mikudagur 18. august 1999síða 10

tíðindablaðið NR. 154 - 18. AUGUST 1999 Politisk viðmerking: Ein arbeiðsmarknaðurpolit- iskur reformur er alneyðugur! Landsstýrisins politikkur fyri komandi ár varð lagdur fram herfyri. Henda frá OKLV STEK ans til rið var ikki sort ætl og vidfevnandi. Tí 3 SK var tað so søkuti mikið meira egis landsstýrinum aðarflokkurin r heildarfatandi wpolttisk i ein av okk arbeiðið ry : r 1 143! komandi old Hvat er endamálið við e um arbeiðsmarknaðar- inu lýsa hetta ut trá tveimum sera ymiskum sjónarhornum in tað borgarliga 3, at endamálið innulivinum wbeiðsmegi í neyðugum og í neyðugum standi * hinvegin javnaðarsjónar ið: at endamálið er at skipa arbeiðslívið og ar durskiftini so, at tað ligu stóðu rð løntak Vi um arbeiðið sum eitt tað mest grundleggjandi samfelagsliga virksemið. Eftir hesum er arbeiði ikki bert er ein grundleggjandi rættur til at forvinna til lívs- ins uppihald, men eisini ein tilverufyritreyt fyri tað sos- tala menniskja Fyrst nøkur styrkis- og veikleikaeyðkenni við før- oyska arbeiðsmarknaðinum Aður heyði arbeiðsmarkn- arpolitikkurin sum av- gjørt høvudsmål at studla royndunum at útvega fólki arbeiðspláss allastaðni um landið. Lítið annað bleiv tað til. Og illa rukku eyguni út- im eingjargarðar. Vit vildu klára okkum við okkara egna arbeiðsmarknað, innan fyri okkara egna landamark. Kreppan og húsagangurin fyrst í 90-unum avdúkaði, at hetta var ikki so skilagott. Men í allari neyðuni lærdu so føroyingar aftur at taka upp gamlar siðir, at leita sær arbeiði á útlendskum ar- beiðsmarknaðum. Tað hendi tó ofta undir kaotisk- um og óskipaðum viður- skiftum. Høvdu vit heldur frammanundan lagt stórri dent á, at tann innlendski føroyski arbeiðsmarknaður- in einsamallur er ov trongur og ov lítil, og at vit hava fyri neyðuni at hava góðar møguleikar at koma inn á stórri útlendskar arbeiðs marknaðir, so heyði van lukkan kanska íkki verið fult so stór sum hon veru- liga gjørdist. Øvugt vita vit nu, at góð atgongd til út "ndskar arbeiðsmarknaðir er ein av term bestu mátu nur at viðlíkahalda og støðugt hækka førleikastig ið í teirri føroysku arbeiðs- styrkini. Kreppan noyddi føroyska arbeiðsmegi at leita sær víða út um landoddarnar eftir livibreyði. Og tað vísti seg, at føroyska arbeiðs- megin hevði nakrar egin- leikar við sær heimanífrá, sum gjørdi at hon kláraði seg framúr væl. Hesir høv- uðseginleikar vóru tann stóri traditionelli mobilitet- urin, lættleikin til at flyta seg hagar sum møguleikar- nir vóru bestir. Og tann fak- ligi og arbeiðsligi fleksibil- iteturin, lættleikin at fara um fakmørk, evnini til Klåra fjøltåttadar heildaruppgåv- ur, sum krevja kunnleika ur fleiri arbeidsøkjum. Við hesum eginleikum visti før- oysk arbeiðsmegi seg veru- liga at hava kappingarfyri- munir samanborið við starvsfelagar úr ødrum londum vid stivum skipa- num og læstum fak- mørkum. Hesa serligu styrkina vid føroysku arbeidsmegini, mobiliteturin, tvs. tann lætt- ligi flytleikin, og fleksibili- teturin, at arbeidsevnini eru so vidfevnandi og fjøltåttad, mugu vit ikki forkoma vid skipanum og reglum, sum eintátta og binda arbeiðs- megina innanfyri garðarnar, men heldur økja um møgu- leikarnar at víðka virkis- økið hjá føroysku arbeiðs- megini, við at økja og betri um kunnleikan um og at- gongdina til arbeiðsmarkn- aðirnaðirnar í grannalond- unum Hinvegin er tann størsti veikleikin, at tað er lítið og onki samband millum ar- beiðsmarknaðin og ta før- oysku útbúgvingarskipan- ina. Utbúgvingarskipanin fokuserar fullkomiliga á barna- og ungdómsútbúgv- ingar. Eg dugi td. ikki at síggja nakað skil í teirri veldugi árligi