mikudagur 21. apríl 1999síða 14

14 tíðindablaðið Nr. 74 — 21. APRÍL 1999 "Í had a dream -" Bibliutulkan Martin Luther King hevdi ein dreym. Tann dreymurin var um stóðuna í USA. irew rin er um støðuna í sum ett lítið. vegjaland. har tiggjutals tusund før k HVSINS UPPI xernaðari ilt landið vinnu, er stødan ikki i 999 I dag hva munnin av sum undanfar 'KKUM Ein tulking: ar vit vóru við rød — er ikki mo- gur. Nú er kapp- ) bert ein spurn- øn. Inntøkan er spurningur um pris- sum hon ulvildar- r seg út á megin- og ein spurningur 1 er nógvur ella Ja vinnan. M gin druknaði fyrst gan yvirmeting teir! modern- nn i åttatiårini ktu vit tíð og orku til øvdu ikki stundir uknaði menn- 3 vit kastaðu frå g góvu dønum fyn alla ólukku — hs sum vit lótu taka flestu týð- klar í landinum. ftur seinni druknaði gin í eimi ómegd av vitsku, tí vit plað tað dy ra gull- } ir menningin í fyri at fáa ein rka, hóast hann lømdur uppá for- æði bygnaðin í ngini og bygn- kommunu og 3 Dreymurin: I di MT vit ikki vit eru i dag, > 0.00 ik í øllum r For vingar I Førov- TT Dugva vit S kring landið i lar við vegum, terjusambondum og hvat tíðin annars hevur við sær tí viðvíkjandi Í dreyminum eru arbeiðs- plássini javnt spjadd kring landið, bæði privat og alm- ent Í dreyminum liva vit av modernaðari vinnu. Vit liva av tí, sum ikki er prísvið- kvæmt. Kappinarførid er ikki so nógv ein spurningur um løn, men heldur ein spurningur um vitan, med- vit, sjálvorganisering, skap- anarmegi og ábyrgd mót- vegis hver øðrum Í dreyminum satsa vit uppá lívskvalitet, menn- iskjalig virði og náttúru. Í dreyminum tekst hvor við tað, sum hann/hon hev- ur skil fyri. Eingin tosar um at banka onnur uppá pláss. men heldur um lærupros- CSS I dreymininum fær makt- gimdin ikki yvirvågina Tann náttúrliga maktgirnd- in, sum er størri trupulleiki hjá summum enn hjá oðr- um, verður hildin í teym- unum við mótspæli millum líka partar I dreyminum fáa konflikt- irnar ikki yvirvágina. Tær náttúrligu — og virðismiklu konfliktirnar verða hild- nar í teymunum við mót- spæli millum líka partar Í dreyminum sleppur eingin at brúka onnur til fótatrakk til eina ovari rók. Tann, sum roynir slíkt miss- ir heiður og æru millum manna og hevur dømt seg sjálvan millum líka partar. Í dreyminum eru vit heil menniskju — ikki bert stýrd av teim avmarkaðu áhuga- málum, sum starv, aldur og útbúgving vísa til. Vit: Í dreyminum stendur eitt minnismerki á Tingstaðn- um. Á hesum merki stendur eitt orð: VIT Eingin mynd, eingi novn. einki, sum ber brá av hvorji hesi vóru. Men stórmenni vóru tey — í hvussu so er í felag. Fantasi ella visión? Fantasi er tað fjasid, sum liggur í okkum viðhvert, men sum ikki hevur hald í veruleikanum — hvørki i nútíð, tátíð ella framtið. Tað lekur millum fantasi og praksis. Tað lekur ikki teori og praksis. Tað kann leka millum vision og praksis. "Vit gera av. millum Tíðarinnar fylla: Er tulkingin av okkara nær- søguliga veruleika á leið, so er mangt sum bendir á, at vit júst í hesum døgum eru í tíðarinnar fyllu, um vit hugsa um okkara møguleik- ar at menna landið. Tey seinastu tvey árini hava vit forvunnið rættiliga fitt í okkara 'tilvildar- strategi'. Prísir hava verið høgir og fiskari hevur verið heilt hampuligt. Samstundis eru vit enn bundin í ein kreppuhug- burð. sum bæði alment og privat — kanska serliga al- ment — gevur seg til kenn- ar í einum nýtslualdudali — vit tera enn uppá kapital- apparatið. Samstundis eru rættiliga nógvar kreftur bundnar nið- ur í tí almenna sektorinum, sum kunnu útloysast, um onkur gongd leið er at brúka krefturnar til Hesir tríggir faktorarnir tilsaman er eyka tilfeingi. Afturat hesum haldi eg meg eisini hóma eina upp- reisn í politisku skipanini, har fleiri og fleiri politikarar fáa fótafestið aftur. Fólk eru aftur farin at trúgva uppá, at tað er við okkara egnu dømikraft vit skulu byggja land — ikki við fantasifull- um lyklaloysnum uttan úr heimi Tað er okkara egni kunn- leiki saman við kunnleikan- um hjá øðrum, sum ber frukt. Í hesi rødini. Eitt prosjekt: Onkustaðni skulu vit seta spónin í greytin. Skulu vit berja okkum burturúr