mikudagur 8. september 1999síða 11

— NR. 169 - 8. SEPTEMBER 1999 tíðindablaðið Arr 11 Magni Debess, akupunktør: Lekir folk vid nålum Nýggir viðgerðarháttir eru farnir at fáa eitt fastari pláss okkara millum, og hesi seinastu árini eru nógv fólk farin at leita sær alternativa hjálp fyri ymiskar sjúkir. Ein av hesum viðgerðarháttunum er akupunktur, og Magni Debes er ein av teimum, her í Føroyum, sum kunnu bjóða ta viðgerðina. Vit á Sosialinum hava biðið Magna Debes siga okkum eitt sindur um hvat akupunkturviðgerð er fyri nakað, og hvussu tað virkar uppá mannakroppin Kanst tú fyrst siga eitt sind- ur um hvar tað stavar frá? Hesin = viðgerðarháttur kann sporast í Kína uml. 5000 ár aftur í tíðina, so akupunktur kann ikki sigast at vera ein nýggjur viðgerð- arháttur, sum so. Men her á okkara leiðum hava vit ikki kent til hann heilt so leingi. Tað var ikki fyrr enn eftir annan heimsbardaga, at hes- in viðgerðarháttur varð kendur í vesturheiminum. Reidskapurin, sum varð brúktur fyri 5000 árum síð- ant, var beinsplintur og fingramassaga. Í dag brúkar man ein- gangsnålir, laserterapi, vac- uumterapi, fingramassagu og moxa (tað er hitavið- gerð). Hvussu virkar akupunkt- ur? Tá man viðgerð við akup- unktur, styrkir og undir- byggir man evnini hjá kroppinum til at lekja seg sjálvan. og man loysir blok- keringar. Soleiðis skapast ein javnvág í øllum kropp- inum. Kroppurin má sígggjast sum ein heild, tí tað sálar- liga og tað kropsliga hanga óloysiliga saman sum ein heild. Til dømis kunnu sål arligir trupulleikar til síðst bróta út í kroppsligum sjúkueyðkennum, og eisini øvugt. Hvørji krøv eru til út- búgvingina? Tað er soleiðis, at tá man skal prika nakrar nálir í ein persón, verur tað roknað sum eitt "operativt inn- greb”, og á okkara leiðum eru tað bara læknar, sum hava loyvi til tað. Men um man hevur lisið anatomi, fysiologi og patologi á sama stødi sum sjúkrasystrar, og er eksamineraður í hesum. lýkur man krøvini til at sleppa inn á ein akupunktor- Skúla. Eftir at hava fingið eksamiu har, kann man gera eina supervisiónsavtalu við ein lækna. Tá kann man arbeiða sum akupunktør, og tað er staðfest í Eystara Landsrætti. Ég eri eisini limur í PA (Praktiserende Aku-punk tører). PA hevur yvir 200 limir, og limatalid veksur. Kravið fyri at vera limur har, er at man er eksamin- eraður í anatomi, fysiologi, patologi, akupuntur, er góð- kendur av Dansk akupunk- tør Råd, hevur ansvars- trygging og eina supervisi- Onsavtalu vid ein lækna Afturat hesum havi eg eisini útbúgvið meg til at geva eygnaviðgerð og oyra- akupunktur Eg fekk sjónina aftur! 31 ára gamla Oluva Jøkladal úr Fuglafirði hevur alt sítt lív verið sjónveik. Hon var næstan blind, men nú hevur hon fingið sjónina aftur, eftir at hava fingið akupunkturviðgerðir frá Magna Debes Oluva hevur eina eygna- sjúku, sum kallast Retinis Pigmentosa. Hon sigur, at tað eru eini 25 føroyingar, sum hava tí somu sjúkuna, men nókur eru flutt niður til Danmarkar, tí har eru nógv betri møgule:kar fyri tey. Spurd um hvussu hon merkir sjúkuna, sigur hon, at hon sær illa, og aí tað er líkasum at svartir blettir koma fyri tí, hon hyggur eftir. Serliga ringt er tað, um hon er troytt í eygunum, ella um tey eru reyð. Oluva sig- ur, at hon hevur fingið at vita frá eygnalæknanum, at tað einki er at gera við hesa sjúkuna. Sjúkan versnar við árunum, og tað er eingin læknaviðgerð ímóti sjúkuni, so vítt hon hevur fingið at vita. -"Míni foreldur blivu greið yvir at eg eri sjónveik. tá eg var 5 ára gomul. Síð- ani tá eru eyguni versnaði stútt. Eg kláraði meg, tá eg “ gekk í skúla, og eg havi tik- ið 10. flokk. Aftaná gekk eg á háskúlanum, og tað gekk væl. Eg fór sjálv út á Toftir vid bussinum tíðliga hvønn morgun, og sigldi til Havnar við bátinum. Tað kláraði eg eisini væl, og tað var eitt upplivilsi fyri meg. Men eftir eg gavst at ganga í skúla, eru eyguni versnaði stútt og javnt, men hesi seinastu 5 árini eri eg versna nógv". Oluva sigur, at tað er øgi- liga keðiligt at vera sjón- veik, og at tað darvar illa í dagligdegnum. Tildømis kann hon ikki sjålv fara til Havnar at fáa viðgerðirnar, so mamman koyrir hana suður tvær ferðir um vik- una. -"Aðrenn eg byrjaði at fáa viðgerðir hjá Magna, var eg næstan blind. Eg mátti hava heilt nógv ljós til alt, sum eg gjørdi, og kortini kundi u eg ikki siggja nakad ser- ligt”. Hon sigur, at hon byrjadi at ganga til viðgerðirnar fyri einum 3 mánaðum síðani. og at hon metir, at