leygardagur 25. september 1999síða 14

14 tíðindablaðið NR. 182 - 25. SEPTEMBER 1999 Viðmerking: Buskaparvøkstur við og uttan rikisveitingar Í greinini viðgerð búskaparfróðingurin, vøksturin av at ríkisveitingin minkar en fyrst er neyðugt at lýsa á búskapin sum eild. Tað eru jú tey sum STAK: S ldið Eg R SKADa u annunum ríkisvett árinið á Skap øksturin Høvudsårinini enn einaferð: VW t at annar grafurin í I å mær i blødu- 5 zongdi 4 h kk Skap Sk i 3 k He I s Og e. Út frå mynd ereitt. at:tað ikki er eiðingar fyri sam missa eina inn stødd, sum ríkisveitingin er Í skiftistidini (stykki 2) verður neyðugt at broyta buskapin, soleiðis at hann kann vera ríkisveitingini fyrruttan. Hetta merkir at búskapurin kemur í eina kreppulíknandi støðu. Tvs. tillagingar mugu henda í bú- skapinum, sum líkjast teim- um tillagingum, sum henda tá kreppur eru í búskapi- tøku av teir Gongdin um ríkis- Her er Ld. talan um at arbeiðsloysið økist, lønin lækkar, fólk flyta av landi- num Eftir at ein tíð er fráliðin, vil búskapurin rætta seg upp aftur (stykki 3). Tvs. at fólk flyta ikki longur av land inum og viðurskiftini eru stabiliserað 0.1 Broytist buskap- arvøksturin? Ein sera åhugaverdur spurn- ingur er: Verður búskapar vøksturin tann sami vid rik isveltingum sum uttan rík- Isveitingar? Hugsast kann, at orðatak- ið "neyð lærir nakna kvinnu at spinna“ eisini er galdandi fyri búskapir og ikki bert fyri naknar Kvinnur. Um hetta er rætt. verður búskap- arvøksturin uttan rikisveit ingar størri enn við rikis- veringum, soleiðis at tann munurin, sum er millum liv istøðið við ríkisveitingum og uttan ríkisveitingar gerst minni og minni og at enda heilt burtur Tad er neyvan ivi um at so. Betraða kapp rið, trýstið á vinnu urúr t '"num og møgu g sburdarbroyting etla takið, vil hava við sær, at buskaparvøksturin harvið at nurin millum búskapin við og uttan rikisveitingar, við tíðini gerst sera lítil og at enda ikki er til at bera eyga við gerst stórri og Nær hendir hetta? Hugburðurin, at neyð lærir nakna kvinnu at spinna, er sostatt uttan rva rættur — els- ini í búskaparligum hopi. Sum skilst av tí, sum er neynt omanfyri, so er neyð- ugt at fáa meiri burtur úr sama tilfonginum um hetta skal bera til (ella at nýggjar vinnur taka seg fram). Hetta krevur iløgur av vinnulivi- num. veitingarnar ikki minka 1. Gongdin ådrenn veitingarnar broytast 2. Skiftistidin Magni Laksáfoss, árinini á búskapar- I eini kreppulíknandi støðu, sum búskapurin kemur í við minkandi ríkisveitingum, hevur tað ofta víst seg, at íløguhugurin ikki er serliga stórur. Harafturímóti vísir tað seg eisini, at íløgurnar, ið verða gjørdar, ofta eru meiri burðardyggar (meiri gjøgnumhugsadar) enn tær, ið verða gjørdar i góðum tíðum. Tó talar hetta samanlagt fyri. at tíðin, áðrenn tann eyka buskaparvøksturin kemur, kann fara at tykjast drúgv, og í einum so opnum samfelag sum tað føroyska, kann hetta føra til munandi folkaflyting. Aðrir hættir atlæra at spinna Hugsast kann, at tað er møguligt at læra at spinna, sjálvt um ein ikki er nakin og svangur. Møguliga kann ein kvinna, 10 er mett og væl klødd, eisini læra at spinna, t.d. við at fara á spinniskeið Hetta er hugsunarhátturin aftan fyri tjakið um at seta á stovn granskingarstovnar og útbúgvingarstovnar í Føroyum, soleiðis at lærast kann at fáa meiri burtur úr tilfonginum. Sjálvsagt kann hetta gerast óansæð um ein ætlar at minka um ríkisveit- ingina ella ikki Tad er t.d. at undrast yvir, at Føroyar, ein fiskivinnu- tjóð, bert hevur ein lítlan fiskivinnuskúla á miðnáms- stødi, meðan fleiri stórir handils- og studentaskúlar eru í landinum. Tað átti at verið meiri nærliggjandi at hugsa sær, at fleiri fiski- vinnuskúlar vóru í landi- num, bæði á miðnáms og hægri stødi. Somuleiðis er nærliggjandi at hugsa sær, at hesir stovnar áttu at granska í, hvussu tilfongið kann nýtast betur, og eisini at hjálpt til við, at royndar- koyrt nýggjar framleiðslu- hættir, soleiðis at fiskivinn- an og fiskiidnadurin slapp 3. Gongdin eftir at ríkisveitingarnar eru burtur undan dýru royndarkoyr- ingunum. Gransking og buskaparvøkstur Hugsanin vid at seta å stovn granskingar- og útbúgving- arstovnar er, at vit á henda hátt kundu skunda undir bú- skaparvøksturin. Hervið hevði skiftistíðin ikki vart longur enn hægst neyðugt, og sosialu fylgjurnar høvdu sostatt eisini verið minst møguligar. Sjålvandi eiga vit at seta granskingar- og útbúgving- arstovnar á stovn óansæð. um vit velja at minka