hósdagur 30. september 1999síða 6

6 tíðindablaðið Nr. 185 - 30. september 1999 Vit mugu smoyggja upp um ermar og gera nakað | við eldragkið nú - Í staðin fyri at siga, at tey gomlu skulu vera longst møguligt í egnum heimi, eiga vit at siga longst møguligt í egnaðum heimi, sigur Marjun Smith, leiðari á Lágargarði, ið sóknast eftir, nær politikararnir munnu fara at vakna og ásanna, at tað er átrokandi neyðugt at gera nakað munagott á eldraøkinum TURIÐ KJØLBRO | ey go la fvr ins ÞÓ I ið tað SI seg OKT K DL stað Få søg e eN € ent ve HOS JOIK t ; spurningum um tey dem- entu i Foroyum. Endamálið er at gera politikarum og embætisfólki greitt, at neyð- ugt er at gera nakað skjótt, og at útbúgvið fólk eigur at taka sær av teimum dem- entu. Somuleiðis vónar bólkurin, at ein eldra- politikkur verður orðaður. har tey dementu verða um nakran avvarðandi, er stød- an sjálvsagt upp aftur verri. Leiðarin á Lágargarði harmast um, at sambýlið í Hoyvík, sum lat upp fyri stuttum. ikki varð gjørt til dement sum upprunaliga ætlað Tað er so átrokandi at fáa nøkur pláss, og tí átti hetta heimið at verið ætlað øðrum Norðurløndum. Sosi- alu lóggávurnar í øllum Norðurløndum innihalda reglur um, hvat amt og kommunur eiga at bjóða teimum dementu. - Eg havi spurt meg fyri alla staðni eftir lógum og reglum at arbeiða út frá, men har er einki. Vit brúka ta donsku, men meðan føroyingar, ið Í % - Íbúðarpolitikkkur og eldrapolitikkur eiga at verða tætt tengt at hvør ødrum og samstarvad eigur at vera i størstan mun, sigur Marjun Smith, leiðari á Lágargarði 200 sera vánaligum dem entum sjúklingum, eru tað umleið 20. ið fáa ta røkt og umsorgan, tey hava krav uppá. Hini verða øll ansað heima av avvarðandi og heimarøktini. Og tað er langt og frá nøktandi, held- ur Marjun Smith, leidari å Lágargarði í Havn. - Tilboðið til tey dementu í Føroyum er undir alt lág- mark. Bíðitíðin er ov long, og plássini ov fá. Vit eiga at kunna bjóða teimum eina professiónella røkt, soleiðis at tey hóast sína sjúku kunnu fáa eina mannsømi- liga tilveru. Og tá hugsi eg um útbúgvið fólk. ikki ófak- lærdar heimahjálparar. far syndarlig vár vóru starvsfólk innan eldraøkid í Føroyum á skeið. Har varð avrátt at seta ein bólk at arbeiða við fatað og raðfest høgt. - Vit settu okkum fyri at kanna, hvussu nógv dement eru i Føroyum. Tað er eingin ivi um, at út yvir tey vánaligu 150-200 dementu, eru tað nógv fleiri. Í teirri longu tíðini tað er at bíða eftir einum røktar- heimsplássi, taka tey næstu sær av tí dementa. Og hesi avvarðandi hevur Marjun Smith mangan í telefonini. - Tey eru í eini syndarlig- ari støðu. Øll familjan verð- ur ávirkað, og nógvar fam- iljur sindrast, tí tey eru so ovbyrjað. Akutti bíðilistin er 1-2 år, og tá hava tey kanska bíðað fleiri ár framman undan. Upptøku- nevndin metir um, hvor verður fluttur av tí vanliga listanum yvir á akutta listan. Og tað er í mun til tørv og støðuna viðkomandi er í. Tá ið tann dementi ikki hevur teimum. Mær vitandi er einki heim í Havn í umbúna til dement. Fløskuhålsur Tað var avgjórt eitt framstig, tá ið nýggja deildin lat upp á Landssjúkrahúsinum, ið skal sjúkuútgreina tey dem- entu. Trupulleikin er kortini, at tey dementu sleppa ikki víðari, tá ið tey koma inn til sjúkuútgreinan. Hava tey ikki framman undan eitt heim at búgva í, er ringt hjá teimum at sleppa inn til sjúkuútgreinan. - Verður demensur stað- festur, áttu vit beinanvegin at kunna bjóða ta serrøkt og umsorgan, sum