leygardagur 10. juli 1999síða 16

tíðindablaðið SI Fjórða skaldsøgan hjá Williami Heinesen er ivaleyst tann mest umhildna, og hon er millum mest seldu skaldsøgur á donskum JÓGVAN ISAKSEN „De fortabte Spillemænd” er skrivað undir seinna heims 2 ga, og W 1 Heinesen fort | brúkti skriving sleppa burtur úr ti eerand krig Et 1 søg SK K Del attar KIISSÍIOK € eið vild ye Tisk kk 950. árið 1 - iðre ne d 1 NK sø SK « KK verið k Sk W Heine se } såg t he i | } SÅ SK þ må Tá ið sole is 5 | vn 5 st ert SKEIVI De lemænd“ er kasum ein romantisk symfoni ra satsir, men Heinesen skal ast ov nógv i hesa ppb hon varð mest gjørd til stuttleika, og satsirnir kundu tað sama itið partar. Tað sama galdandi fyri ta stuttu av innihaldinum, ið stendur undan hvørjum kapitli og sum minnir um eldri euro- peiskar skaldsogar líka frá „Don Quijote“ fyrst í 17. eld til bøkur nar hjá Charles Dickens í midj- ari 19. øld. William Heinesen segði, at hann við vilja gav Spælimonnunum eitt gamalsligt snið, og at fyrimyndin í so máta var skaldsøgan „Presturin í Wakefield“ (1766) eftir Oliver Goldsmith Spurdur um, hvat glataðu í titlinum merkti, segði høvund- urin, at tittulin, „De fortabte Spillemænd”, í grundini orðaði hansara lívsfatan. At vit øll eru glataði, ikki í teologiskari merk- ing, men itøkiliga, at deyðin er okkum vísur. Fyri tí skulu vit ikki illteinkja lívið, tí ávegis til glatanina eru nógvar góðar upp- livingar, eitt nú kærleiki, góðska. dirvi og vakurleiki í bæði náttúru og list ýsing Heimsins nalvi Inngangsreglurnar í „De fortabte Spillemænd"“ eru vorðnar eitt slag av William Heinesen- arketypu, eitt frumsnið, sum verður brúkt til at eyðkenna ritverkið: „Langt ude í det kvik- sølvlysende verdenshav ligger et ensomt lille blyfarvet land. Det lillebitte klippeland forholder sig til det store hav omtrent som et sandskorn til gulvet i en balsal“ o.s.fr. Liknandi sermerktar regl- ur koma eisini fyri í søgunum Våd Hjemstavn“ (Gamaliels Besættelse) og „Smástad og Babel" (Kur mod onde ånder). „De fortabte Spillemænd" fer fram i Havnini undan fyrra ver- aldarbardaga — eg plagi at kalla tað William Heinesen-land, tí so stórur partur av skaldskapinum fer fram í hesum tíðarskeiði og spælimenninir Moritz, Sirius, Lítli-Kornelius og Mortensen magistari og teirra fátæku vinir úti á Skinnhólminum Le £ umboda tad nenniskjansliga. Hesir reinlyntu ímóti teimum døkku sum ikki vilja lata teir Tinganes heriast friði. Tær eru á annan »ogvin tað kristiliga fráhalds felagið Ydun við sparikassa odda og á Ankersen á in kensluleysir em etis St tad løgna kið Sk 10lminum vera 3 Lan , fortred | De fortabte Spillemænd“ er hóast hon í roynd og veru er ein skemtilig skald ga, men á ein heilt ødrvisi hátt enn „Den sorte Gryde”, hvers satira var døpur og næstan mannvánd. Her er tað ofta tann sniðfundigi humorin, har lesarin ikki beinanvegin varnast tað stuttliga, eitt slag av seinking kemur ímillum lesnaðin og fatanina, og úrslitið gert so mik- ið meira skemtiligt. Stutt inni í skaldsøguni verða tvey hotell lýst: „Her laa ogsaa det gamle værtshus, Olsens hotel eller „Den rare And“, hvor kong Frederik den Syvende har boet som ung prins, og længere ude paa næsset det større hotel .,Del- finen”, der heller ikke havde noget godt ry paa sig”. Tad fyrra hotelli verdur flokkad vid ti upplysing, at Fridrikur prinsur búði har, og sostatt må tað vera eitt av teimum frægaru stødu- num. Men so kemur viðmerk- ingin um tað seinna hotelli, at tað heldur ikki hevur nakað gott orð á sær, og hon varpar eitt fullkomiliga