til- vildar-strategi okkara, so mega vit leggja hetta til rættis í aktuellum málum. Tá vit byggja vaktarskip, tá vit byggja havnir, tá vit gera bygnaðarbroytingar o.s.fr. Summurin í teim itøkiligu avgerðunum i itøkiligum målum er okkara itøkiliga strategi. Spurningurin um menn- ing er ein spurningur um strategiska leidslu: spurn- ingurin um tilfeingi, um kós og spurningurin um at flyta mork. Eitt slíkt strategiskt mál er málið um Landsverkfrød- ingin, sum — soleiðis sum tað stendur — er tað øvugta av strategiskari leiðslu — nevniliga JUNTA-leidslu ella bevistari ikki-leidslu (sambært E.Johnsen, Stra- tegisk analyse og syntese, 1993). Målid vid Landsverkfrød- inginum kann vera vid til at menna strategiska leiðslu í verki. Í fyrsta lagi ber til við málinum viðvíkjandi Landsverkfrødinginum at skapa arbeidsumstødur — sjálvandi fyrst á stovninum sjálvum, síðani í tí almenna sektorinum yvirhøvur. Gjøgnum ein prosjektsek- vens kann hetta målid vera vid til eina itøkiliga ration- alisering í tí almenna sek- torinum — um hetta er eitt politiskt ynski væl at merkja. Ein og hver strategisk ætlan er grundað á eitt VIT, sum er ført fyri at skapa eina skipaða framtíð saman. Her nyttar lítið við JUNTA- leiðslu, "eg havi ræðisrættin á tínum livi-leidslu”, "eg siti omanfyri teg-leidslu' o.t. Dialogur, etikkur, samskap- an, samskipan eru meira viðkomandi hugtøk. Málið um Landsverk- frødingin kemur at avdúka hesi evni — uttan mun til um vit á stovninum ynskja tað ella ikki og uttan mun til um politikarar og aðal- stjórar vilja tað ella ikki. Ein og hver strategisk ætlan er grundað á gerand- isdagin i dag — MISSION- INA. Tað nyttar lítið at tosa um strategi og missa málið í dag á gólvið. Tað er máls- viðgerðin í dag, sum gevur karakter fyri evnini at flyta seg. Politikarar og fyrisiting kunnu ikki tosa um full- veldi, vinnupolitik, sam- ferðslupolitik o.a.m. um vit samstundis missa gerandis- málini á gólvið. Málið um Landsverk- frødingin kemur at avdúka evnini at málsviðgera — um vit å stovninum ynskja tad ella ikki og uttan mun til um politikarar og aðal- stjórar vilja tað ella ikki. Ein og hvor strategisk ætlan er grundað á ein dreym — VISIÓNINA. Evnini at hóma eina ynskta framtíð, at seta orð á hana og at halda seg til hesi ynski. Her nyttar einki við sabotørum ella tí, sum John- sen nevnir "lurepasser”, sum liggja á lúr eftir persónlig- um fyrimunum. Málið um Landsverk- frødingin kemur at avdúka, um nøkur itøkilig politisk ynski eru um eina leidda framtid saman ella um pol- itiska ynski er ein tilvildar- strategi uttan mål og mið. At enda er ein og hver strategisk leiðsla grundað á eina ætlan — STRATEGI. Viljin og evnini til at broyta målsetningar. Viljin og evn- ini til at broyta midlarnar. Viljin og evnini til at sam- ansjóva mál og midlar og at skapa eina rød av prosj- ektum og avgerðum, sum tilsaman føra okkum ta leið, vit ynskja. Málið um Landsverk- frødingin kemur at avdúka bæði viljan og evnini til at broyta mål og midlar. Málið um — Landsverkfrødingin kemur at avdúka viljan og evnini til at leggja avgerð omaná avgerð fyri at náa eitt mál í framtíðini. Tað ber til: Tað ber til at brúka málið um — Landsverkfrødingin positivt sum eitt fyrsta prosjekt i eini strategiskari heild, sum kann bera okkum framå vegin móti eini fram- tíðarmynd - eini visión. Uttan mun til, hvør pol- itisk avgerð verður tikin, so kemur málið um Lands- verkfrødingin í síni náttúr til at avdúka vilja og evni til strategiska leiðslu og per- sónligan integritet. Málið um Landsverk- frødingin er soleiðis háttað, at tað eru bert tvinnar leiðir at ganga: antin ein menn- ingarleið ella ein niðurbrót- ingarleið. Aðrir møguleikar gevast ikki, sum stødan er. Hinvegin eru menningar- meguleikarnir = rættiliga stórir: Fyri heildina er einki at tapa, men alvorliga nógv at vinna. Spurningin um fantasi ella visión svara vit sjálv ígjógnum okkara fólka- valdu. Signar P. Heinesen Ikki var tað ætlan mín at tveita meg út í stríðið, ið fuglfjarðaprestur hevur íbirt heima á landi, men eg haldi. at tað sóknarpresturin ber fram er so út í odd og egg