mikudagur 5. januar 2005síða 20

20 Nr. 2 - 5. januar 2005 Hendan røðan varð hildin við felagsbálið hjá Runavíkar Kommunu á miðnátt gamlaárskvøld. Og uppi á Svangaskarði seinri um náttina, kl. 0200, harið B68 skip- aði fyri samkomu, harið hópurin av toftafólki var savnað, nú komið var inn í nýggja árið NÝGGJÁRSRØÐA tórbjørn jacobsen Hugsaði um yrkingarsavnið Eygnamørk, hjá Tóroddi hjá Palla í Brekkum, og serliga yrkingina Fjarskifti, táið eg hoyrdi telefonverk- stjóran, í sendingini Nón, nú hendan dagin. Hann tos- aði um dialektisku mater- ialismuna, natúrliga stríðið, toganina og kappingina, ið mennir alt livandi, sum er ímillum menniskjuni, og samfeløgini sum rúma teimum. Hugmyndafrøð- ingurin Karl Marx skipaði hetta fyribrigdið í vísund, men hansara vanlagna, sum politiskur íblásari, var tá ið hann bleiv kollsigldur av eirindaleysum einaræðis- harrum, ið gjørdu alt teir megnaðu fyri at leggja lok á og steðga natúrligu og støðugu menningini í heim- inum. Hesi samfeløgini endaðu sum kókandi pottar, harið lokið var bregdað niður yvir - og alt sprongd- ist í einum. Eitt løgið paradoks, at hann, sum varð kosin fremsti filosoffurin í heimssøguni, um túsund- áraskiftið, og sum brúkti stóran part av lívinum at hugmynda um hesa natúr- ligu og áhaldandi menning, skuldi verða gøllhildin, og settur fram sum verja, í legaliseringini av hesum statisku samfeløgum, harið proletariatið varð spent fyri vagnarnar, í eini roynd at uppfylla persónligar polit- iskar ambitiónir hjá nøkr- um fáum. Avleiðingarnar eru besta prógvið um, at tað ber ikki til at binda menn- iskjuna niður. Niðursmelt- ingin byrjar í somu stund, sum tjóðurhælin er settur í jørðina, og menniskjan søkir altíð aftur til frælsið, ið hon varð borin til, í Guðs skapanarverki. Í fyrra partinum av yrk- ingini sigur Tóroddur: Tele- fonin við sínum ófrætta- kendu handilstónum liggur sløkt í lummanum / vit liggja her sum partur av einum rapaðum garði / sjónarringurin er bara nak- að vit síggja / sandspannin er aftur nakin innan - stend- ur kúrr og týðir grasið. Og garðarnir eru rapaðir. Heimurin líkist meira og meira éinum samfelag harið tjóðirnar, tær ymsu mentaninar og ymsu trúðar- rætningarnir eru frábrigd- ini, sum gera verðina áhugaverda. Og politiski og vinnuligi meldurin økist, og setur stór krøv til sam- feløgini, ið manna heimin. Eisini okkum úti undir væðingini - her í Norður- høvum. Troubadoururin Kári Petersen mundi raka plett, táið hann segði, at lívið er eitt puslispæl, sum aldri liggur sum tað skal. Ein tíðarleys staðfesting. Eitt litterert blomstur harið allir træðrir og kynið í lívinum er kókað niður í ein setn- ing. Ein fráboðan um, at menniskja ongantíð gerst annað enn ein línudansari í heimsins meldri. Ein balansugongd sum er, og verður stríggin. Sjónarring- urin er bara nakað vit síggja, vit vita ikki hvatið er hinumegin, og fáa tí bara ítað av sum frægast og skipað okkum samsvarandi tí. Ongin sjuntur er á lív- inum, sum menniskja kann flyta eftir vild og huga, og stríðið og menningin frá araldstíð heldur fram. Og soleiðis skal tað vera. Føroyingar fara at stríð- ast um tað sama í komandi ári, sum vit stríddust um í árinum, sum nú fór, og sum vit stríddust um í farnum árum. Um mentanarspurn- ingar. Harið ósemjurnar halda fram við at halda lív í okkara egna identiteti. Málið er beinagrindin í samleikanum, og kjakið um hvussu tað skal brúkast, mennast, skrivast og talast heldur fram, og tað at eitt sameint løgting samtykti at skipa ein føroyskan mál- politikk, er talandi dømi um, at teir fólkavaldu vita hvønn týðning málið hevur sum aðaluppdrift hjá tjóð- ini, nú ágangurin uttaneftir er vaksandi í globala meldrinum. Vit fara at kjak- ast um objektivitet og orku hjá fjølmiðlunum, um ginusøgur eru vandamiklar fyri fólkasálina, um skald- skapurin er nóg dyggur, um fólkaskúlin er eitt nóg