leygardagur 5. juni 1999síða 18

tíðindablað 104 — 5. JUNI 1999 Håskulin var framman fyrr sína tíð Hvat var tað og er tað. Háskúlin hevði og hevur at bjóða? Í hesi skúlaskipan er eingin próvtóka, men eitt háskúlaskeið hevur nakað annað. Her er endamálið at læra seg sjálvan at kenna, at læra seg at fáa stórri kunnleika um øki, ein hevur serligan áhuga fyri, og hetta arbeiðslagið. at vekja áhuga og forvitni, sum alla tíð hevur verið ein kjarni í háskúlanum, er nú á veg inn í fólkaskúlan, hvør skal siga, Háskúlin var framman fyri sína tíð Góðu klaksvikingar, góðu norð g goð rðoyastevnu deg ið at hald oðt € g hétla í t finna og SKIDG OKKUM VIOKOMAaNdI at bera Oftast er úrslitið ein hópur leysum orðum. Og á stevnu i sum hesari er ítróttur sjálvsagt ð Me t eru nú stødd í Klaks erkisbyi eitt merk kg fart ikki at utlegg men bara taka eitt ítið brot burturúr já søgu KÍGKSVIKAT Fyri góðum hundrað árum síðan raknaði tjóðskaparkenslan rætti- ð i Føroyum - henda kensla av at vera ein tjóð. ein id serstøk tjóð við egnum máli og S€ ligari mentan, og ofta er víst á Jolafundin, har stevnuskrå varð samtykt. Endamálið var at fáa Føroyar og føroyingar at ganga fram í ollum lutum og fáa móðurmálinum sjålvsagda rættin aftur. At tað ikki var lætt, sæst millum annað í svarinum, Ras mus Effersøe gav læraraskúla- næmingum, sum ætladu at fåa føroyskt sum lærugrein i lærara- skulanum. Rasmus Effersøe svaraði, at teir í Føroyingafelag høvdu biðið um hetta sama, men høvdu fingið til svar, at tað bar tíverri ikki til, tað var ikki pláss fyri føroyskum sum kenslugrein, ti tad var so mangt annad, sum skuldi lærast Av tilvild møttust tveir ungir føroyingar á háskúlanum í Ask- ov í 1896, miðvingurin Rasmus Rasmussen og skarðsmaðurin Símun av Skarði, og í vidføri høvdu báðir hetta, “..at fáa før- oyingar at ganga fram í øllum lutum”, og brátt vóru teir komn- ir til ta niðurstøðu, at teir skuldu fara aftur til Foroya og seta háskúla á stovn. Ætlanin búnað- ist, og teir fingu sær miðvíst læru at rokka málinum, og stutt fyri Olavsøku í 1899 fóru teir undir itøkiligu ætlanirnar,og takkað veri hugsjónarfólki í Klaksvík løgdu teir til brots her - fyrsta árið í húsum hjá Jóan Peturi Olsen, keypmanni á Stongunum. Men teir høvdu inniligt ynski um at húsast í egnum húsum og hildu eisini, at so hugnaligur veturin í Klaksvík hevði verið, var hetta tó ikki j Í Símun av Skarði helt røduna eftir skrúðgonguna nordoyastevnu- dag í Vágstúni staðurin at halda fram á. Hetta var bert bráfangis tiltak. Og ein dag um várið í 1900, áðrenn vetrarskeiðið var endað, vóru teir báðir vestanfyri, undir Háls- inum, og tá avgjørdu teir, at har skuldi skúlin standa, og staðurin varð sama dag nevndur Fagralíð. Hóast henda avgerð ikki líkaði øllum vælgerðarmonnunum, stóðu teir báðir fastir við sína Mynd: Jan Miller avgerð, og so varð farið til bøndurnar í Vági at biðja sær setur. Hetta varð játtað teimum, og eisini gyllinamenninir í Ak- ursmørk í Vágshaga játtaðu. So langt var alt í lagi, men skuldi jørð verða keypt, mátti góðs- stjórnin eisini jåtta, men ikki sýndu hesir embætismenn somu vælvild. Men Rasmus og Símun fingu aðrar við sær, og so varð sett á at laða grund og fáa húsini upp. Og so góðan stuðul fingu teir, at skúlahús stóðu í Føgrulid í november 1900. Rasmus og Símun eru so ofta tiknir fram, men fyri at fáa rætta mynd, skulu Anna Sofía, systir Símunar, sum giftist við Ras- mussi, og Sanna, sum giftist við Símuni, eisini nevnast. Vóru tær ikki, hvat varð so? Í mong ár vóru føroyskir ung- dómar farnir til Danmarkar á háskúla. Uttan iva høvdu enn fleiri hug at fara, men tad var ov dyrt hjå mongum, men nå var ødrvisi, og tað sæst i yvirlitinum yvir næmingar. Ti må sigast, at háskúlin kom í tókum tíma. Og hann hevdi nakað at bjóða. Um enn trongligt var innan- veggja, var einki mark, tá ið um andaligt flog ráddi. A móður- máli fingu næmingarnir innlit í søgu, landalæru, heimspeki, mål og annað, og tey lærdu at virða seg og sítt, og kósin varð hildin at fáa føroyingar at ganga fram í øllum lutum - og tað var á sjálv- stýrisleið. Og Símun tekur so- leiðis til í yrkingini "Vit før- oyingar fingu..." Vit førovingar fingu frá fornari tíð ein arv ífrá fedrunum várum; tann arvur er farið, vit oll eru í her úti á Atlantshavs bárum. Og farið dygdargott, vakurt at sjá, er Føroyar, fosturland okkara