hósdagur 1. apríl 1999síða 8

tíðindablaðið Nr. 63 — 1. APRIL 1999 Viðmerkingar: Fólkapensión ella fólkatrygging Fyri fáum døgum síðan hoyrdu vit svar landsstýris- mannsins uppá fyrispurning frå Ola Breckmann, løg- tingsmanni, um penstónsskipanina. Loyvið mær at vóna, at tað vóru vælmeintir tankar ið lógu til grund fyri svar- inum har serligur dentur var lagdur á trygdina við pensi- ónsgjaldinum. Um lógin verður samtykt, hvor er tå trygdin, um ein buskaparlig kreppa aftur stingur seg upp? fyri ikki at tala um eina politiska kreppu, har politikararnir byggja minnisvarðar yvir seg sjålvar, tað verið seg undir - eins væl og yvir sjó- armálanum. heldur enn at tryggja teimum veiku í sam- felagnum? Hetta er ikki nakað nýtt fyribrigdi, í veru- leikanum hava vit eina slik kreppu júst nú og tíanverri eru tekin un h nýggju UNA neydugt at teir ikki eftir peninginum; ti gera tetr tað, ja so verður hann brúkt- ur til onnur endamál Hver er so trygdin! Eftir mínum tykki eiga vit at gera okkum greitt, at tað undir ongum umstødum, politiskt er møguligt at tryggja nøkrum nakað sum helst fimm år fram, fyri ikki at tala um 20 ár fram í tíð- na. Vit sóu hetta undir sein- astu kreppu har politikarnir við Javnaðarflokkinum á odda. skerdu pensiónirnar at nýta til upphøggingarstudul ella annað gott. Vit sóu tað, tá politikarnir eftir uppskoti frá Finnboga lIsaksoni úr Tjóðveldisflokkinum, fór inn í peningastovnarnar og við fíggjarognaravgjaldi og rentuskatti løgdust á upp- spardan pening. ið stóð á persónligum konti hjá fólki; júst eins og nýggja uppskot- ið tilætlar, hvussu var við trygdini? Vit sóu tað tá pol- itikarnir løgdu stórar byrar á lønir og pensiónir, við hægri skatti, hægri avgjøld- um og hægri MVG, millum annað til tess at bjarga bank- unum, tá hesir kollsigldu vegna eitt nú politiskt væl- signaða iløgupolitikk teirra, og væntandi politiska stýr- ing hjá Løgtinginum. Vit sóu tað, tá Kristian Magn- ussen fyrrverandi landsstýr- ismaður í almanna- og heilsumálum, tá verandi limur í aðrari verkamanna- fylkingini og núverandi nur í Javnaðarflokkinum, ynski um eina nýggja pensiónsskipan. tó utta at koma við nøkrum ítokiligum ødrum, enn eini reellari lækking í penstón- unum. tí hann metti samfel- igið ikki heyði og ikki kem- ur at hava ráð til tað verandi æggið eisini til merkis, at tað í yakinum um penstónir ikki hoyrist hvorki A ella B frá Kristian Magnussen. sum annars er settur at mansuppdekka Helenu Dam á Neystabø. Hevur Javnadarflokkurin = givið Kristiani Magnussen munn- kurv i hesum måli? Hesin hevur annars just lagt upp- skot fyri tingid um at hækka pensiOnirnar innanfyri ver- andi skipan: og tykist nú veruliga at hava funnið allar loysnirnar innan almanna- og heilsuøkid, nú hann er komin í andstøðu í Ting- inum, logið, ella man tað verða lønarhækkingin, ið er farin at virka? Alt hetta verður ikki sagt fyri at leggja eftir nøkrum partapolitiskt, men bert fyri at staðfesta tann realpolit- iska veruleikan at: Eingin flokkur er á tingi, sum altíð kann sigast at vera verji hjá teimum, ið hava pensiónirnar fyri neyðini, og um so er, at onkur í dag sigur seg vera tað, so var heisn tað nokk ikki í gjár, ella kanska ikki í morgin. Vit mugu staðfesta, at pol- itiski veruleikin ikki altíð stendur mát við politisku ynskini; ikki altíð gevur møguleika fyri hesum. Eis- ini kann staðfestast, at langt kann vera frá politisku her- rópunum til politisku gerð- irnar. Soleiðis eigur veljarin at gera sær greitt, at politiski målsetningarnir, møguleik- arnir, herrópini, og politisku gredirnar eru tengd av. Hvørt flokkar eru i sam- gongu ella f andstødu. Eru tengdir av, hvussu hevur verið styrt búskapar- iga árini undan eins og 1vussu = búskapargongdin annars hevur verið samfel- agnum til vildar. At eingin stórvegis trygg- eiki er í at seta framtíðar »ensionirnar inn á bundna Þók hjá hvørjum einstøkum. nugsið um rentuskatt/ fíggj- arognaravgjald. banka- kreppur o.s.fr. Hugsast skal um, at við hækkandi innflatións-. av- gjalds- og skattatrýsti. vil pensiónsgjaldið