mikudagur 5. januar 2005síða 21

Nr. 2 - 5. januar 2005 21 TINGHELLUDEBATTIN Helgi Eidesgaard, Tvøroyri Var júst komin inn um dyrnar eftir at hava vitjað nakrar vinmenn, tá ið jeg setti mjeg niður at njóta ein góðan og heitan temunn aftur við Sosialinum, ið lá á borðinum. Kom fram á grein tína við heitinum: "Eisini hjá Stalin-umber- arum er tíðin komin at játta og angra." Tonki við mær sjálvum: "Hví er ein mynd av Ché Guevara á somu síðu sum Jósef Stalin??" Svarið fáa jeg so sanni- liga eftir at hava lisið grein- ina. Ikki bert verður Ché skýrdur hópdrápsmaður, hann verður eisini settur í sama bás sum georgiski harðræðismaðurin Stalin. Sjálvur havi jeg ikki sætt filmin "The Motorcycle Diaries," leikstjórnaður av amerikumanninum Roberti Redford, men jeg havi lisið bókina væl og virðiliga, og hon mann vera meiri eftir- farandi, ella hvat? Í hesi bók fært tú eina fatan av hugsanum hjá einum ung- um manni, ið - saman við einum vinmanni - ferðast gjøgnum eyðrænda Suður- amerikanska meginlandið; enn tann dag í dag eyðkent av kúgan og trælkan. Menninir gerast forfardir av tí, teir síggja. Indiánar verða viðfarnir sum djór, í Kili vera námsarbeiðarir virdir sum rottur, og tey spitølsku vera koyrd út í einhvørja fjarskotna junglu uttan nakrar sum helst hent- leikar. Ché, ella Ernesto, og vinmaðurin vóru eisini eina tíð og arbeiddu á hesum fjarskotnu leiðum, har tey fáu starvsfólkini royndu at fáa burturúr sum frægast. Ernesto las til lækna og fekk her sostatt nakrar royndir innan hetta økið. Teir báðir røktu tey spitølsku somikið væl, at teir fingu eitt løgið, men tankavekjandi farvæl frá teimum, tá ið teir hildu leiðina áfram. Tey spitølsku spældu tónleik fyri teimum, summi høvdu næstan ongar fingrar, men spældu av hjartans hugi fyri teimum. Í Kili, landinum sum fekk frælsi í stutta tíð (summi minnast kanska lagnudagin 11. september fyri eitthvørt annað og týdningarmiklari enn álop- ini á WTC og Penta- gon???!), hittu vinmenninir báðir eitt kilenskt par, ið bert hevði eitt skirvisligt skúr at búgva í. Tey vóru forfylgd, høvdu mist starv og alt annað, tí tey vóru kommunistar (les: human- isma, ikki stalinisma). Tó so, tað sindrið, tey kundu bjóða teimum, var tak yvir høvdið og eitt av tveimum teppum. Hjúnini deildu hitt. Hetta fekk Ernesto at hugsa, og einasta staðið í bókini, ið hevur ein farra av sosialismu í sær, skrivar hann: "Møguliga kemur tað ein dagur, tá ið minuar- beiðarin glaður fer avstað fyri at dálka lungu síni, tey siga, at tað er so, har hin reyða flamman upplýsir heimin. Tað siga tey so, jeg veit tað ikki." Her sipar hann til tey lond í eystri, ið søgdu sjeg virka fyri verka- fólksins sakir. Ernesto var ímóti, at nak- ar skuldi útgeva nakrar av bókum hansara, men eftir deyða hansara gav einkjan, Aleida, loyvi til at útgeva sumt av tí, ið Ernesto hevði latið eftir sjeg. Kanst tú hr. Niclasen, av álvara koma her og siga, at hesir eru tankarnir hjá einum hóp- drápsmanni? Gamaní hevur Ernesto Guevara de la Serna ikki verið perfektur, men hvør er tað? Jean-Paul Sartre, heiðurslønarvinnari Nobels, nevndi gott nokk Ernesto: "The most com- plete human-being of our time," Sjálvandi hava aftur- haldssinnaðir høvundar roynt at dálka minnið um Ché við ósannindum og beinleiðis lygnum, men at detta í felluna og lurta