mikudagur 23. juni 1999síða 11

10 JoEL CoLE Fyri fólk uttan fyri Amer- ika, er tað eingin betur um- tóktur máti at ímynda sær USA uppá, enn frá myndu- num, vit síggja í Holly- wood-filmum. Uttan mun til, hvussu óviðkomandi og ógvuslig hesi inntrykkini eru, geva tey oftast eina mynd av, hvussu lívið í stat- inum Kalifornia er. Kalifornia við sínum longu hvítu strondum, sól- brendu kroppum, "make-it- rich-quick"- mentaliteti- num, er dreymurin hjá mongum ungum ferða- manni og studenti. Staturin dregur til sín og hevur sína egnu sjarmu, sum er trupul at lýsa. Ein, sum upplivir henda spennandi western- statin, er 25 ára gamli Hjálmar Hátún úr Havn. Hjálmar hevur búð i Føroy- um, Danmark og Noregi, og lesur nú alisfrødi á UC Berkeley í Kalifornía. Eg samskifti við Hjálmar via email fyri at fáa at vita, hvussu tað hevur gongst honum í Amerika. Joel Cole: Hví valdi tú Kalifornia til framhaldandi lestur? Hjálmar Hátún: Orsøkir- nar til, at eg valdi skúla í Kalifornia eru fleiri. USA hevur fleiri sera viðurkend universitet, og fysiklabora- toriini eru millum tey allar bestu. Slíkar starvsstovur eru sera kostnaðarmiklar, og amerikanarar hava í mong ár dugað best at fíggja slík. Hetta ger, at gransk- ingin er á sera høgum stødi, og alisfróðingar koma hendan vegin fyri at granska í økjum, sum ikki eru møg- ulig í heimlandinum. Ein fær tí sera góðar fyrilesarar her, og upp á ein máta „fing- urin á pulsin“. Eisini var tað forvitnisligt at búgva í hesum stóra og sentrala landi í eitt ár. - Eg kom inn á Berkeley universitet ígjógnum skip- anina „Concurrent Enroll- ment“, ið er fyri útlendskar studentar, sum vilja hava eitt sindur við av hesum lær- istaði. Hetta ger, at eg ikki havi heilt somu rættindi sum vanligir UC Berkeley studentar, men fái tó akk- urát somu undirvísing, og hetta fyri um 30.000 kr, í- staðin fyri tær um 150.000 krónurnar sum ein vanligur studentur má gjalda um árið. JC: Hvat er eftir tínum tykki tað mest órógvandi í amerikonsku mentanini? HH: Miðalamerikanarin er sera lítið upplýstur um, hvat hendir uttan fyri USA. Og hann leggur ikki í held- ur, tí tey síggja USA sum verðina, og tað sum liggur uttan fyri hevur minni týdn- ing. Fáir amerikanarar hava verið td. í Europa, og hetta ger, at nýskapandi tankar um orkusparing, umhvørvi 0.1, hava ilt við at finna fót- afesti her. Teir síggja seg sum verð- inspoliti í politikkinum, og hava ein sera ignorantan tíðindablaðið 5052 17! hugburð yvir fyri restini av verðini. Teir síggja sær rætt- in til eina orkunýtslu pr. í- búgva, ið er fleirfaldað sam- anborið við eitt miðaltal fyri restina av verðini. JC: Nú tú hevur búð og lisið í fleiri ymiskum lond- um, er tað nakað eftir tínum tykki, sum Føroyar ikki hava sum eitt altjóða sam- felag? HH: Hvat krevst fyri at vera eitt altjóða samfelag? Ein kann siga, at oyggjarnar eru ov smáar og fjarskotnar til nakrantíð veruliga at gera seg galdandi millum tey stóru. Eru jú bert ein prikkur á atlassinum, so fólk flest kenna ikki til hetta stað - um nakar ger, so er tað í sambandi við fótbólt ella grindadráp. Eitt altjóða samfelag má hava ávirkan á heildina, marknaðin osfr., so at fólk kenna landið tí tað á ein ella annan máta viðkemur teimum. Um vit nú funnu olju, so vildi hetta so avgjørt sett landið týði- ligari á kortið, og so er spurningurin, um Føroyar eru klårar til at taka tann åhugan, sum tá vildi komið. Tá ein ferðast uttan fyri Norðurlond ella Europa, so er ein formelt danskari, so eg rokni eisini við, at verðin hevði sæð olju úr føroyskari undirgrund sum danska olju. Fyri at kalla okkum altjóða samfelag, so mugu vit sjálvandi hava heilt greiðan identitet sum land, og ikki sum partur av ødrum landi. Samferðslumgguleik- arnir, sum teir eru í dag, kunnu