leygardagur 12. juni 1999síða 21

leder, hjá viðkomandi. Orðatakið Navnið spillir ongan kann bara brúkast við varsemi). Opperman er ikki lýstur sum ein ráðarík menn iskja, men hann fær tað kortini altíð, sum hann vil hava tað. Tey flestu síggja ikki, hvat ið býr í honum, men halda, at nógv av tí, hann ger, bara er fjákalót- ir, og at hann annars er eitt fitt fólk. Opperman hevur serlig evnir at draga ødina úr fólki og at káva út yvir mótsetningar, men tá ið hann neyðtekur Livu, kemur tað veruliga lyndi undan kavi. Um Opperman kann annars forteljast, at hann eins og Didriksen sak- førari í ”Noatun” er portu- gisiskur konsul. Svikafullur samhugi Skæling blaðstjóri er ein av stuðlunum hjá yvir- stættini, og hann er í nógvum kapitlum ein týdningarmikil persónur, ið greiðir lesaranum frá hendingunum. Men høv- undurin er f hesum brotum minni enn so í parti við sínum fråsøgumanni, og teir drúgvu monologarnir - og onkur dialogurin við - eru eins og í bókunum hjá Hans Scherfig merktir av følskum ella svikafullum samhugi. Ferð eftir ferð letur Skæling seg úr fyri eygum lesarans og av- dúkar, hvussu lítil dugur er í honum. Myndin av Skælingi blaðstjóra, gerst ein mynd av einum látur- verdum, fáfongdum, kommunistaræddum tápu- lingi, sum billar sær inn, at hann er partur av tí intellektuellu elitini. Domini, har Skæling gevur seg sjálvan upp til spei og háð, eru sum murran. Einastaðni situr hann og roynir at seta minningarorð um Ívar Berghamar saman, og ávegis verða bæði hann og ein minnisvarði, sum hann er komin við hugskotinum til, latnir upp til skutils: "Det varmede dog hele hans hjerte hver gang han Nr. 109 — 12. JUNI 1999 besøgte det fredlyste sted og sá hvordan minde- pladernes antal voksede”! I kirkjuni, undir jardar- ferdini, er konan eisini fyri skotum: ”Gud, hvor er det pragtfuldt! Hvisk- ede fru Skælling. Det er næsten for meget af det gode, ikke, Nikodemus?” Medan Kiødt prestur tosar, øsir blaðstjórin seg um taluna, sum hann held- ur vera innantómt tos og skvaldur, meðan lesarin frøist um, at ein møsnarin leggur eftir øðrum. Á kirkjugarðinum standa blaðstjórahjúnini í fyrstani ikki væl fyri, tí at limirnir í ungmannafelagnum "Fremad" troka seg fram at grøvini, men eydnan er við teimum, og tað lukkast at koma í fremstu rgð. Skal ein sjónleikur vera væleydnaður, mást tú síggja, hvat ið gongur fyri seg! Sum allir smáborgarar er blaðstjórin bangin fyri, at tað skal ganga afturá sosialt, og tað hevur í sínum lagi við sær, at hann gert konservativur út um alt rímiligt mark. Einki má broytast, alt skal vera sum tað er ella allar- helst: sum tað var. Sum tann einasti í skaldsøguni leingist hann eftir tíðini áðrenn fyrra veraldarbar- daga, tá "hele verden nyn- nede luxemburgvalsen ...? Men reiðararnir eru ikki samdir við blaðstjóranum í hesum, teir eru nevniliga fullkomiliga greiðir yvir, at teir aldrin áður hava forvunnið so nógvan pen- ing sum nú, og ivaleyst heldur aldrin fara at gera tað. Fyri teir er hetta tær góðu tíðirnar. Menn eru eisini farnir at tosa um sjálvstýri, og tað líkar avgjørt ikki tí sam- bandssinnaða blaðstjóra- num: "Nu ville de barbarer i ramme alvor gøre disse øer til et suverænt rige hvor