leygardagur 4. september 1999síða 15

Nr. 167 — 4. SEPTEMBER 1999 Kirkjumenn vóru komnir saman á Vegginum at práta um veðrið og skipini. Teir sóu eisini skipið reka suður millum oyggjarnar, men stóðu hjálparleysir roynd, sum hevði gjørt skip- ið lamið, og sum eitt hjálp- arleyst vrak slept tí leyst aftur eina løtu, fyri tess bet- ur at fanga tað aftur og geva tí mønusting. Ja, havið er lúrið. Eftir eystfallinum kom tað rekandi viljaleyst suður gjøgnum fjørdin. I kikara sóu vit, hvussu vorð- ið var: alt í einum hurlivasa, bond og endar slongdust higar og hagar, skipið hevði væl av slagsíðu til bak- borðs, men lá upp í vindin, á dekkinum sløddist órudd allar stødir. Fólk sást einki, men tað reyk. Meðan vit so standa og hyggja mest sum niður yvir skipið, sum av teim veldugu breiðu dyn- ingum verður blakað aftur og fram eins og var tað ein borðabátur, koma try 6før Oløgi suður gjøgnum fjørdin - skipið lå nú nógv undan alduni. Tað fyrsta kastar aft- urendan upp í loft, men tað liggur sum flesin, komið fram um tvørs brýtur tað tvørtur um båtin frå bådum sidum og fyllir hann framman, so forendin fer langt niður, nú er annað óløgið undir hekkuni, skumpar av grimd upp frameftir undir ta søkkandi skútu og gevur henni tað drepandi skumpið framyvir, so hon eftir høvdinum hvørvur í dýpinum. Eitt puff úr skorsteininum var tað síðsta vit sóu... Triðja óløgið kom bert fyri at leggja síðstu hond á hesa havsins ógerð, ella breyt tað bert fyri at káva burtur tey síðstu sporini av hesum oyðingarverki? Ja, havið skavar skjótt burtur mis- gerðir sínar og sigur ikki frá. Tær næstu aldurnar sóu út, sum vistu tær einki ilt at siga. Høvdu vit ikki staðið og hugt at, var sorgarleik- urin ókendur, men vit stóðu hjálparleysir, umgyrdir av brimi<, skrivar Símun Han- sen. Fugloyingar stóðu hjálp- arleysir. Tað var jú ódn í brimi, og tað var tí ikki hugsingur um at skjóta bát. Nógv flotnaði upp av >Sauternes<, harímillum tveir bjargingarflakar, fimm mans komu sær upp á annan og tríggir á hin. Har vóru ljósglæmur at síggja, og tær komu óivað frá teimum lýs- andi bjargingarvestunum, sum fólkið var í. Tann stórri flakin visti seg at flóta ógvuliga lágt í sjónum og fór mest sum eftir streym- inum, meðan hin, ið fleyt høgt í sjónum, mest fór und- an vindinum. Hann fór inn undir Svínoynna. Henry Mellemgaard var staddur har yvir á Eiðinum júst tá. Hann var sjálvur triði, sum farin var frá húsum, tí teir høvdu hoyrt fugloyingar bodad frå i radiotelefonini, at eitt skip vid ongari mask- inu var komið rekandi suður ímóti Sundagrynnuni. Svínoyingar vistu, at »Sigurfarid« var á veg úr Aberdeen til Føroyar, og var tað nú hon, sum var stødd í havsneyð, máttu teir royna at bjarga teimum. Tí fór Henry sjálvur triði frá hús- um yvir á Svínoyareiðið. Skip sóu teir einki, men fyri at síggja betur fóru teir norður á Heyggj, og tá kom undan Heygnum ein bjarg- ingarflaki við trimum monnum rekandi inn ímóti Eiðinum. Teir royndu at fylgja við honum suðureftir, men tá ið flakin kom inn ímóti Høgkletti — ella lend- ingini, kom eitt brot, sum hálvdi hann runt, og tá ið avfjarðaði, var eingin mað- ur at síggja. Eina løtu seinni kom ein maður upp hinu- megin við Høgklett, men tað sást, at hann var deyður. Tá ið teir komu í urðina, mistu teir hann burtur og sóu hann ongantíð aftur. Tá ið svínoyingar seinni komu yvir á aftur á Eiðið. var flakin brotin upp á land, men hann var brotnaður og fór avstaðaftur. Teir stóðu nú her yviri, tað sum eftir var av degnum, men einki var at síggja. Hin flakin fór suður igjøgnum Svínoyarfjørð. Hann fór við streyminum miðskeiðis suðureftir og hevði einki við land at gera. Ljósglæmurnar sóust á Kirkju inntil hann kom suð- ur fyri Berg, og har var slætt. Hann gekk so undir Posaklett og gekk eisini leysur av landi har. Nú kyrr- aði so mikið í sjónum, at fugloyingar hildu tað var líkindi hjá stórum báti at fara at royna at bjarga, men radiotelefonin hevði av- markaða senditíð, sum her- valdið hevði ásett, og eingin senditíð var henda seinna- partin. Men so dygt tók hes- in sorgarleikur fugloying- um, at teir kortini fóru í tele- fonina og søgdu frá van- lukkuni, sum hend var, og bjargingarflakunum, sum fóru suðureftir. Boðini hoyrdust í Svínoy, og tey hoyrdust eisini aðrastaðni í Norðoyggjum, tí sýslumað- urin heitti á Kaj Johannesen um at fara við motorbátin- um >Skagen< sum var 16 tons, at vita, um nakað gjørdist. Kaj og bróðir hansara Andreas hildu, at teir skuldu royna at fara, hóast lítið var eftir av degnum, og veðrið