hósdagur 30. september 1999síða 19

Nr. 185 - 30. september 1999 Orðaskiftið í seinastuni um framtidarstødu Føroya hev- ur havt lyndi til at fara aftur i gamlar skotgravir. Eisini siggjast aftur personlig ålop og politiskir påstandir, ið verða utløgd sum búskap- arlig serfrødi og sannleikar um framtíðina. Um undirritaði eigur sín part av ábyrgdini, skal eg gjarna taka hana uppá meg. Ongin orsøk skuldi verið til gamalt stríð, tí við Hvítubók er komið eitt sakligt grund- arlag á borðið, sum gevur okkum framúr møguleikar at seta orð á ósemjurnar, uttan at duka hvønn annan í høvdid. Framtidarstødan ikki partapolitikkur Tann størsti trupulleikin er helst, at dottid verid aftur i gamlan partapolitikk, tå av- gerð skal takast um fram- tidarstøduna. Um tað bert snýr seg um at verja sína egnu borg, er sera trupult at koma víðari. Tá snýr alt seg um at markera seg, uttan kanska at vilja nakað annað, enn júst hetta. Soleiðis verður roynt at kroysta hvønn annan inn í løgnar básar fyri at verja sítt gamla territorium. Vit hava sæð tað so ofta, tá fullveld- isætlanin verður vidgjørd: Júmen, Tjóðveldisflokkurin sleppur at leika í samgong- uni, og hann vil kubba og kvetta í morgin. Hann vil offra vælferðina. Hann vil eksperimentera og leypa av vippuni uttan at vita um vatn er í hylinum. Men hetta er bara ikki so Tvørturímóti. Sáttmálin um samstarv Ætlan samgongunnar bygg- ir á eina semju millum 4 flokkar á tingi um at fáa greitt ríkisrættarligu stød- una soleiðis: . At fåa gjørt ein sått- måla millum tveir javntsett- ar, suverenar partar. Hetta er tað, sum liggur í orðinum fullveldi. . Sum longu varð å- sett í samgonguskjalið og í viðmerkingum til tingssam- tyktina frá 2. oktober í fjør, so er fyrimyndin tann danskt-íslendski samveldis- sáttmálin frá 1918. Onkur hevur eisini nevnt hetta eina samríkjalóg — tv.s. ein sáttmáli millum tvey sjálv- støðug ríki. . Såttmålin skal åseta framtidarsamstarv um kongshús, gjaldoyra, út- búgving, uttanríkismál og ríkisborgararættindi hvor hjá øðrum. . Sáttmálin skal eisini áseta eina fíggjarliga og bú- skaparliga uppgerð millum partarnar, soleiðis at ríkis- veitingin verður minkað burtur í eini varligari til- laging . Såttmålin skal góð- kennast av bæði løgtingi og tíðindablaðið fólkatingi og skal endaliga góðkennast á folkaatkvødu í Føroyum Semja um málini Allir flokkar hava givið seg fyri at finna hesa semju og hon er higartil fylgd út í æsir. Flokkarnir eru samdir um, at vit skulu taka fulla ábyrgd av landinum og byggja upp ein sjálvbjargn- an búskap uttan ríkisveit- ingar. Hetta krav mugu vit seta okkum fyri at mennast í einum heimi sum krevur meiri og meiri samstarv á øllum økjum. Vit vita, at tað verður eitt stórt tak, at skapa einar fult sjålvstødugar Før- oyar og ein sjálvbjargnan føroyskan búskap. Vit hava vid Hvítubók fingið amboð- ini í hondina til at seta okk- um fyri at lúka hesi krøv. Ríkisveitingar ótryggar Um vit ikki gera tað sjálvi nú, so koma onnur at seta treytirnar. Ríkisveitingin er ongin trygg inntøka, sum vit kunnu byggja búskapin á. Tí kann tað tykjast løgið, at minkingin í ríkisveitingu- num verður brúkt sum grundgeving fyri at ganga ímóti ætlaninini um full- veldi. At tosað verður um lækkað livistóðið. Heldur átti spurningurin at verið: . Ynskja vit at at tryggja eina gongd, har vit sjålvi hava ræðið á sam- felagsbúskapinum, ella ætla vit at vakna við kaldan dreym, sum vit gjørdu i kreppuárunum? . Vilja vit