mikudagur 5. januar 2005síða 23

Nr. 2 - 5. januar 2005 23 UTTAN ÚR HEIMI Eiga 220.000 kr. í part Gongdin á altjóða virðisbrævamarknaðunum í fjør kom almenna norska oljugrunninum so væl við, at avkastið hjá grunninum lá um 8,5 prosent, skrivar Aftenposten. Tað svarar næstan til hækkingina á altjóða markn- aðunum í fjør, sum var 10 prosent. Serliga oktober ársfjórðingur royndist væl, og sam- bært Aftenposten vaks avkastið hjá oljugrunninum líka nógv tríggjar teir seinastu mánaðarnar sum allar hinar mánaðarnar í fjør. Teir fyrstu tíggju mánaðarnar vaks virðið umleið 10 milliardir krónur um mánaðin, og tann 30. november var virðið 998 milliardir krónur. Aftenposten roknar við, at oljugrunnurin var 1025 milliardir krónur verdur nú á nýggjárinum. Tað svarar til 220.000 norskar krónur fyri hvørt mansbarn í Noregi, og tað eru 40.000 krónur meiri enn fyri einum ári síðani, skrivar blaðið. Friður í Sudan Umboð fyri sudansku stjórnina og uppreistrarrørsluna SPLM skrivaðu nýggjársdag undir ein friðarsáttmála, sum skal fáa enda á borgarakrígnum har suðuri í land- inum. Kriggið hevur vart í 21 ár og hevur sambært ST kostað meiri enn tvær milliónir mannalív. Friðarsamráðingarnar hava verið undir ST-leiðslu í kenyanska býnum Naivasha, og suðurafrikanski forset- in, Thabo Mbeki, skrivaði sum vitni undir sáttmálan. Ætlanin er, at tann endaliga undirskrivingin verður í Nairobi í Kenya tann 9. januar. Tann nýggi sáttmálin snýr seg ikki um harðskapin í landspartinum Darfur, men eygleiðarar vænta, at hann fer kortini at hava ávirkan á viðurskiftini har. Hildið verður eisini, at sáttmálin fer at fáa stóran týdning fyri framburð í øllum økinum, men at hetta kortini er treytað av altjóða stuðuli. Nógvir húsagangir Eftirspurningurin eftir vørum og tænastum er ongantíð vaksin so nógv í Danmark sum í fjør, men kortini vísir tað seg, at sera nógvar danskar tænastufyritøkur fóru á húsagang í árinum, sum fór. Sambært Købmandsstandens Oplysningsbureau fóru 2.531 fyritøkur á heysin í fjør, og tað er tað mesta sein- astu tíggju árini. Teirra millum vóru nógvar matstovur og fleiri gistingarhús, og í flestu førum var talann um fyritøkur, sum byrjaðu fyri umleið fimm árum síðani. Í hesum sambandi er vert at hava í huga, at júst um tað mundið fingu danir nógvar nýggjar matstovur. Ein kanning í byggivinnuni vísir, at donsku byggi- fyritøkurnar forvunnu væl fleiri pengar í fjør enn í 2003, men at 372 byggifyritøkur kortini fóru á húsa- gang í fjør. Tað var 10 prosent fleiri enn árið fyri. Ein kanning hjá byggivinnuni vísir, at nógvar aðrar fyri- tøkur høvdu negativan eginpening og hall í rakstrinum í fjør. Varin at fíggja alivinnuna Stóri norski bankin DnB Nor ivast framvegis í fram- tíðini hjá alivinnuni, og bankin fer tí at vera varin, tá talan er um at fíggja alivinnuna, skrivar Aftenposten. Kjell Stangeland, sum er leiðari á fiskivinnu- og ali- deildini hjá DnB Nor, sigur við blaðið, at tað er upp- gávan hjá alivinnuni at laga seg til broyttu umstøður- nar, men hann heldur ikki, at vinnan hevur ikki víst seg at hava tey neyðugu evnini ella ta neyðugu ábyrgdina í so máta. – Vit hava gjørt greitt, at vit eru varnir við at fíggja størri útseting og framleiðslu, til marknaðurin hevur funnið eina trygga legu, og prísirnir eru hækkaðir. Men enn hava vit ikki sæð, at vinnan