lítið sannførandi - kanska skeivt - ella í besta føri hansara egna meinign og ivkki so nógv GUDS ORÐ. ateg sum kristin menniskja eri noyddur at seta meg við telduna. Eg fari ikki at tak aupp tey ymisku mál, ið presti ikki hóvar, men halda meg til hansara gunruppfatan av tí kristnu læruni. Eg kenni ikki mannin, men sum haldari á Sosial- inum havi eg nú í nógv år fylgt viæl við, hvat maðurin sjálvur og aðrir - harímillum bispur - hava skrivað um evnid, og havi eg undrast yvir, at prestlærdur maður kann tulka so rangvørt. Onkur hevur skrivað, at prestur skal vera sera bibliu- konur: tað kann væl vera men eitt er at kunna lesa og kanska duga uttanat, eitt annað er at skilja og tulka tað, ein lesur. Um eg skuldi sagt nakað positivt út frá tí prestur skrivar og óivað meinar - og tað hætti eg mær - so hevur Peter O.K. Olofson kanska fingið fatur í onkrum, ið stendur at lesa í G.T., men rættuliga fata kærleiksboðskapin í NT. hevur hann so eftir mínum tykki ikki; sbr. Fyrra Kor- intbrævið kap. 13 og leggi hann sær serliga í geyma v. 13. Eg haldi eisini, at prestur skuldi verið so væl at sær komin og tonkt so mikið, at hann er komin til eitt fyri hann fremmand land og har- við fremmanda mentan, eis- ini og kanska serliga kirkju- liga mentan, ti tað er ikki tann rotføroyska kirkju- mentanin og gudstrugvin, ið hann og hansara viðhalds- fólk umboða, men tað >nýggja og fremmanda«, ið floymdi yvir Føroya-land um aldarskiftið. Um bibliukøni Olofson er førir fyri at finna eitt einasta dømi í N.T., har Jesus stoyt- ir menniskju frá sær vegna misbrot og vána lív - synd- arar eru vit jú oll - so er hann mær kunnugt einasti maður - og ikki fyri at arga - kvinna, ið er førir fyri tí. Kære Peter O.K. Olof- son! Jeg tror ikke, du vil ufred, så jeg vil foreslå dig, at du giver dig i kast med at stu- dere din landsmand, gode gamle Grundtvig, for deri- gennem at lære og forstå en af hans grundteser, nemlig: Menneske ført og Kristen saa. Kun det er livets or- den. Við kristiligari og frið- skapandi kvødu. Åslakkur å Steig fyrrverandi lærari, eisini i kristni/religión fyrrverandi meinigheits- ráðslimur/kirkjuráðslimur núverandi konfirmand- lærari - Fárevejle Nýggjar møguleikar í alivinnuni og viðurskifti knýtt at havrætti eru at lesa um í Fróði Um vit hugsa um, at nógv tann størsti parturin av før- oyska økinum er hav, hvat er tå meira naturligt enn at lysa vidurskifti, sum hava vid havid at gera? Megin- parturin av greinunum i Fróði hesuferðina snúgva seg júst um viðurskifti á havinum. Stríðið um markið mill- um Føroyar og Bretland er ikki avgreitt í skrivandi lotu, men í eini forvitnisligari grein eftir Herálvi Joensen verður greitt frá um havrætt og viðurskifti, sum liggja til grund fyri samráðingum millum lond um landgruns- mark. Vit fáa innlit í hvussu havrættarsáttmálin hja ST ásetur rættin til náttúrutil- feingið og reglurnar um landgrunsmark. Um dómi um, hvussu ein dómur um landgrunsmark verður av- gjørdur verður t.d. greitt frá úrskurðunum millum Libya og Malta og millum Grøn- land og Jan Mayen. Fara vit í framtíðini at ala rækjur, állar og onnur fiska- sløg í Føroyum? Ragnar Jo- ensen greiðir frá tøkniligu menningini innan alivinn- una, har tað nú ber til at ala nógv ymisk fiskasløg í aft- urlatnum virkjum, sum nýta smáar nøgdir av vatni og dálka lítið. Føroyska móðurmáls- orðabókin verður umrødd av fýra ummælarum, sum á ymiskan hátt nýta bókina í yrki sínum: Katrin Næs, lærugreinaráðgevi, Anna Brimnes, bókavørður, Jóg- van Isaksen, rithøvundur, og Hanus Andresen, rithøv- undur. Dorete Bloch greiðir frå hagtølum um grind og grindarakstur i meir enn 400 år. Hvør man hava hoyrt um tyfusgrindina og meslinga- grindina. Hvussu hevur grindaveidan hildnast og hvussu nógv tvøst og spik hava føroyingar etið síðan 1709. Føroyskir serfrødingar lysa hesi og onnur evni i almennum vísindaligum greinum um nýggja før- oyska gransking. Tað kostar 85 kr. um árið at vera hald- ari og blaðið fæst í leysa- sølu fyri kr. 48. Fróði verður útgivið tvær ferðir um árið av Føroya Fróðskaparfelag í samstarvi við føroyskar granskingarstovnar.