týsdagur 21. september 1999síða 11

NR. 178 - 21: SEPTEMBER 1999 seinni skal slóða fyri bæði útbúgvingum og førleika hjá fólki í víðastu merk- ing. Fólkaskúlin skal framhaldandi vera okkara felags stóðisútbúgving hjá øllum børnum og ungum, eins og stødi hjá komandi ættarliðum og teirra | mentanarfelagsskapi. Út frá tí eiga vit at laga okk- ara viðurskiftu soleiðis, at vit leggja áherðslu á, at okkara ungu fara undir relevantar útbúgvingar, sum gagna bæði teim sjálvum og fjøldini. Landssstýrið ætlar í næstum at leggja fram lógaruppskot um frískúlar. Hetta er ein avbjóðing fyri fólkaskúlan. Dygdin í fólkaskúlanum skal vera á einum slíkum stødi, at eingin av teirri orsøk er freistaður at velja møgu- ligan frískúla heldur enn skúlan fyri øll. Í tí, sum er farið av hesum valskeiðnum, hevur landsstýrismaðurin í skúl- amálum lagt fram uppskot um broytingar í lógunum um yrkisútbúgvingar, yrkisskúlar og SIT-út- búgvingar, og hesum hava vit tikið undir við, eins og uppskotinum um almanna- og heilsuútbúgvingar. Í málinum um útbúgv- ingarstuðulsskipan royndu vit at fáa tey 17 ára gomlu við, men tað vann ikki undirtøku. Tad er einki at taka seg aftur i, at fyri okkum sum smátjóð er tað sera umráð- andi at útbúgvingarmøgu- leikarnir eru góðir. Og vit mugu ásanna tann vandan, sum er at frásiga sær teir ómetaligu fyrimunir okk- ara lesandi hava í dag á jøvnum føti við danir, bæði fíggjarliga og fak- liga. Arbeiðsmarknaðarmál Síðan fullveldislandsstýrið tók við í mei 1998 hava arbeiðsmarknaðarpolitisk mál havt eina syndarliga lagnu. Á tí økinum hevur samgongan ongan politikk og ongar ætlanir — uttan ta einu, har tey fara mið- víst eftir at beina fyri eini frammanundan niðurpínd- ari samhaldsfastari skipan, nevnliga arbeiðsmarknað- areftirlønargrunninum. Javnaðarflokkurin hevur í andstøðu roynt at vart borg í hesum o.9. arbeiðs- marknaðarpolitiskum mál- um. Við lógaruppskotum og fyrispurningum hevur javnaðarflokkurin herjað á og gjørt alt pensjóns- og eftirlønarmålid til eitt avgerandi prinsipielt stríð millum ta samhaldsføstu hugsjónina og ta ráðandi liberalismuna hjá sam- gonguni. Javnaðarflokkurin hevur haraftrat reist málið av nýggjum at fáa eina nýggja arbeidsumhvørvis- Nógv fólk úr Sandoyar Sýslu var sum vera man á fundinum hesaferð - fyrstu ferð kann varð hildin í oynni Mynd: John Johannessen Landsfundur Javnaðarfloksins: lóg setta í gildi. Men tað uppskotið var felt av sam- gonguni, uttan at teir kundu geva nakra sum helst itøkiliga grundgeving fyri hesi skammiligu stødu. Tað eydnadist okkum tó at fáa undirtøku fyri upp- skotinum um barnsburðar- farloyvi, sum fyrsta stig til barnsburðarfarloyvis- grunnin, sum landsstýrið nú sigur seg ætla at seta í verk, men ikki kann finna fíggjarligt grundarlag fyri. Meðan øll onnur lond á okkara leiðum leggja stød- ugt stórri áherðslu á ar- beiðsmarknaðarpolitisk framtøk, til tess at vinna fram á í sosialari, vinnu- ligari og samfelagsligari menning, so hevur okkara landsstýrið ongan áhuga fyri slíkum. Javnaðar- flokkurin hevur hinvegin boðað frá, at alneyðugt er við einum víðfevnandi arbeiðsmarknaðarpolitiskum reformi, og hava vit eisini víst á ítókiligar tættir til ein slíkan reform. Fyrst at nevna, sum nógv tann týdningarmesta uppgávan, er útbúgving av arbeiðsmegini, at fáa sett á stovn eina skipan við ar- beiðsmarknaðarútbúgving- um, sum vaksnamannaút- búgvingar fyri tey, sum longu eru á arbeiðsmarkn- aðinum, men sum onga ella lítla førleikagevandi útbúgving hava fingið. I øðrum lagi er líka so týdningarmikið at fáa viðurkent í øllum vinnum, at støðug skipan við reglu- ligum eftirútbúgvingartil- boðum er ein neyðug for- treyt fyri, at arbeiðsmegin ikki bert skal varðveita, men eisini menna sín fak- liga førleika. I triðja lagi eiga vit at virka itøkiliga fyri at styrkja arbeiðsloysisskip- anina sum eina solidariska