de kunne skalte og valte efter deres eget for- godtbefindende! I hoved- staden gik bølgerne højt, den lovlige danske øvrig hed blev kritiseret og an- grebet på det frækkeste, halvstuderede røvere, dumpekandidater og mis- sionærer mente sig kom- petente til at sætte sig i amtmands og dommers sted.” William Heinesen segði seg eins og Jørgen-Frantz Jacobsen at brúka livandi fyrimyndir til persónarnar, tó so at hann blandaði teir saman, at fólk ikki skuldu kenna. Lítil ivi man vera um, at blaðstjórin fyri ein part er evnaður eftir G.L. Samuelsen, sum í nærum tveir mansaldrar var blað- stjóri á Dimmalætting. Verðin er eitt sláturhús Samfelagskritikkurin er í stóran mun undirskiltur í avmyndingini av teimum ráðandi — serliga krógvað- ar eru atfinningarnar kort- ini ikki — men haraftrat verður hann beinleiðis orðaður av Ívari og tí kúluta prentaranum Jens Ferdinandi. Tað er Ívar, sum eigur lívið í Kvann- húsinum. Hann er skipari, siglir fyri Opperman og er lýstur sum ein virkin menniskja, ið tíðum hó- reiggjar sær, tá ið hann er í landi. Tað er bara hend- ingaferð, at Ívar verður avmyndaður uttan ein ginnfløsku ella eina øl, og tað er lítil ivi um, at hetta er tekin um eina flýggjan inn í gloymskuna, burtur úr vandunum og ræðsluni. Ívar sær væl, hvussu sam- felagið er sett saman, og hann átalar, at kríggj verð- ur til eina góða forrætn- ing: "Vi er sjanghajet med ud í krigsslaveriet, som Jens Ferdinand siger. Det er ingen løgn. Og det er de andre der skummer flød- en. Det har han ogsá ret i. Vi tror vi bliver lønnet som grever, men andre får det femdobbelte, det tid- obbelte for at sidde hjem- me og bestemme over os." Prentarin Jens Ferdinand er intellektuellur og vin- strahallur — og hann er kúlutur. Hann er forelsk- aður í Livu, sum er trúlov- að við beiggja hansara, ið liggur á tuberklasjúkrahúsi at doyggja. Alt uttan Liva tykist Jens Ferdinandi ónleyst og ljótt, og hana hann er tann hann er, og tí hon av berum vónloysi er arin upp í Kringlumein- gheitina. Jens Ferdinan roynir at doyva sína van- lagnu við brennivíni og átalar javnan lív og levnað í Grýtuni. Hann er tann, sum man vera næstur at vera málgagn hjá høvund anum — og hann tekur lívið av sær. Bjartskygd er skaldsøgan ikki Hvørki Ivar ella Jens Ferdinand gera nakad fyri at broyta støduna. Ivar sigur mótfallin: "Ná, det rager nu ellers ikke mig”; og i Jens Ferdinands føri verður tað heldur ikki til annað enn orð — uttan ta evstu ferðina. Sublimering Aftrat allari aðrari kúging kemur bronglað trúgv eisini upp í leikin og ger fólki fortreð. William Heinesen brúkar týðuliga sålarfrødiligar teoriir um hyljan, umskaring og sub- limering i persónlýsingu- num, og dentur er serliga lagdur å Livu. Mangir tråkkast eftir henni, og tveir teir itastu eru Opper- man, sum vil hava henn- ara likam, og Simun bak- arin, sum vil hava hennara sål - og kropp? Liva er vidbrekin frammanundan, og i felag lukkast tad hes- um bådum at spilla hana, so at hon vid skaldsøgulok ikki longur er í ordan. Liva verður lýst positivt — navnið! — og hon er natúrlig, vøkur, virkin og kerlig, so tað er lætt at skilja, at nógvir eru úti eftir henni. Hon er kortini trúgv ímóti sínum sjúka