týsdagur 18. mai 1999síða 10

10 tíðindablaðið Nr. 91 — 18. MAI 1999 Jóannes Eidesgaard, formaður javnaðarfloksins um marknaavtaluna: Nú sleppur føroyskur idnaður í gongd -Tað er gleðiligt, at vit nú kunna leggja hetta málið afturum okkum og kunnu bróta upp um ermar fyri at fara undir fyrireikingarnar, sum nú liggja fyri framman segði formaður javnaðarfloksins undir viðgerðina av marknaavtal- uni millum Forovar og Bretland í farnuviku JAN M ER ' ! u viku tók undir Faro ) kom fram undir orða t hyggja ettt sindur nærri su ot urin í tí størsta ar1dstødutlokkinum. } es I 1aesgaard, hevði sig vtalun: H: kkum Og teir er komið at enda. Hetta hevur verið eitt gvført mål, sum byrjar fyri meira enn 20 árum síðani. tá bretar og semjast um, at fiski- markslinjan millum bædi rikini skuldi fylgja mið- linjuni bæði í Norðsjónum g í Norduratlantshavi Seinni tå so londini kunn- gera fiskimarkið, kemur ein ósemja undan kavi. sum fyrst verður loyst við hesum sáttmála, sum liggur til tingsins viðgerð Men harumframt ásetir hesin sáttmáli eisini land- grunsmarkið millum Før- oyar og Bretland, sum er eitt beinleiðis úrslit av teimum samráðingum, sum hava verið síðan 1991. Og við hesum sáttmála eru Føroyar náddar so langt. at vit nú veruliga kunnu fara undir at fyrireika ein møguligan føroyskan oljuídnað. sum okkum gavst møguleikar til. Råevnini i g vórðu yvir tikin í des. 1992. So hesin dagur er eisint søguligur á tá målsøkid undirgrundini annan hått, tå hesin kann verða byrjanin til eina og spennandi av- fyri foroyska sam- er eisini at geva gætur, at hetta framstig í foroyskum altjóða politikki hendir við egnum initiativi undir verandi ríkisrættarligu støðu Jóannes Eidesgaard boð- aði síðani frá, at Javnað- arflokkurin eins og hann hevur gjørt. tá málið hevur verið til viðgerðar í Uttan- landsnevndini, fer at taka undir við málinum Positiv umreða Hann segði víðari Umreðan málið longu hevur fingið í fjólmiðlunum hevur stórt sæð verið posi tiv. Vit hava sæð yvirskriftir sum t.d.: "Einki minni enn ettt bragd Perfekt, pro fessionelt og seriøst' Avtalan uttan iva betri enn Haag". Men so hava vit hin vegin eisini sæð, at einstak- ar viðmerkingar hava verið atfinningarsamar, har onkrir vilja vera vid, at arbeiðið átti at verið gjørt betur. so- leiðis at eitt frægari úrslit heyði fingist burturúr Umrødan veldst sjálvandi um tey eygu, sum síggja av- taluna, og um viðmerking- arnar hava eitt annað sikuð enn bert at vera beinleiðis viðmerkingar til sjálvt mál- ið. Men í viðgerðini stendur tað okkum løgtingmonnum ikki frítt at analysera og viga hesa avtalu, tað kunnu vit bert gera út frá tí fram- lagda og almannakunn- gjørda løgtingsskjalinum Nevndarlimirnir i Uttan- landsnevndini hava fingið at vita, at allir leikir í hesum drúgva talvi skúlu hand- farast í trúnaði. Ella sum tað verður sagt í Guidelines frá samrådingarpørtunum: "The contents of the talks will be kept confidential". Partarnir hava vist tol- semi i samrådingunum, men eisini oljufeløgini, sum hava vist føroyska økinum áhuga. hava bíðað tolin eftir einum úrsliti. Men tolsemi hevur tó ver- ið neyvt avvigað, tí hóttanin um at málið kundi enda við dómstólin í Haag hevur gjørt, at partarnir eisini hava víst neyðuga viljan til at finna eina sarmáðingar- loysn. Serliga vit føroying- ar. men møguliga eisini bretar hava kent óvissuna við ein dóm í Haag. Hvat vildi fara at liggja til grund fyri tí dóminum? Vildi tað verða strandalongdin hjá báðum londunum eins og í dóminum millum Malta og Libya? Tá hevdi markið ligið langt inni á føroyska landgrunninum. Men møguliga vildi onnur vid- urskiftu eisini higið til grund. tí bretar hava eisini havt lítlan hug at fara vegin til Haag? Altjóða