vit ikki kalla inter- nasjonalar, ti skal ein út í verðina, so má leiðin liggja um Danmark,- ella møgu- liga Ísland um leiðin liggur yvir til USA. Hetta hevði nokk batnað um fleiri peng- ar komu til landið, og stórri tørvur var fyri samferðslu. Eg hugsi tá um betri sam- band við Stórabretland. Meira umfatandi føroyskar útbúgvingar krevjast eisini. Eg veit ikki, hvussu stødan er nú, men tá eg var á Fróð- skaparsetrinum máttu lær- ugreinir steðgast vegna pen- ingamangul. Eg meini, at møguligt mátti verið fyri meira enn Bachelor- út- búgving, skal ein veruliga fáa føroyskt útbúgvið fólk. Hetta má sjálvandi byggjast á berandi grundarlag. Føroyskur mentalitetur ber sjálvandi dám av småsam- felagi, men eftir at hava lis- ið í Tróndheimi, ið er byur við uml. 140.000 íbúgvum, so meini eg ikki, at vit standa nakað aftan fyri okk- ara næstu. Fólk eru sum heild væl lisin, og eru upp- lýst um, hvat fer fram rund- an um okkum. Tað kann tó nevnast, at vanligi føroyski hugsunarhátturin ikki er so sjålvstødugur sum hjá td. einum San Fransisco- búgva. Vanligt er í Føroyum at siga: „Tað gongur nokk“, meðan her yviri vita tey, at tey mugu arbeiða fyri síni vælveru. Sjálvur infra- struktururin er í lagi, men skulu oyggjarnar kunna NR. 116 - 23. JUNI 1999 Nu siggi eg betur vansar og dygd við mini egnu mentan En Hjálmar Hátún hevur lisið i Føroyum, Noreg og í Danmark. Hann roynir seg nú á lærdum háskúla í Kalifornia Hesa ferð Hjálmar Hátún úr Havn, ið lesur á universiteti í Kalifornia bera ein ídnað, ið kann kappast á veruligum føti við aðrar, so má hetta gerast betur. Innanoyggja má sam- ferðslan verða betri, so at veður og vindur ikki seinka møguligum framleiðslu freistum. Eg hugsi sjálvandi her um undirsjóvatunnil til Vágar og líknandi verkætl- anir. Betri flogvøllur krevst eisini um vit skulu gera okkum galdandi. Men so vil eg til síðst seta spurnartekin við, um vit ynskja at vera so internasjonal. Eg rokni við, at tað hevdi kostað nógv av bygdasjarmuni, sum vit hava heima, og hevði sjálvandi ført við sær trupulleikar sum stórri lond dragast við. JC: Umframt eina út- búgving, hvat tekur tú við tær heimaftur? HH: At ganga í skúla er sjálvandi útbúgving, men eg má siga, at stóran part av mínum lærdómi fái eg uttan fyri skúlan. Ein lærur at síggja vansar og dygd við síni egnu mentan, so væl sum við fremmandum mentanum. Á hendan hátt kann ein royna at fáa við sær tað besta frá báðum, tí øll lond hava bæði góðar og ringar síður. - Eitt meira flótandi fremmandamál, og betri førleika at samskifta við fremmandafólk, kemur eis- ini við tíðini, og hetta eru dygdir, sum eg gjarna vil Føroyingar sindur ogna mær. kunnu vera eitt „huldusligir“, og eg haldi, at vit hava gott av at loysa eitt sindur upp. - Eg haldi meg longu hava fingið eina betri mynd av, hvor verðin er, hóast langt er eftir á mál. Nú tá vit tosa um globalisering, frían streym av informa- sjon, internet, altjóða fyri- tøkur osfr., so meini eg tað vera eina dygd at kenna til viðurskiftini í ymsum lond- um. Hetta er ilt at greiða frá, men um tú í eini arbeiðs- tødu skalt arbeiða saman við fólki úr td. Sydney, so fellur alt lættari um tí kennir málið, umhvørvid, pengar- nar, staðarngvn osfr. Tú fært beinanvegin betri kontakt, sum er sera týdningarmikið fyri einum góðum sam- starvi. Hetta er sjálvandi serliga sterkt hjá mær við- víkjandi Kalifornia og Noregi nú. Um onkur vil seta seg í samband við Hjálmar Há- tún, er hann at hitta á hesi adressuni egilhat Quclink4. berkeley.edu ella å hesi adr- ssuni 2318 Russel St. Berk- eley, Kalifornia, 94705 USA. Joel Cole er giftur før- oyskari kvinnu og byr i Shakopee i Minnesota. Hann er listamadur og ar- beidir sum free-lance journ- alistur. Turið Kjølbro hevur tytt