tørvur er á, antin tað so er i egnum heimi ella á stovni, sigur Marjun Smith. Stødan í Føroyum er nógvar ferðir verri enn i hava demens, verða ómynd- uggjørdir, kemur tað als ikki uppá tal í Danmark. Sokallaðu = integreraðu skipanirnar hava ikki víst seg verið hóskandi í Dan- mark, og Marjun Smith heldur, at vit eiga at læra av mistøkunum, ið eru gjørd í Danmark. Danir niðurløgdu nógv seingjarpláss og røktarheim fyri nókrum árum síðani, men hava síðani verið noyddir at útvega nýggj. Seinnu árini hava teir verið noyddir at gera vardar eindir í verandi røktarheimum og annars at bygt ella útvegað smærri bú-felagsskapir til tey dementu. - Royndir siga, at besta tilboðið til dement er at vera heima sum longst, men við neyðugari professiónallari hjálp frá heimarøktini við døgnvaktarskipan. 1977 ELDRAÁRIÐ 1999 Næstu dagarnar veitrar flaggið fyri Eldraárið í Førovum uttan fyri Norðurlandahúsið. Eldradagarnir byrja í dag Næstu dagarnar verður Norður- landahúsið karmur um stórsta til- takið í Eldraárinum TURIÐ KJØLBRO Frá í dag og fýra dagar fram verður Norðurlanda- húsið karmur um ørgrynnu av tiltøkum, 10 so ella so lýsa støðuna hjá teim gomlu í Føroyum. Hetta er í sambandi við Eldraárið í Føroyum, og tað er Fyri- reikingarbólkurin av Eldra- árinum. ið skipar fyri. Á eldrapolitiska økinum verða pallborðsfundur og rådstevna, sum fara fram åvikavist í dag og í morgin Leygardagin og sunnudag- in er skráin løgd fyri eldra ættarliðið at njóta. og tå verður eitt fjølbroytt úrval av spennandi mentanarlig- um tiltókum á skránni. Eitt nú fyrilestrar, tónleikur, og dansur. Tað heilt stóra verður veitslukonsertin = leygar- kvoldið í Norðurlandahús- inum. Fyri at so mong sum gjørligt skulu fáa gleði av henni, verður konsertin send beinleiðis í Sjónvarpi Føroya. Skráin er sjálvsagt sett saman við eldru áskoð- arunum í hyggju. Havnar Hornorkestur, Havnarkórið, Kamarorkestrið, og Har- monikuliðið taka lut um- framt Systi og Beiggi úr Likkulikkuleiu og Petra Iversen, ið fer at syngja. Vertir vera Adelborg Lin- klett og Sverri Egholm. Vóna stóran áhuga Hóast tað uttan iva er óhog ligt hjá fleiri at koma til Havnar til tiltakið. vónar Fyrireikingarbolkurin, at so nógv fólk sum gjørligt taka lut á Eldradøgunum. Inn bjóðingar eru sendar til pol- itíkarar, embætisfólk. pen- sjonistafeløg og onnur. ið vara av eldraøkinum. A pallborðsfundinum. ið verður í dag frá kl. 14.00 og uteftir, verða spurningar, ið viðvíkja teim eldru, um- røddir. Umboð fyri tey gomlu leggja fram og svara spurningum. Evnini tey fara at umrøda eru: klientgerðan. pensjónir og fíggjarlig við- urskifti hjá pensjónistunum, íbúðarviðurskifti, samstarv millum eldri og yngri, og tey gomlu í fjølmidlunum. Ráðstevna um demens I sambandi við Eldradag- arnar 1999 í Norðurlanda- húsinum, ið byrja í dag, verður ráðstevna um dem- ens. Hon verður í morgin, og tvær serkønar innan demens halda fyrilestur um evnið. Onnur er Birthe Hansen, stjóri innan eldragkið í Frederiksund kommunu, og hin er Tove Vestergaard, ið er demens- samskipari í Slangerup Kommunu. Um kveldið vera almennir fyrilestrar um demens, rektar- tørvskanning og virðislig ellisår. - Vit véna, at burtur år hesum kemur ein eldrapol- itikkur, sum eisini umfatar tey dementu. Vit áttu eisini havt ein demens-samskip- ara i Føroyum, sum fer út í heimini og metir um, hvussu stødan er hjá teim- um dementu, á hverjum dementstigi tey eru á og hvønn tørv tey hava, sigur Marjun Smith.