eftir øllum tílíkum orðaskvaldri um, at Ernesto ikki dugdi at skyna mun á orðunum "comunista" og "econom- ista," er at taka ov rívan til. Havi sjálvandi eisini lisið um henda tilburð, ið tú nevnir, men sannleikin er tann, at hægstu menn koll- veltingarinnar fingu spurn- ingin frá Fidel, um ein búskaparfrøðingur (eco- nomista) var í rúminum. Bert Ernesto rætti hondina upp. Ernesto gjørdist síðani landsbankastjóri, og greiddi síðani í spølni frá, at hann hevði bert svarað uppá, um tað var ein kommunistur (comunista) í rúminum. Hetta førdi gam- aní við sær stóran látur. Ernesto var møguliga ikki tann størsti búskaparfrøð- ingurin, møguliga vildi hann vinna sær frama hjá Fidel, tað ber til, men at hann ikki skuldi duga at skyna mun á tveimum orð- um, er at taka dekan ov rívan til. Møguliga hevur myndamaðurin Rene Burri misskilt alt? Meira sann- líkt! Jon Lee Anderson, mað- urin aftan fyri mætastu ævi- søguna um Ché, "A Revo- lutionary Life," nevnir eis- ini henda tilburð á tann hátt, ið jeg her greiði tær frá. Anderson vísur tó eisini á, at hann ikki altíð gongur inn fyri tann hátt, ið Ernesto fór fram í livi sínum. Kvinnuglaður, snar- sintur o.s.fr.! Stóran dent leggur hann á tann tilburð, tá Ernesto avrættaði ein mann í Sierra Maestra fjøll- unum á Kuba. Ongin annar vildi, men Ernesto tók á sjeg ábyrgdina av at avrætta mannin. Svíkjarir verða jú í krígstíð avrættaðir av øllum pørtum. "Collaboration" verður jú heldur ikki góð- tikin av CIA, ella øðrum fregnartænastum - kom ikki og sig øðrvísi. Heilt skeivt fert tú, tá tú setur Krushtjov og Ché í sama bás sum Stalin. Satt er tað, at Ché hevði Stalin sum fyrimynd á sínum ungu døgum, men eins og Krushtjov á sinni avskaff- aði idoliseringina av Stal- ini, í andsøgn við heykar- nar í politbýronum, fekk Ché sær aðrar fyrimyndir. Nevnast kunnu José Martí, Antonio Maceo og sjálvur Fidel Castro. Til tín, Agga, skal jeg heilsa og siga, at teir báðir fyrru vóru ku- banskar frælsishetjur, með- an okur øll jú kenna Fidel Castro. Heilt erligt, mil- jónatals fólk kring heimin, báði blóðfátøk, limir av miðalstættini og intellek- tuel sóu Stalin sum ein varðmann hjá teimum fá- tøku. Tey sóu bert megn- arátøkini hjá sovjettiska ídnaðinum undir Stalini, ið fekk Sovjettsamveldið at koma upp undir liðina á stórveldum sum USA og Stóra Bretlandi. Landið, ið varð sundursorað av kúg- andi tsarveldi, síðani drúgvum borgarastríði og seinast týskarum. Ófatiligu ræðuleikarnir undir Stalini, ið kundi verið bróður Hitlers, komu ikki fram, fyrr enn Krushtjov fór í verk við at útreinsa nógv av stalinismuni, ið tíanverri fekk sætið aftur undir Bres- njev. Tú, Agga, hevur heilt víst fingið eina fatan av, at jeg eri ein íðin viðhaldsmaður hjá Ché. Jeg, eins og nógv onnur, droyma enn um ein frælsan heim uttan ta eyð- ræning, ið imperialisman førir við sær. Tað skal ikki verða ein tílíkur "frælsur" heimur, ið liberalistar og aðrir av sama slagnum tosa um, og breggja sær av. Í hesum heimi eru bert alheimsligu, amerikonsku, monopolfyritøkurnar Uni- ted Fruit Company, Coca Cola o.n.o., ið hava veruligt frælsi. Sostatt er tað bert marknaðarliga, at frælsið røkkur. Hetta slagið av "Frælsi í dós" er slettis ikki nøktandi og verður ikki góðtikið av frælsiselskandi fólki kring heimin. Okur síggja Ché sum ein