var ógviliga ringt. Tað var so heppið, at tað vóru bara 40 favnar út til bátin, har hann lá fyri fortoyning. Teir sluppu umborð og fóru so. Tá ið teir komu yvir á Sundaberg, var eystfallið liðugt. Tá vóru mest eyst- falskyrrindir, og tað var komið fram ímóti skýming. Teir sigldu tvær ferðir mill- um Havnartanga á Svín- oynni og Sundaberg, men tá ið tað har vendi norður móti kvøldi, var einki at hugsa um at vera har ella at fara norður í Svínoyarfjørð. Tað var ringari veður enn so. Tað vísti seg, sum alt gekk saman. Brim frá báð- um londunum út á Svínoy- arfjørð. Um nakað kundi vera far- ið suðurum eftir eystfallin- um har, áðrenn teir komu har yvir, dugir Kaj íkki at siga, men tað er ikki óhugs- andi, og hann heldur, at tað sum varð funnið í Lorvíks- firði dagin eftir, kann vera farið suður gjøgnum Svín- oyarfjørð tann seinnapartin. Ein sundabátur fann dag- in eftir líkið av einum manni eysturi í Svínoyar- firði. Trý lík vórðu sama dagin eftir funnin í Lorvíks- firði og førd til Klaksvíkar. Tilsamans vórðu líkini av seks monnum funnin, og vórðu tey grivin í Klaksvík- ar kirkjugarði. Teir vóru kapteynurin Perris, tríggir matrósar úr handilsmarin- uni og tveir matrósar úr Royal Navy. Annar æt Ross. Kona hansara kom í 1947 til Føroyar og setti ein stein á grøvina hjá manninum, og nú hevur hon verið aftur og sett ein nýggjan stein. Captain G. A. Perris hevði andsvarið fyri øllum vørum, sum sendar vórðu úr Leith til herliðið í Fóroyum. Hann vildi sjálvur fara til Føroyar at kanna, hvussu vørurnar og harímillum ikki minst kjøtið varð viðfarið, frá tí tað fór av goymsluni í Leith, til tað kom á goymsl- una í Føroyum. 15 | Turið Kjølbro | Fyri tveimum vikum síð- | ani funnu menn umborð å vaktarskipinum Tjaldri- num jólaskipið. Tað var tíðliga í summar, at leit- ingin eftir jólaskipinum kom uppá tal. Vaktar- og Bjargingartænastan hevur regluligar venjingar við sjókaganum, og eftir áheitan skipaði Tjaldrið eina venjing á Fugloyar- firði, har jólaskipið sakk á sinni. Vaktarskipið leit- aði á uppgivnu posi- sjónini, men til fánýtis. Leitingin var síðani av- blást, men aftaná at hava fingið aðrar upplýsingar. var ein leiting gjørd afturat. Og tá bar betur til. Skipið, sum hevur ligið á havsins botni í nærum seksti ár, er illa farið. Á Jólaskipið funnið upptøkunum, ið gjørdar eru við sjókaganum, sæst forskipið, kúgvaeygu, pullartur og annað, men navnið á skipinum sæst ikki. Sauternes liggur å 84 metra dýpi. Skipið er funnið vestantil á Fugloy- arfirði, eitt sindur frá leið- ini, har menn síðan hava hildið uppá, at tað sakk. Vaktar- og Bjargingar- tænastan ger ikki meir við leitingina, men metir uppgávuna at vera av- greidda. Annars høvdu bretar ætlanir um at koma til Foroya í summar at leita eftir skipinum. Henda ætlanin var tó av ongum. Sum skilst vóru hetta fólk, sum hava tilknýti til herin. Klokkan umborð á Sauternes funnin á havsins botni nærum 60 ár eftir, at skipið sakk. Myndin er tikin við sjókaganum umborð á Tjaldrinum Um onnur ferðafólk vóru við, veit eingin at siga, men helst hava tey bara verið nøkur få, tí troppaskipið røkti ta uppgávuna. Mann- skapið við fólkinum, sum røkti kanónina og maskin- byrsur, kann metast at hava verið umleið 25-30. >Kerrera< — trolarin, sum fylgdi >Sauternes< — kom á Havnina 8. desember. Hann hevdi fingið stóran skaða á brúnna, men fólkið hevði tað gott. Dagin eftir vóru nakrir motorbátar úr Hvannasundi og sigldi yvir í Svínoyar- fjørð at vita, um nakað sást til bjargingarflakar. Eingin var at síggja. Men har rak nógv, sum var flotnað upp av skipinum, og bar boð um, at ein vanlukka var hend. Ein bátur fann eisini líkið av einum manni. Tað hendi eisini annar stórur skaði í Føroyum i hesi ódnini. Á Skálafirði slitu sjey skip, sum lógu for- toyað á fjørðinum, og fóru á land. >C. £ M. Slater< á Strandalandinum, >William Martin« í Saltnesi, »Colum- bus<, >Lizzie< og >Galat- hea< í Runavíkini, meðan »Austerlitz« hekk føst í kavbátanetinum. A Fuglafirði fóru »Columbus«, >Bearnaise< og >Boðasteinur< á land. Fleiri av skipinum fingu so stóran skaða, at menn hildu tey vera vrak, men øll komu tey aftur í sigling. Hesar keldur hevur N.J. Arge brúkt: Hans Jákup Matras, Við- areiði Jógvan Lydersen, Kirkju Kaj Simonsen, Kirkju Kaj Johannesen, Klaks- vík Henry Tórshavn Norðlýsið 22.12.52 Dimmalætting 10.12.41 Haakon Hansen, fyrrv. sýslumaður, Tórshavn Tingakrossur 10.12.41 Meteorologisk Institut, København PRO: Lovat Scouts, War Diary Fútin: Dagbók (»Krigs- hendingar«) Mellemgaard,