relativt merkjast. sum tyngri og tyngri partur av lønarpos- anum hjá teimum lægst- løntu. At tey við teimum størri inntøkunum og harvið størri inngladi = til persónliga pension, fáa enn ein fyri- mun vid hægri rentuvinn- ingi. At hetta skattapolitiskt vendir tunga endan niður- eftir, tí gjaldið kann dragast frá í skattinum. At ein møgulig nýggj bú- skaparkreppa skjótast vil raka tey, ið bert hava almennu pensiónina til at taka, ella sum hava fyri neyðini ískoyti frá almennu pensiónini. At tilætlaða uppskotið, kanska óviljað, vil gera summar borgarar til minni >týðandi<, og harvið peiki- fingurin hjá ávísum politik- arum úr Fólkaflokkinum longri. At tað kann tykjast logið, at politikarar og serfrøding- ar, sum ikki vita, hvat hendi fyri bert fáum árum síðan, fyri ikki at siga í gjár, og als ikki vita hví tað hendi, nú uttan at himprast seta seg førar fyri at sigvil henda um 15 til 20 ár. Mær tykist í so torført at hava fult álit á slíkum. Argumentini halda ikki. Hava vit so ikki ráð til eina almanna pensiónsskip- an? Jú tað hava vit eftir mín- ari metan. og í hvort fall júst líka væl/ ella ráð, sum til eina fólkatrygging, men um politikararnir raðfesta pol- itisku minnisvarðarnar fram um pensiónina, gerst tað sj truplari at fáa peningin at strekkja til. Tá sagt verður. at samfelagið ikki hevur ráð, tá er rímuligt at spyrja »hvør er samfelagið. og hvar fær samfelaigð pen- ing? Samfelagið er tey. ið búleikast her á landi og pen- ingurin kemur frá skatt- gjaldarunum og frá dønum. Um ikki peningur er til pen- siOnir, so sky Idast hetta ein- ans Odugnaligum/årleysum politikkarum. Um skatt- gjaldarin hevur ráð til eina persónliga fólkatrygging. hevur hann eisini ráð til almenna penstón. Ført verð- ur fram, at verandi skipan vil føra til eitt alt ov høgt skattatryst? Møguliga er tað so, men hetta skyldast ikki pensiónunum, men at pol- itikkarnir nýta peningin til onnur endamál. Annars hugsi eg at fyri lønmåttak- aran , serstakliga tann lág- lønta, er líkamikið, um tú kallar tað skatt, avgjald, samhaldsfasti, uppsparing til persónliga pensión ella annað. Tað, ið fyrst og fremst telur, er um nakað, ella hvussu nógv er eftir at liva fyri. Hevur lønmóttak- arin ráð at gjalda til persón- liga pensión, so hevur hann eisini júst líka væl ráð at gjalda til eina almenna pen- sión, ein króna er ein króna annadhvørt hon fer av lønini áðrenn skatt ella verður goldin í skatt. Einasti tryggleiki er fram- skygdir og ábyrgdarfullir politikkarar, ein framskygd veljarafjøld, ið hevur eitt vaki eyga við politikarun- um, tí hóast teir siga seg at hava hækkað lønirnar hjá sær sjálvum við tí fyri eyga at geva samfelagnum betri politikkarar, so er mangt, ið bendir á, at tey 50% lønin hækkaði, væl kundu verið nærri teimum 500%. Sum tað hevur verið borið fram av mongum, so er ynskiligt við breiðum sem)- um í hesum máli fyri at tryggja borgarunum best móti politiskum »humør- svingningum«. Men tó hava vit sæð. at hetta er til fánýt- is. um ikki politikarnir eru greiðir yvir, hvor ábyrgd teirra er, og hverjar avleið- ingar avgerðir teirra kunnu hava uppá stutt sigt einsvæl sum uppá langt sigt. og hvussu avgerðir innan eitt målsøki ikki bert ávirka tað eina málsøkið. Fort verður fram, at ein ætlanin vid skipanini vid persónligum penstónsinn- gjøldum er at fremja ta per- sónligu medábyrgdina. Hvat halda hesi, at fólk fer. tá tey framvegis gjalda skatt. framvegis fara á val? Tey kenna eina ábyrgd fyri samfelagnum, fyri sær sjálvum, fyri framtíðini. Trupulleikin er, at líkamikið hvussu stóra orku fólk leggja í hetta, so hjálpri einki. Tey hava framvegis ikki fingið politikarar ið kenna sínar skyldur, ið kenna medábyrgd fyri framtíðini, men fyrst og fremst hugsa um at byggja sínar persónligu politisku minnisvarðar, ið helst skulu standa lidnir innan næsta val. Tað er har trupulleikin er at finna og ikki hjá teim- um, sum hava goldið skatt av arbeidsinntøku síni, mill- um annað fyri at fáa ein rímuligan tryggan aldur- dóm. Tað er gott at skjøtil er settur á