fríggjadagur 24. september 1999síða 12

tíðindablaðið NR. 181 - 24. SEPTEMBER 1999 Viðmerking: HVÍTABÓK - grundarlag undir einum mennandi kjaki !.....? alment út givin september og før ovingar hava nu havt møg n at Kunna seg um hið í h KULK LL tt æt iðu bók. Ei su nógv um »ndamål við Hvítubók var, at eeva Forova fólki kunning emunm nerd KLIK Fyrstu ikurn hevur kjakið to ikki verið so um- ii sum nógv høvdu men tó hava nakrar ge lesarabrøv verið i føroysku fjølmidl m. Tad er altid gott vid fjølbroyttum kjaki, har bæði fyrimunir og van ar verða lýstir, men hesar greinar lesarabrøv hava tíverri í nógvum førum verið merkt av, at viðkom- andi endurgeva Hvítubók skeivt, ikki hava lisið Hvít- ubók, nýta ógrundaðar nið- irstødur o.s.fr „og hetta kan verða beinleiðis misvísandi ler eru nøkur dómi og merkingar Tad er púra óneyðugt it koma við so drúgvari frå- greiding. Hatta åtti alt at kunnað verið sagt á trimum t a síðum . 'Eg veit nú, at har kemur onki ýtt undan kavi, sum ein ikki visti longu áðrenn Viðkomandi ásannar at hann ikki hevur lisið Hvít ubók enn, men hann er tó sannførdur um, at alt, ið í Hvítubókini stendur, kann verða skrivað á 3-4 síðum. t einki nýtt fer at koma í bókini. Eg má siga, at hetta var ein sonn van- virðing av tí stóra arbeiði, ið nog hava lagt i hesa Hvítubók og eitt tekin um Óvitan - og so uttan at hava lisið Hvítubók. Aftaná at hava lisið Hvítubók hevur viðkomandi uttan iva á- sannað at innihaldið als ikki kundi skrivast á bert 3-4 síð- ur og at nógv av tilfarinum var nýtt og kunnandi — eis- ini fyri hann. hesi nytt — 'Bókin er eitt satt vón- brot" Arbeiðssetningarnir hjá nevndunum, ið hava skriv- að Hvítubók, hava ligið á Landsstýrisins heimasíðu í fleiri mánaðar, og um hesir vóru lisnir áðrenn bókin varð lisin, hevði grundar lagið fyri at gera eina met ing av innihaldinum av bók ini verið betur, og viðkom andi hevði funnið út av at Hvítabók svarar arbeiðs setningunum. Hvítabók kan ikki metast sum eitt vón- brot, bert tí at niðurstøður nar ikki júst vóru tær, ið Sambandsflokkurin kundi hugsa sær "Eitt heilt ár hava vit bíðað í spenningi eftir sambandi við føroysku fullveldis- ætlanirnar, men eftir okkara metum setir bók- in ístaðin fleiri ingar" syarunum 1 spurn- Hvítabók hevur ongantíð verðið ætlað at svara øllum spurningum, men heldur sum ein kunnandi bók, ið kan nýtast sum tann nógv umtalaði amboðskassin'. so tað er sjálv sagt, at ju bet- ur kunnað fólk verða, jú fleiri spurningar stinga seg upp. men hetta er eisini ein av ætlanunum við Hvítu- bók, nevnliga, at skapa grundarlag undir einum mennandi kjaki. Tað at fleiri spurningar stinga seg upp, aftaná at ein hevur lisið Hvítubók er eisini eitt tekin um, at Hvítabók ikki bert er komin við svarið til nógvar spurningar, men eis- ini er komin við nýggjum itøkjuligum upplýsingum. "Vit ivast stórliga í trúvirðinum á Hvítu- bók. At ivast í trúvirðinum, er tað sama sum at ivast í trúvirð- inum hjá øllum teimum uml. 60 fólkunum, ið øll eru serfrødingar innan síni øki — hvat hevur so trúvirðið í hesum samfelagnum ? Tað tykist, sum um trúvirðið í Hvítubók skal verða heft av teimum niðurstøðunum, ið komið verður fram til, soleiðis, at um nidurstødan var, at fullveldi als ikki var ein gongd leið, so var stórt Lesið eisini Sosialin á Intemetinum WWW.SOSÍalurin.fo trúvirðið í bókini - men hvat er meiningin við hesum Hví tykist tað sum um, at verður víst á tey negativu og positivu árini, so verður tað mett sum ósakligt, góð- trúgvið, einki trúvirði o.s.fr., meðan um víst verður á oll tey negativu årinini, verður ein mettur sum sakligur og vitandi við nógvum trú- virði? .....búskaparligu met- ingarnar í bókini eru alt ov veruleikafjarar." Nakrir av dugnaligastu bú- skaparfrødingunum í landi- num hava gjørt búskapar- metingarnar í Hvítubók, so um åvisir politikarar meta seg hava eitt betur grundar- lag fyri at gera slíkar