ødrvisi ljós á tað fyrra hotelli. Tað rennur kanska eisini fram fyri lesaran, at Fríð- rikur Sjeyndi var gitin fyri bara at hugsa um mat og brennivín - og kanska eitt sindur um konu- fólk Nøvn I summum bókum dámar høv- undinum at spæla sær eitt sindur argandi við veruligum nøvnum. Gamli vinmaðurin, Christian Matras, stendur fleiri ferðir fyri skotum, einahelst sum bók- mentafrødingur. Spælimaðurin Sirius er yrkjari, og í tveimum fórum verður endurgivið, hvat ið Dr. phil. Chr. Matras sigur um yrkingarnar, sum Sirius læt eftir seg. Magnus Skæling skal somu- leiðis hava skrivað eina grein um Sirius, og at høvundurin ikki gevst á hondum við hesum spæli verður greitt umleið tjúgu ár seinni. Ein tann gitnasta yrking- in hjá Siriusi eitur „Morket taler til den blomstrende busk“, og hon stendur í yrkingasavninum hjá Williami Heinesen ,,Pano- rama med Regnbue“, sum kom út í 1972. Persónngvnini - tey allarflestu eru kortini íspunnin - eru ikki tilvildarlig, men tvørturim6ti vald vid umhugsni, ofta fyri at gera eina åbending annan ella annan vegin. Tann ut av lagi vånaligi organisturin eitur Lamm, tann sjálvglaði presturin Fruelund - les tann seinna partin av navninum sum í orðataki- num: Bráð er barnalund. Ein annar prestur eitur Lindemann, og navnið er ein góð lýsing av, hvat ið høvundurin heldur um fólkakirkjuna. Afturfyri eitur tann galni sparikassastjórin og sekteristurin Ankersen, sum má sigast at vera eitt rættiliga rám- andi navn, serliga tá ið hansara lyndi verður samanborið við prestarnar. ymur dansur í hóll Tá ið tað kemur til útsjóndina er eisini munur á monnum: „Pastor Fruelund var en hgj og myndig mand, ogsaa hans tale- stemme var smuk og fuld af klang, og han talte højt og tydeligt, som om han mistænkte alle mennesker for at være en smule tunghgre“, og „Han nik- kede med sit smukke, lokkede hoved“. Ankersen ger afturímóti einki fyri at taka seg væl út, hartil eru kenslurnar hjá honum alt ov heitar: „Ankersen saa forfærdelig ud, han havde al- deles intet herredómme over sit rødblissede skægansigt med de fortørnede brilleglas, hans stemme slog flere gange klik i sekterisk raseri" og „Ankersens rummelige brystkasse gik ud og ind og han trak vejret snusende gennem de skæggede næsebor”. Bókin yður við samsvarandi myndum av tí ógvisliga Anker- sen. Dr. Jekyll 8 Mr. Hyde Ankersen vil øllum væl, og hann hjålpir eisini ymsastaðni, men so kemur tråarørskapurin yvir NR. 129 - 10. JULI 1999 Helnesen hevur sagt, at hann brúkti skrivininga av „De for- tabte Spille- mænd" til at sleppa burtur úr ti dapra gerandis- degnum undir kríg- num hann, og „Ankersen var for- færdelig“. Hann er eitt dupult- menniskja: sidiligur sparikassa- stjóri á degi og skúmandi predi- kantur á nátt. (Ein trúboðar! í „Blæsende Gry“ hevði ikki ólík eyðkenni). Men tað er ikki bara uttanhýsis, at bardagarnir fara fram, eisini innanhýsis í sparika- ssastjóranum, ,,1 hvis væsen smaalighed og storhed alle dage udkæmpede en forbitret men haabløs nærkamp”, gongur tað hardliga fyri seg. Ankersen versnar við árunum, og tó at hann alt lívið hevur fryktað brennivín - hann hevur arvað ein veikleika fyri tí frá pápanum - so smakkaði hann sær sum yngri hendingaferð á, men tá ið hann var nøkur og fjøruti kom hetta ágangandi lagi á hann. Síðani hevur hann prædikað, so tað stendur eftir, og aðalmálið er brennivínsforboð. Fráhaldssakin er drívkraftin hjá sekteristunum, og í endanum á skaldsøguni er fullfíggjað spiritusnoktan gjørd til lóg. Men tá er tað eisini lukkast eini samanrenning av borgara-