arbeiðið við at tryggja og betra um livikor- ini hjá pensionistunum, fyri hetta eigur Helena rós uppi- borið. Spurningurin er bert, hvørjum úrslitið arbeiðið endar við. Sum vit hava fingið ábendingar um, so er í stóran mun talan um at víkja frá solidaritetsprins- ippinum, og meti eg hetta verða eina vandamikla pol- itiska glíðibreyt landsstýris- maðurin er veg út á. Vit hava eitt hálvalment banka- kerv, hålvalmenna høvuds- vinnu, so fyri tann skuld er eingin orsøk fyrst at leggja eftir at privatisera sostalu og fíggjarligu trygdina í ellis- árunum. Uppskotið til nýggja pensiónsskipan fekk bæði rós og heiðurstekin frá Ola Breckmann og frá Konser- vativ Ungdom í Danmark. Hetta er eisini rímuligt og væl skiljandi. Tí uppskotið tryggjar teimum hæløntu eina rímuliga trygga pensi- ónsskipan og harvið fíggj- arligan tryggan aldurdém, meðan tey lågløntu og tey við ongari inntøku framveg- is verða tengd at »humør- svingningunum« hjá polit- ikkarunum og fíggjarlógini. Soleidis må nidurstødan verða. at líkamikið hvat landsstýriskvinnan og Høgni Hoydal megna at sannføra seg sjålvi um, so er ætlaða skipanin ikki sosi- alt rættvís, um ein ikki hev- ur sama hugmyndarstødi sum Fólkaflokkurin og Konservativ Ungdom. Hetta hevur ein og hvor sjálvandi rætt til, men í so fall skal eg vinarliga boða landsstýrismanninum frá, at Sjálvstýrisflokkurin ikki er rætta forum til at føra slíkan politik frá. Jan A. Joensen Til lukku strandingar londbóltskappingin 1998 99 er nú endað, og allir for- oyameistararnir hava fingið steyp og heiðursmerki. Til lukku oll somu! Hesar reglur eru skrivaðar til strandingar. sum leygar- dagin vunnu foroyameist- araheitið í manshondbólti Ongantíð hava so nógv lið kunnað vunnið FM-heit- ið í besta mansdeildini sum í vetur. og er hetta menn- andi fyri føroyskan hond- bólt. Tað eru bert tvey stig frá nummar eitt til nummar fýra á stigtalvuni. Uttan at taka nakað frá kyndilsmonnum, sum hava slóðað fyri í mandhonsbólti og vunnið føroyameistara- heitið 27 ferðir. síðan Kynd- il var stovnað 1956. so eru tað mong við mær, sum eru sera fegin um. at júst strand- ingar vinna føroyameistara- heitið 1999. Somu kenslur heyði tú, tá Sandoyggin vann føroya- meistaraheitið í fótbólti 1989. BStuttligt at tey smærru plássini í Føroyum vinna á teimum stóru, og tú kanst ímynda tær, hvussu erpnir strandingar eru i hesum døgum. Hondbólturin hevur altíð havt góð gróðrarlíkindi á vestaru síðu á Skålafjørd- inum. Manga góða og spennandi løtu høvdu vit á uttanduravøllinum å Strondum, og altíð vóru vit spælarar sera væl móttiknir. Tá ið hondbólturin so við og við gjørdist eitt innan- duraspæl fyrst f 70 årunum, kom steðgur í hjá stranding- um. Men so kom høllin á Skála, og tað glediliga hendi seinni, at StIF fór at taka sær av hondbóltinum og Skála av fótbóltinum. Tað eru strandingar, sum hava hondbóltstraditiónirn- ar. Tá ið vit í Havn siga strandingar, so meina vit sjálvandi við spælarar, sum spæla í SUF, sjålvt uma llir spælararnir ikki eru av Strondum. Serligur spælistilur Strandingar vunnu FM heit- ið 1943, 44 og 45 og skála- kvinnur vunnu FM heitið í fyrstu deild 1991 og 1993. Strandingar hava altíð havt ein serligan spælistíl. Eitt skjótt og undirhaldandi hondbóltsspæl, har spæli- gleðin altíð er stór og tekn- iska stóðið sera høgt. Kanska gloyma strandingar av og á taktiska verjuspælið og taka tí nakrar »lættar« dystir og vinna tí ikki FM heitið, sum felagið hevur tráðað eftir í meiri enn 50 ár. Men 27. mars 1999 eydnaðist tað so endiliga. Hondbóltsáhugað kring landið eru fegin um, at spælistílurin hjá stranding- um nú er ovast á rókini í føroyskum manshondbólti. Ein serlig heilsan til hond- bóltsvinin Henry Jarnskor, sum hevur stríðst so nógv fyri StíF. Tosaði við hann eftir ósigurin ímóti VIF í steypafinaluni. Tá var líuð um Henry, men nú man lag- ið vera betri. Tað eru nógvir evnaríkir hondbóltsspælarar í Føroy- um, og hondbólturin hevur eina góða framtíð um rætt verður atborið. Enn einaferð, hjartaliga til lukku strandingar. Vagnur Michelsen