um ríkisveitingina ella ikki. Her havi eg bert nevnt stovnar, ið granska innan fiskivinnuna, men hervið er sanniliga ikki sagt at vit ikki eiga at granska í øðrum vinnum. Tvorturímóti er neyðugt at vit eisini finna aðrar vinnur at hava í bú- skapinum. Tó er umráðandi. at vit fyrst læra at fáa meiri úr verandi vinnum, áðrenn farið verður undir at:finna nýggjar vinnur. Hetta kemst av, at nýggjar Vinnur ofta hava stødi í verandi vinnum og vaksa út sum avleggarar av hesum upprunavinnu- num. T.d. kann hugsast, at vinnur, ið lata amboð og aðrar vørur og tænastur til fiski- og alivinnuna eru mest nærliggjandi at vaksa i Føroyum. Hetta hava vit t.d. sæð í Íslandi. Ovanliga stór upphædd Eg harmist um, at míni priv- atu viðurskifti verða við- gjørd alment á politiskum fundum og í fjølmidlunum, men tá ið tey nú eru komin fram, vil eg at enda koma við eini viðmerking til tað, sum er nevnt í Dimmalætt- ing 23. september um løn- arkravið hjá mær fyri at vera við til at leggja búskap- arpartin av Hvítubók fram. Viðmerkingin ljóðar so- leiðis: "Hann kravdi kortini eina so 6vanliga stóra upp- hædd í samsýning fyri at leggja fram, at tað hevdi brotið allar siðvenjur". Henda "óvanliga stóra upphædd” var kr. 5.000 fyri hvønn fyrilestur. Hetta var sama upphædd, sum eg hevdi fingið upplýst, at ad- vokatar krevja fyri at vera orðstýrarar á eini framløgu. Um ein biðjur ein advokat vera orðstýrara, skal ein so- statt av við kr. 5.000 í løn umframt kostnaðarendur- gjald, s.s. ferðapening, hot- elrokningar 0.1. Mítt tilboð var kr. 5.000 alt íroknað. Eg veit ikki, hvussu nógv hinir, ið løgdu fram, tóku fyri framløgurnar. Magni Laksáfoss, búskaparfróðingurviðger árini á buskaparvøksturin av at ríkisveitingin minkar Um ein setur spurnartekin vid, um eg kann vera verdur eina tilika uphædd, so eigur at vera hugt at tveimum við- urskiftum, nevniliga teim- um fakligu førleikunum og teimum persónligu viður- skiftunum. Fakliga kann sigast, at eg havi gjørt størsta partin av ti taltilfari, ið varð nytt til at framleiða búskaparpartin av Hvítubók við. Harum- framt havi eg eisini (saman við Martin Windelin) gjørt myndilin, EMFI, ið nýttur er til stutttíðargreiningarnar og eisini sjálvur gjørt tær koyringarnar við myndli- num, sum eru lagdar fram í Hvítubók. Sostatt meti eg. at eg út frá fakligum for- leika kann loyva mær at krevja somu upphædd. sum ein advokatur krevur fyri at vera orðstýrari á einum fundi. Um tey persónligu viður- skiftini kann nevnast, at eg í november í fjør gjørdist pápi fyri aðru ferð, tá eg fekk eina dóttur. Ein mánað eftir hetta kom eg við í bú- skaparbólkin og havi tískil seinasta hálva árið nýtt stórt sæð alla frítíð upp á at skriva mín part av búskap- arpartinum av Hvítubók (hetta arbeiðið mátti gerast í frítíðini). Tá eg eftir hetta eisini varð biðin um at hjálpa til við kanningini hjá Vinnumálastýrinum, so á- virkaði hetta eisini summ- arferiuna. Tískil var tað ikki av góðum huga, at eg játtaði at vera við til at leggja bú- skaparpartin av Hvítubók fram fyri almenninginum, men einans ti at eg metti, at hetta heyði stóran týdning fyri almenna kjakið. Hetta er samstundis fremsta or- søkin til at eg noktaði at gera hetta arbeiðið fyri van- ligan tímasats. At enda kann eg nevna, at eg haldi at tað er í lagi, at landsstýrið velur at lata vera við at taka av einum tilboði, ið teir meta er ov dýrt. Vónandi beinir henda viðmerkingin ringastu mis- skiljingarnar burtur, soleiðis at vit kunnu halda áfram við meiri sakliga partinum av kjakinum. Magni Laksáfoss Buskaparfrødingur Eykaaðalfundur i Føroya Banka Nevndin i P/F Føroya Banka hevur kallað inn til eykaaðalfundar í bank- anum týsdagin 28. sept. 1999. Aðalfundurin verð- ur í hølum bankans í Hús- agøtu 3. A aðalfundinum fer nevndin at leggja fram uppskot um nýggjar við- tøkur fyri Føroya Banka. Galdandi viðtøkur, sum eru á donskum, eru sam- tyktar á ársaðalfundinum tann 11. apríl 1994, har avgerð varð tíkin um at leggja Føroya Banka og Sjóvinnubankan saman. Uppskotið um nýggjar viðtøkur, sum eru á før- oyskum, hevur annars ongar broytingar av týdn- ingi í mun til galdandi vidtøkur. Jégvan Djurhuus, stjøri, Hirtshals, sum hev- ur havt sæti i nevnd bank- ans sidani 1997, hevur ynskt at verðið loystur úr starvinum av tvørrandi tid. Nevndin harmast av- gerð Jógvans Djurhuus, men hevur tikid hana til eftirtektar. Á eykaaðal- fundinum verður uppskot sett fram um val av nýggj- um lími til nevnd bank- ans.