gott menningarreiður hjá før- oyskum ungdómum, um kirkjan skal á føroyskar hendur og um tú ert nærri Várharra í Kelduni í Skála- firði, í Nebo á Toftum, hjá Lívsins Orði í Heiðunum ella í Glyvra Kirkju. Á ítróttarøkinum halda vit fram við at stríðast. Stríðast um at vinna. Á fót- bóltsvøllum, í ítróttarhøll- um, í svimjingarhyljum og á føroyskum firðum. Støðið hækkar og metini verða sprongd í heilum, og er hetta besta prógvið um, at neyðugt er at vera áhald- andi í eini kappingarstøðu. Í vinnupolitikkinum stendur stríðið millum fak- feløgini og vinnufeløgini, ímillum ráfiskaseljarar og ráfiskakeyparar, ímillum politisku skipanina og vinnuna um hvørjir teir optimalu karmarnir eru, sum geva tað mestu menn- ingina til eina og hvørja tíð. Her stendur størsta avbjóð- ingin í komandi tíð, skula vit yvirhøvur varveita eitt vælferðarsamfelag á norð- urlendskum støði. Í sosialpolitikkinum stendur stríðið um hvussu umfordeilingin nú einaferð er mest rættvís og solidar- isk. Og nú inntøkurnar minka, fer spurningurin helst at vera reistur, um hesin parturin av landsins fæi fer harið stórsti tørvurin er í samfelagnum. Ella um íliðnu donsku skipaninar áttu at verið endurnýggj- aðar, soleiðis at býtið varð meira skilagott og rættvíst, enn tað er í dag. Í politiska lívið landsins fer alt at halda fram í sínum gamla lagi. Samgongan ger tað sama, sum allar aðrar samgongur, rekur pragmat- iskan neyðsemjupolitikk, og kamelar fara at vera svølgdir sum ongantíð fyrr. Javnaðarflokkurin svølgir skattalættan hjá teimum ríku, Sambandsflokkurin svølgir yvirtøkulógina hjá fullveldislandsstýrinum og Fólkaflokkurin fer í val- skeiðnum at konsolidera sín sambandsvong, sum hevur liva í ótta og trega hesi árini síðani 98. Ímeðan situr Tjóðveldisflokkurin í andstøðu og pussar sína nationalu gloriu og síni vinstrahallu sjónarmið og Miðflokkurin gerst meira og meira talebanskur. Og onkustaðni á miðjuni har- ímillum skula tit leita, um tit hava eitt inntreingjandi ynski um at hitta Kára P. Højgaard. Nú flestu flokkar ideo- logiskt eru riknir inn ímóti miðjuni, kemur stóra stríðs- málið í føroyskum politikki áhaldandi at vera spurn- ingurin um samband ella loysing. Um tað er ein fyrimunur at vera partur av størri ríki, liggjandi í lé av danska ríkiskassanum ella um tjóðin skal standa uppi av sær sjálvari, eisini polit- iskt og búskaparliga. Sjón- armiðini eru líka røtt hjá báðum pørtum. Tá tey eru avleiðingin av persónligari sannføring. Og seiggið í argumentunum verður av- gerandi fyri úrslitið, táið hetta stríðið einaferð er av, og vit vita um danski natio- nalstaturin ella føroyski nationalstaturin er hentasta stýringsamboðið hjá teim- um, ið her skula búleikast. Avgerandi er, at botnurin er demokratiskur, sum av- gerðin verður tikin á, sum Churchill segði: Fólkaræði er tað frægasta av øllum tí illa vit kenna, og tað haldi eg meg kunna taka undir við, eftir mikið stríð og strev hesar seinastu mánað- irnar. Líkamikið hvussu skotríðurnar raka, og hvør ið so hissini skýtur, táið skotið verður eftir fólka- ræðinum og serliga teimum fólkavaldu, so standa teir sum drangar í brimi, ið hvussu er fram til næsta dóm fólksins. Viderø prestur tosar í Eysturoyar Saga við ein eldri mann á Glyvrum. Tiltikin sterkur, eitt jarn til arbeiðis og tikin úr leikum í øllum lívsins viðurskiftum. Samrøðan sigur ikki so lítið um broytingina í samfelag- num hesa seinastu øldina. Komið er fram til ferming- ardag hansara. Leygardagin fyri hevði Evensen próvstur y v i r h oy r i n g a r r oy n d . Glyvramaðurin visti onki, sum hann sjálvur segði: Bókstavurin myrkti fyri mær, bókstaviliga sum at seta undir klett. Men Even- sen var lagaligur, og segði við hann, at hann hevði frágera góðan heys, og spurdi um hann visti at siga honum nakað um harðasta streym, og táið hann svaraði Ólavsvøkumysing- in, froysti Evensen