hon hev- ur verið har einar 15 ferðir higartil. Tað var ein steðgur í viðgerðunum eina tíð, men tá versnaði hon aftur bein- anvegin. Nú hevur hon fing- ið viðgerðir aftur í tvær vik- ur, og tað hjálpti beinanveg. Fyri at greiða eitt sindur frá hvussu Óluva merkir mun á sjónini, sigur hon, at tá hon hyggur eftir onkrum, sær hon likasum igjøgnum eina smala strålu. Eftir við- gerðirnar merkir hon, at ”strålan” víðkast, og at hon soleiðis sær eitt stórri petti av tí, hon hyggur eftir. Hon sigur eisini. at hon hevur fingið akupunktur- viðgerðir einaferð fyrr. Hver heldur eygað við útbreiðsluni av alternativari viðgerð? Av tí at bæði privatfólk og læknar vísa alterna-tivum viðgerðum stórri og størri áhuga, hevur Sundhedssty relsen í Danmark sett eina nevnd til at fylgja útbreiðsl uni av ymiskum alternat ivum vidgerdarhåttum, og nu mælir nevndin til at stovnseta ein kunningar miðdepil fyri alternativa viðgerð. WHO (World Health Or- ganisation) fylgja eisini við ti, sum hendir á økinum, og teir eru enntá farnir so langt, vat akupunktur viðvíkir, lava teir gjørt ein lista, har teir beinleidis visa å aku- punktur til viðgerð av pínu. gikt, migrenu, ov høgum blóðtrýsti, tað tey kalla "frossen skulder”, trupul erkum við sansaorganunum (So sum eygum og oyrum), trupulleikum við blóðrensl! inum og ryggtrupulleikum Er nøkur doku-mentatión fyri at tað virkar? Fyri at dokumentera virkning av einari viðgerð, sum t.d. akupunktur, skulu gerast nógvar royndir, og tær skulu gerast av fleiri Akupunktørum, helst eisini í fleiri londum Gransking er altíð kostn- aðarmikil. og har mugu Hetta var fyri einum ári síð- ani, tá hon var niðri í Dan mark. Hon merkti tann sama munin tá, men tá hon kom aftur til Føroyar, var ikki møguleiki at halda tað viðlíka. Tí fór sjónin aftur av lagi við tíðini Eftir at Magni nú hevur verið og lært seg at geva hesar viðgerðirnar. hevur hon aftur fingið munandi hjálp. men hesuferð ber tað til at halda tað viðlíka! "Eg merkti mun beinan- vegin. Eftir at hava fingið nakrar fáar viðgerðir var ein munur, sum eg ikki rættiliga kann greiða frá. Tað er ikki so lætt at siga akkurát hvat er blivið betri, men eg kundi slett ikki lesa áðrenn eg byrjaði. Bókstavirnir ”vatn- aðust út", og blivu bara til okkurt óskiljandi, sum fleyt saman. Tað var heilt 6gjørl- igt at lesa í einum blað, men nú kann eg lesa ein part av tí, sum stendur í avísini. Ikki alla greinina, men yvir- skriftirnar klári eg væl at lesa, og eitt sindur afturat eisini, og tað er ein stórur munur fyri meg. Men eg kann kortini ikki lesa teir læknarnir traðka til. Tað eru bara teir, sum fáa pening frá tí almenna til gransking. og eg veit at nakrir læknar Danmark eru í ferð við at granska í viðgerð av krabb ameimi, millum annað við Akupunktur, so enn eru tað bara okkara sjúklingar. sum kunnu prógva. at tað virkar! Eru nókur hjáárin av við gerðin Nei. tað vil kanst fáa eitt lítið blátt merki av nálini. Men við hvort kanst tú versna í eina løtu, fyri síðani at batna Onkur eru uppímillum. sum ikki merkir nakran bata, men tað vísir seg, at at tað eru 80-90% sum merkja bata. ella vera frísk. av viðgerðini siga at tu Tað ljóðar at tað riggar at faa nálir fyri at minka um hugin tl at roykja hvussu við ti? Jú. tað eru fleiri sum hava lagt tubbakkið frá sær. Hjá summum virkar viðeerðin betur enn hjá ødrur tað er neyði viljan til at lege mar fáa hugin at at minka. og hugurin til si heilt burtur eftir at hava fingið nálirnar ísettar. Men tað eru eisini tey, sum ikki merkja nakran serligan mun smáu bókstavirnar, - enn. í hvussu er!" - sigur hon glað "Vit kunnu eisini taka eitt annað dómi, um munin frá aðrenn eg byrjaði at ganga til akupunktur, og nú Magni hevur tvær talvir við nókrum bókstavum á Teir størstu bókstavirnir eru 5 cm til hæddar, og teir minstu eru 0,5 cm. Tá eg tór har fyrstu ferð kundi eg bara síggja tí ovastu rekkj- una í einum avstandi uppá uml. 2,5 metur. Nú kann eg síggja oll seks rødini á tí einu talvuni, og fýra rød av tí næstu, við sama avstandi Teir eru 1,3 cm. høgir, so munurin er stórur! Tá eg síggi øll, ella næstan øll rød- in, sigur Magni at vit fara at minka um viðgerðirnar Men hann sigur. at tað er neyðugt at halda tað við líka í framtíðini. tí annars versna eyguni aftur. Í løtuni gangi eg tvær ferðir um vikuna. men tá vit hava fingið eitt so gott úrslit sum gjørligt, sigur Magni, at eg skal koma eina ella tvær ferðir um månan, fyri at halda tað viðlíka