útspræningini av ungdómi við handils- skúlaprógvi. Til tað vaksnu arbeiðsmegini er onki til- boð, hon má sigla sín egna sjógv. Onkur hissini skeids- tilboð eru. Og okkurt und- antak sum t.d. royndirnar hjá fakfeløgunum sjálvum gjógnum Upplýsingafelags- skap Verkamanna. Hetta ar- beiði átti at verið stuðlað nógv dyggiligari, men í hes- um sambandi røkkur tað als ikki til. Hendir onki álvar- sligt, fer hetta at skapa trup- ulleikar í framtíðini, tí onn- ur lond leggja høvudså- herðsluna á arbeiðsmarkn- aðar- og eftirútbúgvingar sum ein aðaltátt í teirra ar- beiðsmarknaðarpolitikki, til tess at styrkja altjóða kapp- ingarfóri hjá vinnulívi teirra. Ti er á hesum oki neyð- ugt við einum reformi, einum skifti í okkara út- búgvingarpolitikki, sum kann snara ta einoygdu fok- useringina uppá barna- og ungdómsútbúgvingar til eis- ini at fevna um útbúgving- arskipanir fyri tað vaksna fólki, sum longu er á ar- beiðsmarknaðinum. Til tess er neyðugt við ávísum til- tókum: * í fyrsta lagi at gera eina skipan við arbeiðsmarknað- arútbúgvingum * í øðrum lagi at fáa í lag Hans Pauli Strøm, lógtingsmaður leggur upp til semju millum andstóðu og samgongu um ein vidfevnandi ar- beidsmarknadarpolitiskan reform farloyvisskipanir til útbúgv- ing og avtalur um lønari- skoyti til tess at eggja vaks- num til útbúgving og eftir- útbúgving * í triðja lagi tiltøk við skattligum ella øðrum fíggj- arligum fyrimunum til fyri- tókur fO brúka orku uppá útbúgving og eftirútbúgving av teirra arbeiðsmegi. Hvussu fara nøkur viður- skifti at verða grundleggj- andi broytt í einum fram- tíðar arbeiðsmarknaði Mad snýr seg um at tann kunningartøkniliga menn- ingin umbroytir arbeiðsupp- gávur, mannagongdir og fyriskipan — Vit fara at fáa meiri de- sentraliseraða arbeiðsfyri- skipan, har myndugleiki og ábyrgd í stórri mun verða útdelegerað til starvsfólkið — Vit fara at fáa desentral- iseradar arbeiðsuppgávur íð krevja breiða heildarfatandi kompetansu hjá starvsfólk- unum og lægri mørk millum tey ymisku fakini. — Vit fara at fáa nógv okt krøv til útbúgving, eisini sum krøv til lívslanga út- búgving og eina støðuga eftirútbúgving — Vit fara at fáa eina upp- aftur stórri altjóðagering av króvum og standardum — Og tað fer at verða lagd- ur uppaftur stórri dentur á viljan og evnini til at flyta millum faklig og geografisk øki. Vit hava enn bert sæd byrjanina, men tad fer at økjast enn meir, hvussu tann tøkniliga menningin fremur automatisering av hand- aligum arbeidsprosessum, eina støduga produktivitets- øking, betri kappingarføri og størri vøkstur å teim kunningartøkniligu ar- beidsøkjunum. Av øllum hesum verður ein avleiðing- in, at ein lutfalsliga mink- andi partur av arbeiðsmeg- ini fer at starvast í traditio- nellum framleidsluvinnum, stødugt fleiri koma at star ast í tænastuvinnum og har serliga á kunningartøkni- ligum arbeidsøkjum. — Av hesum stendst ein alstórur vandi fyri margin- alisering ella sosialari út- blaking so at siga: í vanda verða fólk uttan útbúgving eila sum á annan hátt ikki evna at uppfylla tey nógv harðari førleikakrøvini ella sum onkursvegna ikki klára at fylgja við - nógv kunnu tí enda sum útjaðarabólkar uttan fyri tann aktiva ar- beiðsmarknaðin. - Ikki minst fyri hesar út- jaðarbólkar eru tí aktiver- ingsskipanir við útbúgv- ingar- og arbeidstilbodum av strategiskum tydningi. Men Javnaðarflokkurin vil ikki ganga vid til, at akti- verings-, útbúgvingar og ar- beidstilbod verda tvangstil- bod, verda tvungin treyt so sum landsstýrið hevur verið inni á. Sum eitt uppskot skal eg nú peika á nakrar tættir, sum eiga at verða í einum Greinin endar á næstu síðu