leygardagur 5. juni 1999síða 16

Aquarius GY 76 var fyrsti bretski trolarin sum royn tíðindablað di tógveiðu við Ísland. Hetta var í árinum 1891 Nr. 104 — 5. JUNI 1999 Troling í 100 ár Í 1898 høvdu trolarar roynt undir Íslandi í eini átta ár, við so mikið arar. sum burturav vóru ætlaðir til fiskiskap í N møguleika og onga framtíð heyði á okkara leiðum. Tí kom tað sum ein næstan frá einum d bar til. og somu gitingar hava verið endurtiknar síðani. Í 2 orðuratlantshavi. Føroyingar vóru fullvísir í, egi til tann næsta løgdust á grunnarnar summarið 1898. Tað vóru n hesi frásøgn verður roynt at grei júst tá hon byrjaði, og hví hesin veiðiháttur ikki var møguligur fyrr enn tá. Jóan Jakku Guttesen Tað var fólkateljing í 1901. og, sum vanligt hevði verið, fór hon fram februar. Hesa ársins tíð var alt mannfólkið heima, men var tað kortini so- leiðis, at onkur var burtur- staddur henda dagin, varð viðkomandi skrivaður á ein eykalista, sum greiddi frå so væl sum gjørligt, hvar hon ella hann vóru stødd. og hvat tey gjørdu. Um vestmenningin Jógvan í Innistovu varð sagt, at hann var "Ombord i Damptrawler Sethon af Grimsby.” Hesa næstsíðstu fólka- teljing á Víkum í Vágum búðu har tá 11 fólk. Men um Víka Rasmus vistu tey ikki við vissu at siga, hvar ið hann var. "Midlertidigt Opholdssted: Ubekjændt” I Sørvågi segðist, at Sør- vågs Andras var staddur i Vestmanna. Men felags fyri hesar triggjar var, at teir allir sigldu við trol- arum úr Grimsby, soleiðis sum fleiri aðrir við teim- um Á Víkum heiði Víka Rasmus sitið á fremstu rød og eygleitt ránsveiðuna hjá bretsku trolarunum innan fyri og uttan fyr mark og í sigling inn á Vestmanna og út aftur Henda fjarskotna land- búnaðarbygdin hóskaði ikki inn í nýggja tíðar- mynstrið, nú hálvt hundr- að ár eftir at einahandilin var avtikin. Sørvågur var vaksin ggiligt seinastu árini, nå útróðurin hevði fingið so týðandi leiklut í samfelagnum, og nøkur ár seinni, tá onki fólk var eftir á Víkum, búðu nógv av teimum í Sørvågi. Tað var ikki rætt, at Sørvågs Andras var í Vest- manna henda 1. februar. Men tad var kortini ikki heilt burtur vid, tå Løvu Jógvan, sum var ein av trimum, sum taldu í mann- tal, skrivaði soleiðis. Ong- ilsku trolararnir undir Føroyum høvdu sínar føstu høvudsstødir, onnur var i Vestmanna og hin i Fuglafirði. Eisini trolarar, sum royndu undir Íslandi, løgdu javnan inn her Eysturoyar sýslumaður flutti í 1901 úr Søldarfirdi til Fuglafjarðar. og áður var sýslumaðurin á Streymoynni fluttur úr Havn til Vestmanna. Blaðið Fuglaframi hjá Sverra Paturssyni hevur hesa lýsing av Vestmanna árið 1901, júst umtað mundið. tá fólkateljingin var, nú broytingin frá bóndasamfelag til fiski- vinnusamfelag gekk við rúkandi ferð: “...eingin bygd í Føroyum hevur betur skipahavn. Bygdin hevur eisini rætt góð lík- indi í mangar ættir til at kunna halda seg sum ein av Føroyars høvusbygdum i komandi tidum. Skipa- ferðslan er stór, ikki bert av tí, at havnin er av teim- um bestu, men eisini tí at hon er einasta góða havn, íð nærhendis er. Ein stórur partur av norðanfiskiskip- unum liggur har um vetur- in og útlendsk fiskiskip sigla inn og út í heilum. /estmanna vann fyri kort- um nógv við at har bleiv sýslumansetur. Liviligt er plássið nú. Útróðurin