skipan, sum fyrst og fremst skal veita teim arbeiðsleysu ein betri trygd fyri inntókumiss av vinnuloysi. M.a. við at hækka útgjaldið til 90 %. Og við at gera ALS, sum í dag er alt ov passiv, til ein nógv meira virknan ar- beiðsávisingarstovn. I fjórða lagi er tað um- ráðandi við nýhugsandi tiltókum við aktiveringstil- boðum, útbúgvingar- og arbeiðstilboðum, til frama fyri tey, sum gerast sosial- ur útjaðari ella verða hótt av útblaking, at verða tíðindablaðið É á ——————————————W————i€—iiWiwidi——|mweweicaweaaweeccwwwweeewwwwwwaewwwweeweweeeewweeeeeee 2 kasserað. I fimta lagi eru tað nøk- ur familju- og javnstødu- politisk arbeiðsmarknaðar- mál. Har hava vit nevnt barnsburðargrunnin. Har- aftrat er neyðugt at tryggja foreldrum barnaansingar- skipanir, so atgongdin til arbeiðsmarknaðin ikki verður stongd av hesum. * Tað er eisini at fáa í lag aðrar farloyvisskipanir at gagna smábarnafamilju- num. * Tað er eisini at beina mismunin burtur, so at timalønt foreldur kunnu fáa sama rætt sum fastlønt at verða heima hjá sjúkum børnum ávíst dagatal um árið. * Og tað er eisini at vinna stríðið, sum nú leikar á um at fáa broytt sjúkadag- pengalógina, so timalønt kunnu fáa sama rætt sum fastlønt, til endurgjald fyri sjúku longu frá fyrsta degi. * Og tað er at fremja á- troðkandi nýggja arbeiðs- marknaðarpolitiska lóg- gávu, sum skal styrkja stóðu verkafólksins á ar- beiðsmarknaðinum. * Her hava vit nevnt ar- beiðsumhvorvislógina, sum má fáast á tingborð aftur sum skjótast. + Tað eru fleiri lógartiltók at verja støðu løntakar- anna viðvíkjandi setanar- og uppsagnartreytum. * Og lat heldur ongan iva vera um, at tað fakrørslan framvegis eigur javnaðar- floksins fulla stuðul í and- støduni móti at lata seg tvangsbinda við høvudsav- talum og arbeiðsrætti. * Og lat okkum enda henda partin vísandi á ta sannroynd, at til tess at fremja henda politikk er meira neyðugt enn nakran- tíð við einum álitisfullum og tøttum samstarvi mill- um fakfeløgini og javnað- arflokkin. Vit hava báðir partar brúk fyri hvørjum øðrum, og einans í sam- starvandi felag við hvønn annan vinna vit fram á felags mál. Vinnumál Javnaðarflokkurin harmast ta gongd, ið verið hevur tey seinastu árini, við at fiskirættindi eru blivin meir og meir umsetilig, sum so hevur ført til, at bæði fiskirættindir og skip aftur samlast á færri og færri hondum. Frá javnaðarfloksins síðu bleiv víst á, at henda gongd fór serliga at raka útjaðaran. Tíverri fingu vit rætt, og tá sitandi samgonga hevur við í samgonguskjalinum, at fiskirættindi skulu ger- ast meira umsetilig, so kann ikki væntast nakar bati her í bræði. Men javnaðarflokkurin fer framhaldandi at stríðast ímóti, at peningastovnar og nakrir fáir einstaklingar á henda hátt aftur fáa eina- ræði á Føroya lands ogn- um. Nú fiskiskapurin, serliga hjá útróðrarbátum, er í minking, er meira neyðugt enn nakrantíð at tryggja útróðrarmonnum eina nýtiliga inntókutrygd vetr- arhálvárið. Javnaðarflokkurin eigur at verða upp á vakt og krevja nærri frágreiðing, hvat meint verður við, tá sagt er í Hvítubók (síða 102, 3. reglubrot): "Hugs- ast kann, at møguleiki er fyri, at fiskivinnan kann gerast ein enn stórri inn- tøkukelda í almennu kass- arnar, enn hon er nú. Hetta má gerast gjógnum tillagingar í fiskivinnuni, soleiðis at tað slepst und- an at gjalda út minstuløn ED Eitt av stórmálunum, sum vegna ósemju í sam- gonguni, enn liggur á láni, er tann neyðuga endur- nýggjanin av fiskiflota- num. I fjør vórðu avsettar 40 mió. á fíggjarlógini til hetta endamál, og í ár er sama upphædd avsett, uttan at nøkur króna er nýtt. Tað, at henda upphædd stendur á fíggjarlógini uttan nakra politiska semju um, hvussu skal farast fram, ger helst, at teir, sum kanska kundu farið í holt við eina varis- liga endurnýggjan av fesk- fiskaflotanum, helst drála á, tí greiða ikki fæst á leiklutinum