útúr, og bað hann ikki óttast nakað, heldur hugsa um læru- sveinarnar hjá Jesusi, ið ikki skuldu hugsa um hvatið teir skuldu siga, táið teir stigu fram fyri fólkið, tí at alt fór at vera teimum givið. Hesin bygdamaður mín var síðani útróðrar- maður, men táið hann seinri í lívinum skuldi fara undir at skriva eitt fríggjarabræv, til eina sum sýntist honum fagrari enn allar aðrar, tá hendi tað, sum hann sjálvur sigur, at bókstavurin stóð ímillum hansara og henn- ara. Hann tosaði við Fríðrik próvst um hetta, og bað hann hjálpa sær at koma til háskúlan í Føgrulíð. Men próvsturin dróg á, bað hann ikki vera býttan at fáast við slíkt fjant, tí í Føgrulíð miðaði alt eftir sjálvstýri og tað fór ikki at leiða hann til hins betra. Hann bað hann halda seg til bátin, útróð- urin og jørðina. Bókstav- urin drepur, men andin lívgar, endurgav Fríðrikur úr skriftini. Men tað beit onki á glyvramanninum, sum endaði í Føgrulíð og sum sambært Viderø gevur Símuni á Skarði hitt besta skoðsmálið. Ein søga um dráttin ímillum íhald og framsøkn. Um støðuga stríðið ímillum hitt etabler- aða samfelagið og ein sprelskan ungdóm. Um hvussu uppdriftin og frælsi í individinum sigrar, og nær úrslitum, táið høg mál verða sett í lívsins leiki. Árini eru so mong. Kirkjuárið byrjar fyrsta sunnudagin í advent. Gamla rómverska árið byrj- aði 1. mars og sambært okkara gregorianska ka- lendara byrjar árið nú á miðnátt. Harvið rennur tað úr myrkrinum í myrkrið. Men í hesum spenni eru árstíðirnar, harið ljósið rennur á og rennur undan. Júst soleiðis sum lívið háttar sær hjá menniskjum. Onkur heldur kanska, at vit eru komin í stiklið á horni, nú búskaparligu sveiggini ikki tykjast at vera við okkum, og tíðin framman fyri ikki fer at vera eins lagalig sum undanfarin ár, men ongin orsøk er til stúran, tilstandurin er púra normalur, ein søguligur veruleiki, sum vit lesa um longu í fyrstu Mósebók, táið Jósef fer undir at reka ekspansivan búskaparpoli- tikk, eftir at dreymarnir vóru týddir. Helst hevði hann breiðari herðar tey sjey góðu árini, enn vit høvdu, í hvussu er megnaði hann at laga somikið upp í løgurnar tey árini, at menn góvust at máta rúgvuna. Og hetta mundi koma væl við tey sjey raku árini, ið síðani komu. Tað er nú meira enn sigast kann um aktuella tilstandin í Føroyum, nú undirskotini komu bólt- andi, fyrst ið tað lotaði úr hanakjafti. Dialektikkurin. Stríð og togan ímillum ymisk áhugamál fara eisini at merkja árið sum kemur, ongin ivingur um tað. So- leiðis er lívið nú einaferð. Og soleiðis fer tað altíð at vera, soleingi mannaættin anir. Avgerandi er bara, at vit finna loysnir, sum eru til mestan frama fyri fólkið og samfelagið uppá sikt. Og í hesum viðfangi eiga vit at senda okkara samhuga til tey so meint raktu í ræðu- ligu vanlukkunum í Fjar- eystri í hesum døgum. Í altjóða samskiftissamfelag- num eru vit vorðin ein partur av hesum, og eiga at taka djúpt niður í okkara vælferðarfikkur, og vísa sannan solidaritet við teimum, ið natúran var so meinsøkin og beisk við. Eiga í heila taki at skipa ein menningarpoltikk, sum verður viðvirkandi til, at gera gjónna ímillum fram- komna og triðja og fjóra heimin væl grynri, - enn hon nú er. Fari at ynskja tykkum øllum eitt gott og happa- drúgt komandi ár. Líka- mikið hvussu vit menniskju keglast, stríðast og illneitast so liggur allur heimurin í sterkari hondum enn teim- um hjá einstaka individin- um. Umrødda yrkingasavn- ið hjá Tóroddi hjá Palla í Brekkum er nú latið inn sum kandidatur til Norður- lendsku Bókmentavirðis- lønina og í seinra parti av fyrr endurgivnu yrkingini sigur hann tað sum vit flestu munna hugsa: ein firvaldur situr á mínum knæi í hvussu er annar okkara leingist eftir gudi tað er gott at vita hvørjum ein skal takka fyri at skapanarverkið angar sum tað ger Enn einaferð - gott nýggjár! ERU VIT KOMIN Í STIKLIÐ Á HORNI ?