laga bú- skapin til nú, tá útgangs- stóðið er søguliga gott, ella ætla vit aftur at gerast heft av donskum ríkisveiting- um? Fólkaræðislig avgerð Spurningurin er í veruleik- anum: Skulu vit fara til samráðingar við donsku stjórnina, har vit fáa stað- fest, at vit hava evsta valdið og evstu ábyrgdina av okk- ara landi, og at vit vilja hava eitt skilagott samstarv við Danmark á hesum grund- arlagi? Vit kunnu semjast um at gera hetta á ein siviliseraðan hátt, har tað verður ein fólk- aræðislig avgerð í Føroyum sum hevur endaliga orðið. Tað er tað, málið snýr seg um. Eg tvist heldur ikki i, at í Uttanlandsnevndini, har ongin tørvur er á at rópa ella markera seg, fer at bera til at finna eitt samráðingar- mandat, sum fer at bera okkum á mál.. Høgni Hoydal De gode feer - 2. og afsluttende kapitel. Et eventyr af Hans Jensen, Hvalvik Efter den fabelagtige succes med Familievejledning skulle man tro, at De gode Feer var på toppen af deres karriere, at der ikke var flere udfordringer eller flere slag at vinde. Overfeen var mis- modig, modløsheden bredte sig í gruppen, og mindre tilløb til mytteri sporedes i Underfeernes kvarter. Man manglede en sag - en stor sag - og Overfeen var des- perat. Igen kom tilfældet trup- pen til hjælp. En gruppe af bygdens mandlige indbyg- gere, der havde svært ved at vænne sig til deres nye status som alkoholiserede homoseksuelle, havde stået på kajen og mellem lang- spyttene lader falde nogle bemærkninger, der blev op- snappet af Feernes 5 kolon- ne. Ved et hastemøde i Feer- nes Overkommando blev bemærkningerne decifreret og tydet som antifeminis- tiske. Det var mageløst. For De gode Feer var det som et frisk pust fra havet en varm sommerdag. Alle livede — op, Overfeen blomstrede og fik sit hår permanentet, underfeerne pjattede og fnisede som store skolepiger før deres første skolebal, og chef- sexologen repeterede de mere vanskelige kapitler i bogen om abnorm mandlig adfærd. Den førhen så taknemme- lige bygd havde fostret en undergrundsbevægelse af mænd, der var for ubega- vede til at forstå, at det store uegennyttige arbejde var til deres eget bedste. I bedste internationale stil gav man bevægelsen kodenavnet: De gode Feer opfyldte nu betingelserne for fuldt med- lemskab af den lokale kvin- debevægelse. Man var for- fulgt, frustreret og lettere neurotisk. Overfeen udtalte senere i et intimt interview med et dameblad: Nei da, - vi hader ikke mænd, bare de er kas- trerede og hundesnoren ikke er længere end en me- ter. Én meget prisværdig og liberal indstilling, må man sige. Overfeens altfavnende godhed manede til efter- tanke. Den auforiske stemning blandt De gode Feer bar- slede snart met et nyt pro- jekt. Med henblik på det europæiske marked og eksport af know-how gik man igang med at udvikle det totale koncept for Familievejledning, så børn kunne vokse op under ord- nede forhold på børnehjem eller institutioner, mændene nyde deres daglige antabus under opsyn af professio- nelle, og konerne slappe af under sydens palmer med deres velfortjente underhold fra det offentlige. Konceptet blev opbygget i moduler ud fra et cost/ benefit synspunkt. Det simple modul, (hus- mandsmodellen): vold Standard modul: vold, alko- holisme, utroskab Luxus modul (den akade- miske): vold, alkoholisme, utroskab og homoseksuali- tet Super de-Luxe Turbo mo- dul (kun for velhavere): vold, alkoholisme, utro- skab, homoseksualitet, ra- cisme og incest. De