mikudagur 19. mai 1999síða 14

tíðindablaðið Nr. 92 — 19. MAI 1999 Føroyar Bretland Marknatrætan við bretar loyst Eitt 100 ara strið Føroyar eru vorðnar nógv stórri og ríkari enn fyri 100 árum síðani, og teir, sum tá stríddust fyri at fáa bretar ortur av grunnunum undir Førovum, høvdu eisini enast, vístu teir aftur í verðina ri} londum. sum onki Fiskimarksspurningurin dir Føroyum var serliga aktuellur fyri júst 100 árum síðani, árini 1898 og 1899, 'g tå var skiparin og reið- arin Jens Mohr úr Hoyvík so bræsin, at hann fekk Skiparafelagið at heita á donsku stjórnina um at seta 10 fjórðinga mark undir Føroyum.Endamålid var at halda tann bretska trolar- aflotan burtur frá teimum grunnunum, sum tann før- Frolarar undir Førovar g enskir um I teimum Føroyingar hvukku við summarið 1898, tá bretsku trolararnir komu higar í stórum tali. Foroyingatíð- indi hildu seg vita, at trol- ararnir í fleiri ár høvdu sóp- að islandsleidina, men teir vóru keddir av teimum stóru bótunum, teir nú fingu, tá donsk krigsskip tóku teir har. Undir Føroyum var ikki sami vandi fyri at verða tik- in, og vórðu teir tiknir, var bótin so lítil, at hon virdist ikki meir enn, um tú sletti vatn á gás, skrivaði blaðið. Ein onnur grund var fisk- iríkidómið undir Føroyum. “Clondyke" var eitt móta- ro í leitan eftir gulli um hetta mundid, og tað var kki sort. at orðið varð brúkt Bretlandi um fiskileiðirnar ratíðindi løgdu ikki ímillum. Blaðið Ski hesir eingilskt r 1 tyrptust saman its kkara bestu fiski eiðir. so at onki bragdaði | g ter sopa tí fara at verða har, tá ið fisk R hi k« hi Síðst uni royndu amt nadurin og sorinskrivarin at taka ein trolara, ið royndi tætt undir landi úti fyri Saksun, men hann setti fulla ferð á. so teir fingu bara nummarið av honum Ein dagin sóust 40 trola ar millum Mykines og Mýl ing, og sýgur komu ymsa staðni frá um yvirgang og ránsmannaatburð. Teir trol aðu millum Fugloynna og Viðoynna og eystantil tætt við Svínoyarlandið. Í Sund- alagnum trolaðu teir fyri hvønsmanseygum sunnan fyri Eiði. Ongin fjørður var so streymharður ella hevði so óslættan botn, at trolararnir ikki fóru fram við sínum trolum. Ein tjórnuvíksbátur hevði sett línu á hýsuleiðini vestanfyri Saksun. Hana sópaði ein trolari upp í trol sítt og vildi ikki geva monn- Tær førovsku sluppirnar fo oru Komni? SYS og 1899 unum hana aftur Føringatidindi hildu tað vera harmiligt, at útlending ar óttaleysir kundu halda fram við sínari trolveiðu og elva ul neyð og armóð hjá meginpartinum av Føroya fólki, sum tíverri hevði hjallin á sjónum. “Smiril" út at jagstra Fyri ólavsøku fekk amt- maðurin skiparan á orlogs- skonnartini "Dianu” at fara norður gjøgnum Vestmann- asund, og teir sóu nógvar trolarar millum Mýling og Mykines. Í minsta lagi 12 teirra vóru innanfyri mark. Meginparturin kundi ikki takast, tí prógvini vóru ikki nóg góð. Men ein, sum æt rmaåd j du sær lítið undir Førovum, tá bretsku trolararni? Tær noyddust nú at fiska meginpartin av árinum undir "Stanley" trolaði ein fjórð- ing í útsynning úr Mýlingi. Hann varð tíkin inn til Vest mannar, og skiparin fekk 540 krónur í bót. Amtmaðurin og hansara menn kendu hart trýst á sær og í august fór dómarin T.E. Bang eina ferð kring oyggj- arnar við ferðamannaskipi- num ”Smirli”. Fyri Eiðis- møl tók hann ein trolara og førdi hann til Havnar. Skip- arin fekk 600 krónur í bót og skuldi rinda 300 krónur í sakarmálskostnað. Hann hevði ikki pengar fyri bótina, men ein keyp- maður í Havn forbarmaði seg yvir hann og legði peng- arnar út. 28. august kom verjuskipið "Heimdal” á Havnina vid tveimum trolarum. Teir fingu eisini bót. Aheitan á Keypmannahavn Løgtingid skrivaði til ríkisstjórnina um hjálp at halda trolararnar burtur. Tingið nevndi, at av og á høvdu donsk verjuskip ver- ið í Føroyum - ein dag ella Føroyingar fingu sjokk, tá bretskir trolarar í stórum tali løgdust undir Føroyar at royna í 1898. Teir rýmdu undan Íslandi, tí teir fingu so stórar bótur har. Hetta er ein trolari frá teirri tíðini við opnari brúgv og skorsteini frammanfyri brúnna so á veg til Íslands. Hetta bar ikki til longur, og tingid søkti um at fáa verjuskip til Føroya beinanvegin. Mælt varð eisini til, at bøturnar fyri ólógliga framferð vórðu hækkaðar og skuldu fara í fátækrakassan hjá løgtingi- num. Fyrst í november vóru aftur nógvir trolarar at síggja. Tað segðist, at teir hildu seg úti á havinum um dagin, men um náttina komu teir inn á landgrunnin at royna. Ymsastadni í land- inum varð kært um, at ongin fiskur var at fáa, tó at árs- tíðin skuldi verið góð. “Skyldin verður løgd á trol- ararnar, og tað er ivaleyst, at teir hava stóra skyld”, skrivaðu Føringatidindi. Seinni í november var aft- ur ein hersøga. Nú flyktust trolararnir tættari og tættari um landid, og um hålvt- hundrað vóru sæddir í senn vestanfyri Sand. 24 vóru ein dagin fyri Eiðisflógva. “Teir dragsa sínar nótir inni á Funningsfirði, á Gøt- uvík og víðahvar ímillum og uttanum Norðoyggjar. Seks komu í senn á alljósum degi dragsandi norð gjøgn- um Sandsfjørd, og stundum koma teir inn á Sandavág at taka nótina inn”. Ur Danmark frættist ikki so skjótt aftur, sum føroy- ingar vildu, og málið varð tí tikid upp í tí unga Føroya Skipara & Navigatørfelag. Leygardagin 3. december 1898 helt felagid fund. Til vidgerdar var eitt uppskot frå Jens Mohr um åheitan å