trúlovaða, og tað verður fortalt, hvussu eydnusom og lívsglað hon var, tá ið hann var frískur. Hon er blivin religigs, samstundis sum sjúkan er komin, og tað er greitt, at trúgvin er komin í staðin fyri tað løstada kenslulívið. Men tað er ikki bara hjá Livu, at tað sansaliga er avloyst av trúgv, men burturi er tað holdbundna minni enn so, sum tað sæst á fundu- num hjá Kringlumeinig- heitini. Ein av limunum, Jónas, verður ákærdur fyri ikki bara at hava syndað í kjøtinum, men fyri at hava gjørt tad deydasynd at arga — les: víst fyri — í hvussu er trimum gentum og einari giftari konu. Jónas ákærir afturímóti: "Liderlige er Í alle sam- men ... Í gár omkring med en eneste stor kløe efter at kramme på hinanden ….! Endin er sjålvandi, at Jónas fellur til jarðar og verður fyrigivin — inntil næstu ferð. Símun bakarin verður drigin at Livu, og hann er ikki í iva um, at tað er Sátan, sum býr aftanfyri, kann hann ikki fáa, bæði tí og at hann tískil má stríð- ast ímóti bæði kenslum og gimd. Viðurskiftini ímill- um tey bæði eru annars lødd við erotikki, og tå ið tann trúlovaði er deyður, og Símun kemur til Eyst- urvágar eftir Livu, er hon tilreiðar "Det varer lidt fór hun opdager Simon sá pludselig, tændes et blankt lys í hendes blik og to afgrænsede pletter af rød me springer frem på hendes kindhofter. To røde blomster! Ja det kan nok være at hun springer ud som en rosenbusk! Og idet hun nærmer sig Simon gør hun et ligesom kuldg) Í hoved og lukker øjnene Han rejser sig og tager sende Kast me hendes hånd, hun bøjer hovedet og han lægger munden ind til hendes hår.” Tá ið trúgv verður bronglað sum í Kringlu- meinigheitini, hevur skaldsøgan lítið gott at bera henni, og hverja ferð Liva tosar um Jesus halda systkin og onnur, at hon sær ónd og fremmand ut. Handilskirkja Kirkjan hevur einki at seta afturim. Sti sektu- num, og tað verður illa nokk gjørt gjøldur við henni, hon er týdning- arleys. Presturin, Kiødt er blidur, men hann hugsar bara um tað, sum hesumegin er. Navnið er á tað borð- ið, og heima hjá honum er tað sum í einum handli, so nógv er inni av øllum handa slag. Og einastaðni situr hann og hugsar um handlar, hann hevur gjørt, og hvussu teir kunnu um- setast í traktatir, og alt tað góða hesar skulu birta i: "Mens for- retn- Ings- manden hviler, arbej- der hans trak- tater, siger et gam- melt ord, og man kunne pá samme máde sige: mens præsten hvil- er, arbejder hans traktat- er.“ Kiødt prestur tekur aloftast ikki dagar imillum pengaheimin og Bibliuna. ”Den sorte Gryde” er svartskygd og stuttlig hvørt um annad, afturfyri er hon ikki ser- liga vónrík. Pers6narnir eru ikki longur góðir ella óndir, nei, teir eru iva- samir allir sum ein. Hetta veitir sjálvsagt persónlýs ingini nógv brigdir, men bjartar myndir eru ikki lættar at finna i skaldsøg umi. Er so ein in glottin ? Jú, í øllum skaldsøgunun hjá Williami Heinesen er tað altid onkur sum ber vonina um eina framtið, og sol kasta saman. Hóast Magd alena er einkja við fleiri børnum og hevur hug a vera lættiiVandi, so ger alt hetta ikki Fríðriki mun, og ímillum teirra verður tann holdsligi og tann andaligi kærleikin ein heild. Teirra samband er tað einasta, sum ikki er kryplað