hava Vestmenn- ingar frålikan, og á landi- num geva tær tvær stødir- nar nógv arbeiði, sum har eru til at gera skip aftur. Nógvur peningur forvinst eisini við at selja agn til útlendsk línuskip. Har lá ein stórur kassi og fleyt í vatnskorpuni við tað stóru upphålingsstønna í Heyganesi. Mær var sagt at hann var fullur av liv- andi murti. Tað er Ov stór- ur ómakur við at kasta nót hvørja ferð eitt skip kemur inn eftir agni. Tí fanga teir seið og murt niðurfyri og goyma veiðuna livandi í kassum á sjónum; soleiðis eru teir altíð tilreiðar at lata til skipini, sum geva 6-7 shillingar fyri tunnina av livandi murti. Yviri á Váli, sum krengjustødin er, hava teir eisini eitt nótafelag, sum kastar eftir agni. Vestmanna er einasta bygdin utan fyri Havnina sum hevur gistingarhus.” Tá tað í hesum greina- stubba frá 1901 verður skrivað um ta góðu havn, sum Vestmanna hevur, skal havast í huga, at tað ikki er atløgubryggja, meint verður við, tí ein tílík var ikki til. Ein góð skipahavn tá í tíðini var ein kyrr vág, har skip og bátar rímiliga trygt kundu liggja fortoyað veturin yvir. i part vid figgindan Fyri småmannin var Grimsby porturið út í stóru verð. Ikki Keyp- mannahavn, ikki Leith ella aðrir býir, sum regluligt ferðasamband var við. Og ferðasambandið við út- heimin um aldarskiftið var merkiliga gott. Fuglaframi hevur eitt yvirlit yvir leið- irnar í 1899 og kemur til tað úrslit, at samband er við útheimin yvir 70 ferðir hetta árið. Hetta høga tal kemur av, at skip, sum sigla upp á Ísland, seta inn í Føroyum á vegnum, men eisini strandfaraskipið Smiril hjá Mortensens- monnum ger einstakar ferðir til Íslands, Skot- lands og Keypmannahavn- ar. Hetta vóru kortini ikki farleiðir, sum smámaðurin valdi sær. Teir sum ætlaðu sær út í stóru verð, fóru við slupp til Grimsby. Eins og Klondike uppi í Kanada júst hetta tíðar- skeið dróg fólk til sín úr øllum herðashornum sum ein magnet, so var Grims- by gullgravarabýurin í okkara lítla parti av verð- ini. Tað gekk sjón fyri søgn, hvørji ófatilig riki- dómi vórðu førd undan Føroyum og Íslandi niður góðum úrsliti, at bretar vóru farnir at smíða trol- at hesin veiðiháttur ongan øgiligur skelkur, tá trolarar í tíggjundatali ógvar gitingar tá, hvussu hetta ða frá, hví trolingin byrjaði, til bretska imperiið við Victoriu drotning á trúnu- ni, Queen of Great Britain and Ireland and empress of India. Hetta heitið sigur tó als ikki frá øllum henn- ara veldi. Her verður onki nevnt um tey mongu hjå- londini, sum lógu til trún- una. Og júst um aldar- skiftið førdu bretar eitt ófantaligt kríggj sunnast í Afrika, tað sokallaða Bo- arakríggið, tá hin seinni so navnframi Baden-Powell legði lunnar undir skót- arørsluna. Ongilsku trolararnir, og trolarar úr øðrum londum við, fiskaðu nakrar dagar, halaðu og spulaðu megin- partin av fonginum út aftur gjøgnum lensiportur- ini og avreiddu restina fyri ein pris, sum gav lika nógv, sum ein slupp fisk- aði fyri eitt heilt ár. So stórur var vinningurin tey fyrstu árini, at bretar nú bygdu trolarar beinleiðis ætlaðir til fiskiskap í Norðuratlantshavi. Ein løgtingsnevnd kem- ur í 1898 til tað úrslit, at bruttovinningurin hjá ein- um trolara er 10.000 krón- ur um mánaðin. Dimma- lætting veit at siga heystið