hjá tí almenna í hesum máli. Utjaðarapolitikkur Ein av stóru uppgávunum í politiska arbeiðinum komandi tíðina verður at skipa ein langtíðarpolitikk fyri útjaðaran soleiðis, at livikor og møguleikar í útjaðaranum verða mun- andi bøttir. Hetta er ein stór avbjóð- ing hjá okkum í javnaðar- flokkinum. Gongdin nú er, at nógv av tí yngra fólki- num flytir til miðstaðar- økid, ikki sum fyrr fyri at fáa eina útbúgving fyri síðani at venda heim aftur, men tíverri velja nógv at verða búgvandi í miðstað- arøkinum. Henda gongd vil um få år gera støduna í útjaðara- num sera álvarsliga. Ein av høvudsorsøku- num til skeivu gongdina eru vantandi møguleikar hjá vælútbúnum fólki at venda heim aftur til eitt starv í heimstadarøkinum I eini tíð, hvar tøknin er so framkomin, at bústaður ikki er avgerandi fyri at kunna gera brúk av hesi, er spurningurin einans um at tora at taka politiskar avgerðir, sum innibera, at arbeiðspláss eisini kunnu skapast til vælútbúgvið fólk, sum vendir aftur til útjaðaragkið eftir lokna útbúgving. Ein komandi samgonga, sum aftur kann átaka sær uppgávur, sum koma okk- um við, eigur at leggja doyin á ein aktivan útjað- arapolitikk. Tað hevði verið munandi meira rími- ligt at havt ein landsstýris- mann í útjaðarmálum heldur enn í sjálvstýris- málum. (seinni partur verður prentaður í blaðnum í morgin) Jóannes Eidesgaard, floksformaður Fundarsamtykt frá Landsstevnu Javnaðarfloksins í Skopun 17. og 18. sept. 1999 Javnaðarflokkurin varð stovnaður við tí endamáli at stríðast fyri og vinna fólkinum, tí einstaka húsk- inum og tí einstaka føroyinginum góð og trygg lívskor. Landsfundurin ásannar at flokkurin, nú vit standa á gáttini til eina nýggja øld, framvegis hevur hetta sum sítt størsta og fremsta mål í øllum sínum politiska virki. Landsfundurin staðfestir, at trvgg, rúm og greið ríkisrættarlig viðurskifti eru treyt fyri, at floksins politisku mál verða rokkin. Tí tekur landsfundurin fult og heilt undir við uppskotinum hjá Javnaðar- flokkinum um at broyta rikisrættarligu støðu Føroya við eini sjálvstýrislóg og einum samstarvssáttmála í ríkisfelagsskapi við Danmark. Hetta merkir: * at øll samfelagslig menning eisini á tí ríkisrættar- liga økinum hevur til endamáls at skapa eitt sam- haldsfast samfelag fyri frí og fræls menniskju, har umsorganin fyri felags áhugamálum og vælferð er í hásæti. * at Javnaðarflokkurin vil fremja hetta í einum nýskipaðum ríkisfelagsskapi millum Føroyar og Danmark * at sjálvstýrislóg verður sett sum karmur um framtíðar stjørnarstødu Føroya ístaðin fyri galdandi heimastýrislóg * at sjálvstýrislógin verður grundað á ein samstarvs- sáttmála millum Føroyar og Danmark sum tvey sjålvstødug og javnsett lond i ríkisfelagsskapi hvort við annað. * at sáttmálin skal áseta at Føroya Løgting, sum umboð fyri Føroya fólk, er hægsti myndugleiki i Føroyum. * at ongar formligar avmarkingar eru fyri , hvørji mál kunnu verða yvirtikin, t.v.s. at øll mál koma undir føroyskt ræði, tá ið Føroya Løgting avger tað. * at farið verður undir at minka ríkisstuðulin við einum parti av tí staðfesta vøkstrinum í føroysku tjóðarframleiðsluni. Sjálvstýri eftir hesum leisti hevur sostatt ongar avmarkingar, tí við sáttmálanum kunnu vit økja sjålvstyri so hvert sum vit skapa fíggjarligar og fyrisitingarligar fyritreytir. Ein so grundleggjandi avgerð um framtíðar polit- isku skipan Føroya má hava breiða undirtøku í fólk- inum og byggja á ein avgjørdan meiriluta á Føroya løgtingid. Ti er neyðugt, at lógarásetingin um eina nýggja stjórnarskipan fyri Føroyar verður staðfest á eini fólkaatkvoðu vid avgjørdum meiriluta. Landsfundurin staðfestir, at Javnaðarfloksins upp- skot um nýggja stjórnarskipan fyri Føroyar, sjálv- stýrislógin, bæði stjórnarrættarliga og politiskt er haldgott, og er tað einasta uppskotið, ið fjøldin av føroyska fólkinum kann savnast um.