bú- skaparmetingar, so er hetta ikki bert ein stór undirmet- ing av tí arbeiði, ið búskap- arfrødingarnir hava gjørt, men eisini prógv um, at "mangt verður í neyðini nýtt". ' Samband er best, og Føroyar fullveldi verða tær eftirbátur so tað stendur eftirí" Hvat verður hetta grund- að á ? Tað tykist sum ein ræðukampagna heldur enn ein væl grundað nidurstøda. Um hugt verður at øðrum londum, ið hava fingið full- veldi, eru eingin tekin um, at tað hevur vidført at tey eru vorðin 'efturbátar so tað stendur eftiri' — heldur tvørturim6ti. "Javnaðarflokkurin hevur skotið upp, at heildarveit- ingin frå danska statinum verður minkað yvir eitt åra- mål, eftir einum lykli so- leiðis at samsvar er ímillum vøksturin í føroysku fram- leiðsluni og minkingina í heildarveitingini. At hetta er ein gongd leið, ásannar bú- skaparbólkurin í Hvitub6k.' Viðkomandi gloymir at greiða frá, at Búskapar- nevndin somuleiðis vísir á, at um minkingin í ríkisveit- ingunum verður tengd at buskaparvøkstrinum: "Fer helst long tíð at ganga, áðr- enn veitingin er avgerandi minkað, tí framferðarháttur- in ber í sær óvissu um, hvussu politikarar og onnur skulu laga seg til gongdina, eins og hugsandi er, at skift- andi landsstýri fara at drála við neyðugum sparingum og tillagingum”. Búskapar- nevndin visir sidan å, at ein lækking av rikisveitingu- num við einari fastari upp- hædd í eitt ávíst åramål, 6- heft av buskaparvøkstri- num, er ein betri loysn, ti tå: ”vita bædi politikkarar, vinnulívsfólk og borgarar betur, hvussu tey skulu laga seg til gongdina. Grundar- lagið fyri at leggja til rættis búskapin gerst tískil betri, og somuleiðis gerst tann bú- gerast skaparligi tryggleikin og framskygnið betri". Tó er treytin fyri lagaligari tillag- ing av búskapinum at ára- málið ikki verður ov stutt. Búskaparbólkurin í Hvítu- bók vísir tískil á, at uppskot- ið hjá Javaðarflokkinum als ikki er tann besta leiðin. "Endamálið við uppskoti Javnaðarfloksins er, at føroyingar skulu hava fullan = sjálvsavgerðar- rætt." Verður hetta tryggjað við uppskotinum hjá Javnaðar- flokkinum? Einans fullveld- isuppskotið hjá landsstýri- num, vil tryggja, at føroy- ingar fáa fullan sjálvsav- gerðarrætt á øllum økjum. "Vit leggja nakað annað í frælsishugsjónina enn Tjóðveldisflokkurin. Fyri okkum merkir hug- takið frælsi ikki bert loysing frá Danmark, men at hvor einstakur borgari skal hava møgu- leika fyri einum fræslum og virknum lívi". Eg veit ikki um tað bert er ein ávísur flokkur, ið ikki hevur fatað boðskapin enn, men endamálið við fullveldi er, at Føroyar fáa fullan sjálvsavgerðarætt á øllum økjum, og at hetta skal skapa eitt grundarlag undir einum verðuligum frælsum og virknum lívi fyri føroy- ingar. At siga at ein flokkur, ið nevnliga arbeiðir fyri hesum, ikki ynskir at oll skulu hava møguleika fyri einum fræslum og virknum lívi er jú púra burturvið. "Hvi tað skal vera eitt framstig at kappa alt samband, sum vit hava við elsta og besta vinar- landið? Hvor hevur tosað um, at kappa nakað samband ? Tal- an hevur ongantíð verið um at kappa, kuta ella kvetta nakað samband. Ætlanin er, at í staðin fyri at Føroyar verða í núverandi ríkisfel- agskapi har tær eru partur av einum bygnaði, undir danska statinum, at broyta hetta til, at Føroyar verða á jøvnum føti við Danmark í øllum hópum. Tá er grund- arlagið fyri einum menn- andi samstarvið lagt og samstarvið og virðingin millum føroyingar og danir fer uttan iva at gerast betur og meira mennandi enn áð- ur — 'Skulu vit hava full- veldi, er neyðugt at tvey løgting samtykkja nýggja sáttmálan, sum í minsta lagi 80 - 90% av veljaru- num hava tikið undir." - 'Sitandi landsstýri fýrir ikki fyri at broyta ríkis- rættarligu stóðu landsins við 0,1 % í meiriluta. Hetta er meiriluta-dikta- tur." Eg helt tað varð kallað fólk- aræði. Flestu fólkaatkvøður runt heimin verða avgjørdar við eini meiriluta fólkaat- kvødu. Føroyingar