undan- gongumann fyri frælsis- rørslur kring allan heim og ikki ein barnapínara (hvar ólukkan hevur tú lisið hattar skvaldrið, hví skuldi Ché opinberað seg soleiðis fyri Andrew Sinclair? Sjálvandi hevur hann ikki tað; hetta er bert dreyma- lesnaður fyri eitt nú tey, ið halda, at bátsbandið var bjargingin hjá okum føroyi- ngum). Anderson nevnir ongan tílíkan tilburð ígjøg- num allar uml. 900 síðurnar av bók síni um Ché. Ander- son var tann maðurin, ið aftaná ógvuliga umfatandi tíðarnýtslu og eftir at hava útspurt nógvar fyrrverandi bolivianskar yvirmenn og vanligar hermenn, flestir ónavngivnir, tí at teir skammaðu sjeg, fann líkini av Ché og monnum hans- ara, 30 ár eftir skarnsgerð- irnar. Rokni næstan við, at tá ið Jon Lee Anderson megnaði at finna líkini av Ché og javnlíkum hansara, ið høvdu ligið grivin í ongamannalandi í 30 ár, hevði hann ikki eisini kunnað funnið tílíkar til- burðir um hópmorð og barnapíning, ið tú nevn- ir??? Um Ché var ein tílík- ur listinlærdur hópdráps- maður, ið tú sigur hann verða, hví skuldi hann so farið úr einum "feitum" stjórastarvi at hjálpa øðrum menniskjum aðrastaðni? Hví ikki bara drepa frá hond á einum og sama stað, har var nokk av fólki at taka av, ella hvat? Tá ið Ché hevði verið við til at syrgja fyri, at hópatals týningar- og drápsmenn frá (ameri- kanskt stuðlaðu) batista- tíðini høvdu fingið sína uppibornu revsing, ætlaði hann at hjálpa aðrastaðni. Batista megnaði tíanverri sjálvur at flýggja til Miami, saman við mongum av bøðlum sínum, og livdi av teim mongu miljónum, ið hann hevði stolið, í nógv ár afturat, so hann leið onga neyð. Sam gubbi helt hond- ina yvir honum. Jeg vil gjarna siga tær, at fleiri av hesum kommunist- um, ið tú her nevnir, eru slettis ikki kommunistar, t.d. Stalin, Pol Pot o.s.fr. Allir, ið arbeiða fyri egnan vinning og ágóða, kunnu slettis ikki upptakast í hesa bólking. Kommunistar eiga at arbeiða fyri frígeringini av mannaættini og ikki trælkanini av somu. Vil næstan siga, at Ché Gue- vara ER ein av teimum fáu, ið hava skilt hetta. Maðurin eggjaði fólki at arbeiða í markini, tá ið tey høvdu frí; fleiri fylgdu honum. Lands- bankastjóri og ídnaðarráð- harri í vikuni, vanligur ar- beiðsmaður í vikuskiftin- um!!! Hvussu nógvir aðrir av tínum sonevndu bøl- mennum hava torað at tikið silkihandskarnar av? Tá ið hann doyði, hvat lat hann liggja eftir sjeg? Tað, ið hann hevði skrivað, og tað, ið hann hevði lært børn síni, lat hann eftir sjeg. Hvussu við Stalini? Mestur átti hann meira enn so. Pinochet? Beistið er ikki deytt enn, men hann doyr neyvan fátækur maður, tað er vist. Agga, tú hunddálkar ein av teimum fáa monnum, ið fyrst tonktu uppá onnur, síðan síni næstu og síðani sjeg sjálvan. Maðurin var ikki perfektur, men jeg vil tó geva Jean-Paul gamla rætt í tí, hann segði: Menn sum Ernesto Guevara de la Serna og Camilo Cienfue- gos (les: Kollveltingarhetj- ur) hanga ikki á trøunum. Tað er bert at vóna, at frælsiselskandi menniskju, ið síggja upp til Ché og aðrar frælsisstríðsmenn, ikki taka tílíkt orðaskvaldur frá Agga fyri fult, men hava dirvi til at varðveita vónina um ein frælsari heim fyri fólkið og ikki marknaðar- kreftirnar. Til seinast, Agga, tað eitur á Tvøroyri og ikki í sama ... Aftursvar til grein hjá Agga Niclasen í Tinghellukronikkinum Ché Gue-vara