hevur lagað seg eftir teimum broyttu fyritreytunum, sigur Kjell Stangeland við Aftenposten. Londini við Indiska Havið kunnu fáa eina ísraelska skipan, sum kann boða frá jarð- skjálvtum og flóð- aldum FLÓÐALDAN Árni Joensen fartekst@mail.dk Ein íaraelsk fyritøka hevur boðið sær til at lata londun- um við Indiska Havið eina skipan, sum er før fyri at staðfesta jarðskjálvtar og at ávara um flóðaldur. Lond- ini kunnu fáa skipanina ókeypis, sigur fyritøkan. Meir Gitelis, sum hevur ment skipanina, sigur við Reuter, at tólini kunnu stað- festa jarðskjálvta bæði á landi og undir havbotnin- um. Er ein skjálvti undir havbotninum so harður, at hann elvir til flóðaldu, kunnu tólini boða frá, hvussu stór flóðaldan er, og hvussu skjótt hon ferðast. – Tólini kunnu eisini siga, hvønn veg flóðaldan fer, og hvussu stór hon verður, tá hon kemur ímóti landi, sigur Meir Giltelis. Hann vísir í hesum sam- bandi á, at tað gingu umleið 75 minuttir, áðrenn flóðald- an annan jóladag rakti strendurnar í Teilandi, og at uppaftur longri tíð gekk, áðrenn aldan kom til Sri Lanka og India. Svenska løgreglan leitar eftir ránsmonn- um, sum hava rænt hús og íbúðir hjá fólki, sum eru saknað eftir flóðalduna FLÓÐALDAN Árni Joensen fartekst@mail.dk Síðani flóðalduna hevur svenska stjórnin sýtt fyri at almannakunngera nøvnini á teimum sviunum, sum ikki eru komnir afturíaftur. Orsøkin er ikki, at stjórnin ivast í nøvnunum. Nei, hon vil ikki almannakunngera nøvnini, tí kring landið sita brotsmenn og bíða eftir at fáa at vita, hvørjar íbúðir og hvørji hús standa tóm. Lars Danielsson í forsæt- ismálaráðnum sigur við Aftonbladet, at myndug- leikarnir hava fingið fleiri fráboðanir um, at brots- menn hava rænt hús og íbúðir hjá fólki, sum ikki eru komin afturíaftur aftan á flóðalduna. Tað sama er hent fólki, sum sluppu frá vanlukkuni við lívinum. – Íbúðin var snøgt sagt tóm, tá eg kom aftur. Sjálvt sparibússuna hjá soninum høvdu teir tikið, sigur ein 48 ára gamal maður í Lid- ingø við Aftonbladet. Gøran Persson, forsætis- ráðharri, segði fyrradagin, at ger løgreglan av at al- mannakunngera nøvnini á teimum saknaðu sviunum, má hon eisini átaka sær at verja íbúðir og hús teirra. Vápnaðir menn skutu í gjár borgarstjóran í irakska høvuðsstaðn- um, Ali al-Haidri IRAK Árni Joensen fartekst@mail.dk Ali al-Haidri var á veg til arbeiðis gjáramorgunin, tá fleiri vápnaðir menn fóru at skjóta eftir honum og lív- verjum hansara. Tá løgregl- an kom á staðið, vóru borg- arstjórin og ein av lív- verjunum deyðir. Ali al-Haidri er tann hægsti irakski embætis- maðurin, sum er vorðin myrdur, síðani ein limur í stjórnarráðnum doyði í einum sjálvmorðsbumbu- álopi í fjør. Í september royndu vápnaðir menn at myrða borgarstjóran, men ta ferðina slapp hann við lívinum. Støðan í Irak er versnað teir seinastu dagarnar. Í gjár doyðu minst tíggju fólk, og 56 vórðu særd, tá ein sjálv- morðsbumba brast í tí so- kallaða grøna økinum í Bagdad. Tað er har, irakska stjórnin og amerikanska sendistovan eru. Í einari aðrari bumbuspreinging vórðu minst 16 fólk særd, og fyrradagin doyðu tríggir bretskir hermenn av einari bumbu. Ísraelsk fyritøka bjóðar ókeypis ávaringarskipan Ræna hús og íbúðir hjá teimum saknaðu Borgarstjórin í Bagdad myrdur Ali al-Haidri, borgarstjóri, og ein av lívverjum hansara vórðu skotnir í gjár