skulu í næstum til at avgera um teir ynskja stórri sjálvsavgerð- arrætt og fullveldi. Í øðrum londum, t.d. Danmark hava danir verið og skulu til fólk- aatkvødur har tey skulu av- geva ein part av teirra sjálvsavgerarrætti til ES, hetta má sigast at vera eitt nógv stórri stig at taka, enn um talan varð, at taka eina avgerð um at fáa stórri sjálvsavgerðarrætt, men hó- ast hetta so eru tað fólka- atkvødur, har meirilutin av- gerð landsins framtíð, ið verða valdar. Soleiðis eigur eisini at verða við eina før- oyska fólkaatkvoøðu. Sjålv- sagt er tad ikki heppid um javnt stendur á, men er tað meira heppið um 79,9% av fólkunum ynskti fullveldi meðan 20,1% ikki ynsktu hetta, og at hesu gott 20% skuldu ráða yvir hinum 80% av fólkunum — nei ! "Hvor lænti okkum 6 milliardir góðar danskar krónur, tá harðast leikaði á? Hver hevur longu eft- irgivið okkum meira enn eina milliard?” Skuldi hetta kanska verið ein orsøk til at verið ein framhaldandi partur av rík- isfelagskapinum ? Jú danir lántu føroying- um nógvar milliardir í kreppuárunum - alt gott um tað - men tað var so sanni- liga eisini fyri at bjarga egn- um peningi og kreditvirði at tað varð gjørt og som- uleiðis við rentuvinningi. Viðv. milliardini, ið føroy- ingar fingu í samband við bankasakina, so vænti eg at fáur føroyingur vildi mett hetta at verið eina eftirgev- ing men heldur eitt endur- gjald fyri ovurstóra tapi, ið varð ætla føroyska skatt- gjaldaranum at gjalda. Tí- verri vil einki búskaparligt endurgjald kunna gjalda heilt fyri tað í fór fram í hesum máli. Føroyingar høvdu størstu skyldina av ti búskaparligu kreppuni — eingin ivi um tað — og sæð í bakspegilinum, áttu polit- ikkaranir eisini at víst stórri ábyrgd og betri stjórn av landinum, men óansæð, hvussu góðtrúgvin, óroynd- ur osfr. ein hevur verið, so hevur eingin uppiborðið ta viðferð, ið føroyingar fingu í bankamálinum. Føroyingar eiga tó at leggja hesa hending aftur- um seg, og fara við góðum Kristina Danielsen stud.polit & stud.jur treysti inn í framtíðina. Neyðugt er tó, at læra av sínum misstøkum fyri m.a. at byrgja uppfyri at slíkar hendingar endurtaka seg, og tískil í framtíðini taka avgerðir, ið tryggja fullan føroyskan sjálvsavgerðar- rætt í egnum landi. Eisini eina viðmerking til úttalilsini hjá danska skatt- amálaráðharranum, Ole Sta- vad, viðv. skiftistíðini: "Væntast kann ikki, at Dan- mark fer at geva føroyving- um eina langa skiftistíð'. Danmark hevur verið eitt fyrimyndarligt land, tá ið veldst um at stuðla øðrum londum, fyri at tryggja full- veldi og fólkaræði. Tað vildi tískil eingin meining verið í, at royna at forða eini slíkari gongd í Føroyum. Um Danmark ikki gongur við til eina skiftistíð, ið svar- ar til tað, ið brúk er fyri, fyri at fáa eina tillaging av samfelginum, vil hetta bert verða fyri at forða føroying- um, ið at fullføra fólksins vilja. Eg havi ringt vid at trúgva at danir fara at gera hetta tá alt kemur til alt, men um so verður so havi eg sera torført við at síggja annað endamál við hesum enn tað, at ræða føroyingar, soleiðis at teir ikki tora at velja tað leið, ið danir sjálvsagt ikki ynskja. Tann rikisveiting, ið verður veitt føroyingum í dag, hevur ómetaligan lítlan týdning á donsku fíggjaætlanini, so tað er ikki av búskaparligum áðum, at danir hótta við at taka ríkisveitingina burtur eftir heilt fáum árum, nei, tað er fyri at forða eini fólka- ræðisætlan og fyri at ræða føroyingar — men hetta fer ikki at eydnast, heldur tvørt- urímóti ! Nógvir serfrødingar hava lagt eitt stórt arbeiði í Hvit- ubók, og bókin viðgerð eis- ini nógv øki. Ætlanin er, at Hvítabók skal lesast og við- gerast har eftir, sum ein heild og ikki sum einstakir setningar. Eftir er bert, at vóna, at Hvítabók fer at tæna sínum endamáli og í framtíðini fær tað sakligu og virðuligu viðgerð hon hevur uppiborðið. 22. september 1999 Kristina Danielsen stud.polit & síud.jur