ráðgevingin, sum føroyska samráðingar- nevndin hevur brúkt, hevur alla tíðina víst á vandan við óvissuni í Haag. Men har- umframt hevði eitt sakarmál bæði kostað nógva tíð og nógvan pening. So Haag hevur avgjørt ikki verið eitt mál í sær sjálvum Miðlinjan Jóannes Eidesgaard nam síðani við spurningin um miðlinjuna -Øll tey fyrstu árini var føroyska sríðsmálið at fáa bretar at viðurkenna, at einasta sakliga kriterii fyri einum marki var ein mið- linja. Her minnast vit serliga tann eldhuga, sum Dånjal Nolsøe, sáli visti málinum um miðlinjuna. Og tað var kanska størsta frambrotið í samráðingunum, tá bretar knappliga viðurkendu eisini at tosa um miðlinjuna sum andgrunsmark Tað vil so vera, at eitt samráðingarumfar, ið hev- ur verið so drúgvt sum tetta, har hevur málið havt skiftandi gongd. Løtur við máttloysi, har líuð og einki hendi ella formøguliga eftir hæli, og so aftur letur, har vónin fyri semju aftur varð kveikt Øll minnast vit, tá bretar vildu kanna sær eitt land- grunsmark, sum lá so stutt úr Suðuroynni, at onkur metti, at tað bar til at standa í Føroyum og spýta inn í tað økid, sum bretar kann- aðu sær. Síðan minnast vit eisini, tá vónin kveiktist aftur í 1996 eftir drúgva naggatódn, tá konservativi bretski oljumálaráðharrin Lord Frazer segði í réðu við ótolna oljuídnaðin: "vit mugu finna eina loysn fyri "Hvíta gkið"innan ár 2000, og tí halda samráðingarnar vid Føroyar fram um eitt miðlinjumark". Og uppaftur kveiktist nýggj vón, tá alt bendi á, at stjórnin í konservativa Bretlandi ikki fór at halda fram eftir valið í 1997. New Labour við Tony Blair og Robin Cook á odda boðaðu frá í teirra valmanifesti, at Labour ynskti at verða virðismett í umheiminum fyri sín reiðiliga uttanlands- politikk. Hetta vístu teir í verki, tá teir broyttu støðu viðvíkjandi Rock All og fylgdu altjóða rætti. Og tá so skilamaðurin John Pres- cott úr Old Labour, sum stuðlaði Íslandi í toska- stríðnum á sinni. gjørdist vara Prime Minister, so vóru vit mong, sum høvdu vón um eina semju. Men stígur kom í aftur, og knappliga frættist, at fyrrverandi løgmaður nú heyði lagt alt sítt álit og alla sína vón á danska forsætis- målaråOharran, at hesin skuldi loysa trupulleikan saman við bretska starvs- bróður sínum. Men øll vita vit, at danska stjórnin aftaná tær rembingar, sum hava verið millum Føroyar og Danmark her í 90'unum, ikki fór at gera nakað sum helst yvir høvdinum á før- oyingum í hesum máli. Tað vóru jú eisini teir. sum i 1993 sluppu sær undan samráðingarábyrgdini, tá Tyge Lehmann sum sam- ráðingarleiðari varð skiftir út við Arna Olafsson. Men núsitandi løgmaður hevur víst annað hegnið og stórri álit á samráðingar- nevndina og serliga á leið- aran soleiðis, at vit í dag sita við einum ursliti, sum er klárt at undirskriva. Men sum longu er sagt, so hava verið nógvir leikir í hesum talvi, og tað hava eisini ver- ið nógvir aktørar. Frá før- oyskari síðu hava ikki so fá fólk hesa drúgvu tíð luttikið aktivt í hesum arbeiði, og eri sannførdur um, at tey oll hver í sínum lagi hava lagt sítt besta í arbeiðið, soleiðis at úrslitið skuldi gerast so gott sum gjørligt fyri Før- oyar. So tad besta vit nå kunnu gera er, at vit ikki bakka tíðina aftur og seta spurn- artekin vid, hvar og hvussu vit kanska kundu havt gjørt okkurt gðrvísi. Fyri tað fyrsta so loyvir trúnaðar- skyldan okkum ikki at fara út í smálutir, men eftirrati- onaliseringar í einum slík- um máli tæna ikki nøkrum konstruktivum endamåli. Og at vinna partapolitiskan fyrimun ella enn verri per- sónligan politiskan vinning við eftirrationaliseringum er beinleiðis ódámligt og 6- sømiligt, samstundis sum tað er ein háðan av polit- iskum og embætisligum viðspælarum. Samráðingaravatalan er eitt