leygardagur 21. august 1999síða 14

14 t NR. 157 - 21. AUGUST 1999 sum tá heyði oynna undir sær. Hann lýsti oynna at ríki og søguliga »rte uppi i fjalla num. Hann skrivaði í log fyn hetta nýggja ríkið, erna lóg um javn rættindi og fólkaræði, ein e, sum nøkur ár gjørdist fyrimynd, ) amerikanska frælsis brævið varð skrivað, og sum gav íblástur til stóru fronsku kollveltingina í 1789 Genova viðurkendi ikki hetta fullveldid, og hevði sínar herdeildir í væl vard um skansum fram við strendurnar. Men aftan á strid og bardagar í tleirt ár. læt Genova í 1768 formliga valdið á oynni frá sær. ikki til Paolt men til Fraklands, og árið eftir bardu fronsk herlið korsik í Jur í bardaganum við Ponte Nuovo. Paoli matti ry vera sjålvstødug skipaði stjórn í 1 log NK 3 av o á árið, sum Na- poleon varð føddur. Eftir fronsku kollveltingina fekk hann loyvi at koma aftur. og sat eina tíð sum landinum, men undir fronskum yvirvaldi. Hann stóð síðani á odda í nýggjum frælsisbardaga, nú móti franskmonnum Eisini hesin bardagin mis eydnadist, og tá ið Napol con hevði tikið einaræði í Fraklandi, gjørdist teir báðir oyggjafelagarnir argir mótstøðumenn. Paoli fór í part við eingilsmonn- unum ímóti Napoleon og doyði í útlegd í Onglandi í i 80 Men enn stendur hann å torgunum í næstan hvør)- um býi á Korsika. U di a patria stendur høgt i steinarnar i fjalla- byunum, babbu man vera babba, fosturlandsins fað- ir. Sjålvt i termum meira framkomnu strandarbý- num sleppur hann a da sum eitt søguligt Har stendur hann heitir á ungdómin um at stríðast við hjartanum fremstum, men innskriftin er á fronskum vnni arm Ovast i hahh DU i Tour de France Leiti i Dimmuni eftir greinum ella stubbum á korsikonskum máli og vil vita i bladsølunum um dagblød skrivað á heima- málinum. Nei, blødini eru oll undirblød av fronskum avísum, haðani fáa tey síni tíðindi. Beint nú um Tour de France og tann skammiliga veruleikan, at amerikanari, sum eitur Armstrong men eigur uppaftur sterkari lør og leggir, hevur lagt allar aftur um seg, man hann ikki vera eitraður? Aftur at teimum fronsku tíðindu- num eru smástubbar úr landspørtum og byum í oynni. Í býnum Belgodere hevur frúgvin Carlotti koyrt á ein smádrong á súkklu. Frúgvin fekk ein hvøkk, men er útskrivað av sjúkrahúsi í ollum góð- um og hevur vitjað for- eldrini hjá dronginum, sum tíbetur slapp undan við einari skruvu á skinna- beininum, og í Algajola hevur slokkiliðið sløkt eldin í einum høsnarhusi beint við kirkjutorgið. Tvær hønur doyðu, 11 vóru illa snerktar. Men har á tridaftastu síðu eru andlátini, og smá- ar lýsingar við myndum av teimum gomlu, ið farin eru. Har stendur skrivað á heimamálinum um missin. Tað er, sum vilja tey, ið eftir sita, takka teimum farnu og vissa seg um, at tey skilja tøkkina. Eitt lítið og tunt viku- blað er kortini, Arritti, sum skrivar bæði á fronsk- um og korsikonskum. Tað er illa prentað og kostar tvífalt so nógv sum tey trivaligu dagblødini, tað er málgangn hjá teimum sjálvstýrissinnaðu. Har undrast tey í oddagreinini á, at Frakland beint nú hevur verið eina fremst í Kosovostríðnum at gera innrás í frammant land, sum ongantíð hevur hótt Frakland, við tí endamáli at bjarga albanska fólki- num har úr kúging og tryggja tí at liva í friði við egnum máli og egnari mentan. Franska grundlógin Í dagbløðunum er ikki alt um skinnabein og hønur kortini. Beint nú hevur kjakið um málið tikið seg upp aftur av álvara, eisini á meginlandinum. Fransk- ir myndugleikar hava í fleiri ár skula lýst EU- fyriskipanina um rætt- indini hjá smámálum og heimamálum, og forsetin, Jacques Chirac, hevur leingi sagt seg at vilja skriva undir, men