður í kjallaran - Eg kann ikki siga, at eg havi fylgt við menningini í prentarayrkinum, tá ið eg stríðist við blýggið enn. Hvussu leingi eg haldi fram, veit eg ikki, eg livi væl og slappi av, tá ið eg komi niður í kjallaran. Mær tykist synd í teimum, ið verða noydd at gevast at arbeiða, tá ið tey verða 67. Skal ein halda uppat tá, má ein fyrireika seg væl og hava eitt- hvert at takast við. Tað ber sjálvandi altíð til at fáa tíðina at ganga, men eg hevdi steðgað upp beinanvegin, sigur Jógvan Tréndheim, sum í hálva øld hevur havt egið virki í kjallaranum í barndómsheiminum í Klaksvík. Turið Kjølbro Upprunaliga var ætlanin, at hann skuldi verða lækni. So varð ikki og komandi ár eru 50 ár liðin síðani Jógvan Tróndheim byrjaði fyri seg sjálvan við prentsmiðju og handli í kjallaranum í barn- dómsheiminum á Stanga- vegnum í Klaksvík. - Tá ið eg var liðugur við realskúlan hugsaði eg um, hvat eg skuldi gera og hvat eg skuldi læra til. Hóast eg hevði góðan hug til at lesa til lækna, varð tað av ong- um, tí eingir pengar vóru og so var eg heldur ikki so framligur. Men handilsskap og forrætning hevur mær dámað væl frá barnsbeini av, so tað var tann vegin eg fór. sigur Jógvan Trónd- heim Jógvan Trondheim er føddur i 1928. Sama ár sum hann varð liðugur við real- skúlan í 5 di I 1 vrjaci nann at arbeiða i Foroyabók, sum Eliesar Poulsen og Theodor við Keldu áttu. - Av ti, at einki samband var við Danmark í krígsár- unum, fingu vit ongar form- ularar til bókhaldsskipan- ina. Samband var bert við Ongland og Skotland. Eli- esar legði stóran dent á at fáa eina nýggja bókhalds- skipan, sum varð kallað Foroyabók. Til hesa skipan- ina, sum kom undir kríg- num. skuldu vit hava bók- haldsformularar, skjól av ymiskum slag, kontoblød, kontokort, rammur til at føra bókhaldið í og bók- haldskassar. Einki av hesum fekst uttanlands. Blikk- smidjan gjørdi békhalds- kassarnar, vit lakeradu teir sjålvir og nógv virki keyptu sær hesa skipanina, greiðir Jógvan Tróndheim frá. Tað vóru Eliesar Poulsen og Theodor vid Keldu, ið Eingin kendi til annad enn danskar formularar, men teir løgdu eina vid, at alt skuldi vera å føroyskum. - Føroyabék mátti sjålv- andi vera å føroyskum, men eingin hevdi brúkt føroysk heiti fyrr fyri kvittan, inn- tøkuskjøl, skjal, kontoørk og so framvegis. Framman undan var alt å donskum, føroyska målid var øgiliga blandað við donskum orð- um og donsk orð vórðu brúkt til heilt vanlig ting. Tey føroysku vóru har, men fólk dugdu ikki at brúka tey. Fólk søgdu kvittering í stað- in fyri kvittan, bilag ístaðin fyri skjal, men fólk komu kortini skjótt eftir at taka tey nýggju føroysku heitini til sín. Tá ið orðini fyrst komu upp á prent, var tað ikki so ringt at venja seg við tey. Tað var í grundini rættiliga skilagott av Eliesari og The- odori at fáa góð føroysk orð beintfivegitt Dg tey Verda brúkt enn. Nordlysid hevdi prent- smidju, men hon var ikki altíð virkin. Tí varð megin- parturin av arbeiðinum hjá Føroya Bók prentaður á Landsprentsmiðjuni, H. N. Jacobsens Bókhandli og Bókaprenti í Havn. - Vit gjørdu alt klárt at selja í Klaksvík. Í byrjanini vistu fólk ikki, hvat Føroy- abók var. Nógv hildu tað vera eina bók, vit góvu út. Betri umstødur Fóroyabók helt fyrstu árini til í kjallaranum hjá Niels á Biskupstød. - Har var rættiliga trongt, tí Sjúkrakassin húsaðist eis- ini har. Vit greiddu ordrar og gjørdu annað í sambandi við bókhaldsskipanina. So funnu Eliesar og Theodor út av, at tað var betri um vit kundu gera formulararnar sjálvir. Til tað máttu vit hava eina prentsmiðju og teir keyptu so eina lítla prentmaskinu, summi kalla hana ein flugusmekkara. Skrift varð keypt úr Ong- landi og so fóru vit undir at prenta skjól og smáar form- ularar. - Vit fluttu síðan í húsini, sum Theodor við Keldu átti á Vågsheygnum, og tá fingu vit munandi betri umstødur. Í kjallaranum var prent- smiðja og goymsla, í mið- hæddini bókbindari og á ov- astu hædd var skrivstova og hon hevði bókhald fyri smá virki. Tá vóru fleiri fólk sett, tá ið mest var at gera vóru vit eini átta fólk. - Fyrsta bókin, sum var heft á bókbindarínum var ein bók, sum Robert Joen- sen gav út. Ein kassi varð smíðjaður til bókina, so tá ið eitt ark var prentað varð tað sent í kassanum norður við Pride og so falsaðu vit tað. Tað varð seymað við hond og so límað inn í um- slagið. Tað var stórarbeiði tå og føldist sum eitt stórt tak og framstig fyri virkið. Viðskiftafólkini hjá Før- oyabók komu alla staðni frá, men serliga úr Klaks- vík. Hóast prentsmiðjur vóru í Havn kendust tær ikki sum stórir kappingar- neytar, tí prentsmiðjurnar hava altíð havt nóg mikið at gera. - Tað byrjaði rættiliga smátt og í byrjanini vóru fólk rættiliga ivasom at fáa nakað prentað í Klaksvík. Vanliga varð alt jú prentað antin í Danmark ella í Havn. Fólk ivadust í, um vit kundu gera tað líka væl. Men so við og við fingu teir flestu handlarnir her bókhalds- skipanina Føroyab6ék og sum frá leið komu vit í sam- band við keypmenn, ið bóðu okkum gera forrætn- ingsnotur.