úrslit av einari langari process, sum hongur saman og ikki kann tægast sundur. Og at heingja spjøldur á hvønn annan sum vinnarar ella taparar kunnu og eiga vit ikki hvorki nú ella seinni, tá oljuleitingar í umstríddu økjunum møgu- liga fara at geva úrslit. Ein vælskipað samráðingar- loysn hevur ongar bein- leiðis vinnarar og beinleiðis taparar, tí báðir partar hava fingið nakað og báðir partar hava givið nakað. Tað er jú aðaltátturin í frælsum sam- ráðingum. Tað er glediligt, at vit nú kunna leggja hetta málið afturum okkum og kunnu bróta upp um ermar fyri at fara undir fyrireikingarnar, sum nú liggja fyri framman. Fyrireikingar, sum eisini fara at krevja orku, vit og skil av bæði politikkarum og embætisfólki. so tann ný ggja avbjóðingin ikki tekur okkum av fótum hvorki so ella so. Men hetta er eitt spennandi og per- spektivríkt arbeiði, sum vit gleða okkum at fara undir. Jóannes Eidesgaard nýtti eisini høvi vegna Javnað- arflokkin at takka embætis- fólkunum, sum hava lagt so nógva orku í hetta mál, og besta tøkkin politikkarar kunna geva hvørjum øðrum er við einum einmæltum Løgtingi góðkenna avtal- una. -Eg fái sum fólkatings- limur eisini høvid at luttaka í viðgerðini av avtaluni í Fólkatinginum, og vil eg sjálvsagt eisini har geva málinum besta viðmæli. Logtingið samtykt markna- avtaluna JAN MØLLER Løgtingid samtykti í gjár endaliga marknaavtaluna millum Føroyar og Bretland við 28 atkvødum fyri og ongari ímóti. Tá málið kom fyri við aðru viðgerð tók eingin tingmaður orðið. Í kvold verður so avtalan undirskrivað í Havn og eftir hetta verður hon so løgd fyri danska fólkatingið. Eisini verður hon løgd fyri bretska parlamentið til góðkenn- ingar. Maknamálið varð lagt fram av landsstýrinum tann 10. maí 1999 og eftir |. viðgerð tann 12. maí 1999 beint í uttanlandsneyndina, sum viðgjørdi málið á fundi tann 12. og 14. maí 1999. Alitið frá Uttanlands- nevndini, sum var einmælt, varð soljóðandi: Síðani málið um markna- seting millum Foroya og Bretlands byrjaði, hevur utt- anlandsnevndin (fyrr marknaðarnevndin) fingið frágreiðingar um gongdina í málinum og er tíkin upp á ráð,seinast viðvíkjandi sjálvum sáttmálauppskot- inum, sum nevndin hevur boðað løgmanni frá, at hon tók undir vid, longu áðrenn sáttmálin varð lagdur fyri tingið. Hóast neyndin undir viðgerðini ikki hevur verið samd og vísandi til tær við- merkingar, sum hava verið førdar fram í nevndini undir viðgerðini av hesum mál- inum, og sum hava verið endurtiknar undir |. viðgerð í løgtinginum, og til tað, sum annars hevur verið upplýst undir 1. viðgerð í løgtinginum, tekur ein samd nevnd undir við málinum og mælir løg- tinginum til at samtykkja uppskot landsstýrisins. Sambært grein 11 í sátt- målanum skal hvør parturin boda hinum frå, tå 10 tær innlendsku mannagongdir, 10 kravdar eru til tess, at såttmålin fær gildi, eru loknar. Nevndin visir å, at tekur løgtingid undir við sáttmálanum, so verður framhaldandi gongdin í málinum tann, at sáttmálin komandi týsdag verður und- irskrivaður í Føroyum, æt- landi av Anfinn Kallsberg, løgmanni, danska uttan- ríkismálaráðharranum Niels Helveg Petersen, og bretska varauttanríkisráðharranum Tony Lloyd. Sáttmálin væntast at verða lagdur fyri fólkating- ið dagin eftir, at hann er undirskrivaður, við tí við- merking. at hann er góð- kendur av løgtinginum, og við tí í hyggju at viðgerðin her skal vera liðug, áðrenn fólkatingið fer í summar- frítið grundlógardagin. Í Bretlandi er mannagongdin tann, at stjórnin kunnar parlamentið um sáttmálan, og um parlamentið ikki inn- an 30 dagar hevur biðið um at fáa málið vidgjørt, so verður tað roknað fyri góð- kent. Bretska parlamentið fer ikki í summarfri fyrr enn í endanum av august mán- aði.