sendi so málið til ummælis hjá styrisskipanarnevndindi. Henda nevnd hevur nu gjørt úrskurð og er komin til, at tað stríðir ímóti fronsku grundlógini at viðurkenna onnur mál í franska ríkinum. Nevndin vísir til fyrstu grein, sum sigur, at franska ríkið er eittans og kann ikki býtast < I FLNC hevur tíðindafund í kjarrinum sundur, og til aðru grein, har tað stendur, at í franska ríkinum er málið franskt. Tí kann spurningur um heimastýri ella sjálvstýri ikki setast á nakra al- menna dagsskrá, tað kann ikki viðgerast í samráðing- um millum politiskar part- ar, og málið í skúlum og øllum almennum viður- skiftum er franskt og bara franskt. Tó er tað hent, at í 1982 setti tá sitandi stjórn- in eitt korsikanskt ráð, ið verður valt fjórða hvort ár á almennum vali. Hetta ráðið skal gera tilmæli til fronsku stjórnina, hvat eigur at verða gjørt til at fremja samferðslu, ferða- vinnu, ídnað og landbúnað í oynni. Tað hevur einki vald og ongan myndug- leika og hevur ikki verið ført fyri at semjast um eina figgjarætlan fyri råd- ið. Men ráðið hevur kort- ini verið samt um at mæla til eina óbeinleiðis viður- kenning av heimamåli- num, og tað er nú loyvt lærarum í barnaskúlum at hava sjálvbodnar tímar í korsikonskum, tá ið for- eldur biðja um tað fyri børn síni. Men gera tey tað? Tey seinnu árini hevur gingið ein streymur av ungum úr Korsika inn á franska ER! meginlandid. Har eru møguleikarnir, har eru avbjóðingarnar, og har fáa tey ungu nyttu av øllum ti, tey hava lært av fronskum, síðani tey fóru í skúla. Foreldrini ivast, um ikki tad fer at vera eitt haft um beinini á børnunum át læra tey eitt mál við ong- ari framtíð, eitt mál, sum kemur úr steinøld og bind- ur tey til kaldar steinar langt úti í ongum. Skulu tey vera eftir her og sleiskast fyri ferðafólki ella kanska fáa eitt skriv- stovustarv í stóru um- sitingini? Nógv annað er ikki her, men har norðuri handan sjónarringin er gll verðin. Napoleon Bonaparte Ajaccio er høvudsbyurin á Korsika. Ein breið gøta vid bulmiklum trøum gongur av havnarlagnum nidan å megintorg, og har stendur hann, keisarin, sum varð føddur her i býnum og legði ikki bara Frakland, men eina tíð at kalla alt Europa undir seg. Hann er høgdur í hvítan marmarastein, hevur leys- aplagg uttan um seg sum grikkar í fornøld ella Al- exandur Mikli sjálvur. Um ennið er laurberjakransur, og fyri føturnar liggja fýra leyvur horvandi í hvor FL & te 1. = Ports) 7 En sína ætt. Sum hann stend- ur har, sæst tað ikki, at hann var lítil og trivaligur maður, men kanska er hetta mynd, sum lýsir virðingina, ið fólkasløgini, teirra millum føroyingar, høvdu fyri hesum manni, tann tíð tað var. Í hasum húsinum búðu hjúnini Letizia og Charles- Marie Buonaparte. Maður- in var skrivari í nýggju umsitingini hjá Pascal Paoli, børnini sjey í tali og TU æt KENSWBORIN), M'? Argentario 8357 p po * Maddakerna to íerv ef“ (1363 AL. ; Korsika- franskur rikispartur, sum stríðist fyri sjálvstýri húsið tungt, ikki um at tala, tá ið Paoli mátti fara í útlegd, og franskmenn ruddaðu hansara fólk burt- ur úr stjórnarskrivstovu- num. Heyði nakar sagt við hann, at synir hansara skuldu gerast kongar í fleiri europeiskum lond- um, konan ríkismóðir og konubróðirin kardinalur, hevði hann ivaleyst fingið hjartaslag. Og hevði onkur sagt honum, at hasin 6- friðarligi smádrongurin ein góðan dag um ikki so mong år fór at taka fronsku keisarakrúnuna úr hondini á pávanum sjálv- um í Notre-Dame kirkjuni í París og sjálvur seta hana á høvdid, tá hevði hann steindoyð. Hann doyði kortini av øðrum, meira natúrligum grundum á ungum árum, men hevdi sum aðalsmað- Ur Asterix á Korsika