gode Feer blev enige om at afprøve Super de-Luxe modulet på en lokal familie, da dokumentation for pro- duktets = affektivitet var ønskværdig for videre mar- kedsføring. Et meget vigtig element i al markedsføring er et vel- smurt PR-apparat og De gode Feer drog i samlet flok ind til Staden, hvor folk havde gået i latinskole og kunne mere end deres sal- mevers. Her fandt man på et fattigt loftsværelse med en enlig 20 watts pære i lof- tet uden skærm, store fugt- pletter på væggene og al- skens skarn på gulvet et miskendt geni, der p.g.a. sine stærkt samfundskritis- ke romaner var kommet i miskredit i det bedre bor- gerskab. Han havde flere gange været indstillet til Nobels litteraturpris i stærk konkurrence med telefon- bogen. Hans store smerte var, at kulturelle ignoranter hver gang havde fundet telefonbogen mere interes- sant. 19 Vidmerking Jógvan Hugo Gardar, Oslo Teir fyrstu átta mánaðarnar í ár (januar-august) útfluttu norðmenn 26.000 tons av sílum, og av hesum fóru 22.000 tons til tann jap anska marknaðin. ES-lond- ini hava bert keypt 2.000 tons. Annars flyta norð menn út laks til lond í Asia, millum annað Taiwan og Suður-Korea. Tað er Eks portutvalget for fisk sum heldur eyguni við norska útflutninginum. Hetta sama tíðarskeiðið útfluttu norskir alarar 237.000 tons av laksi. Av hesum fóru tveir av trimum laksum til ES Norðmenn lata væl at prísinum á sílum. Miðal prísurin liggur fýra krónur oman fyrr prisim tey fingu í 1998, og vanligt er at prísurin er betri seinni um heysti og veturin. Í august var kiloprísurin fyri fryst sil 38,66 norskar krónur, meðan miðalprísurin fyri 1999 er 34 norskar krónur pr. kilo. Miðalprísurin á frystum laksi til japanska marknaðin higartil í ár er 32,24 norskar krónur pr kilo Sílaaling ótrygg Eksportutvalget for fisk upplysir at teir gott kundu selt meir av silum, men at norskir alarar hava ikki framleitt meir sil enn tað sum nú er selt. Orsøkin er at prísurin var Otryggur í 1998, og alararnir tordu ikki at seta út meir síl. Norska silaframleiðslan var í 1997 uppá 23.500 De gode Feer valgte at se borg fra litteratens blakkede renommé og han blev til- knyttet gruppen med ansvar for propaganda. Hans force var, at han ikke følte sig bundet af forstyrrende og irriterende ting som fakta og sandhed. Ting som uvæger- ligt virker hæmmende for ethvert godt budskab. Goebbels ville have nikket anerkendende, og litteraten ville være nået langt under mere gunstige forhold. Da konceptet nu var fin- pudset, blev det som sagt afprøvet på en af den lille bygds familier. Succesen var så stor, at ideen blev spredt over det ganske land. Som ventet blev konceptet en varm eksportvare og Sil dyrari enn laksur i Japan I løtuni selja norskir alarar óavmarkað a sílum til Japan. Japanski marknaðurin hungrar eftir sílum, og teir gjalda meir fyri sil enn fyri laksin í løtuni 7 tons. I 1998 øktu tey fram leiðsluna til 47.000 tons Framleiðslan fyri 1999 verður á leið tann sum í 1998, sindur hægri Japan hevur í mong ár verið ein stórur sílamarkn aður fyri norskar alarar Men sølan av sílum hongur saman vid sockey-veiduni uttanfyri Alaska. Hetta er ein villur laksur japanski marknaður keypir nógv av Tá sockey-veiðan er vána lig, so økir norski útflutn ingurin av sílum. Seinastu tidina hevur sockey-veidan uttanfyri Alaska verið góð, so nú sita norðmenn og bíta negl. Ovist er hvussu hetta kemur at ávirkað prísin í hey st sama kanska eitt Royna europeiska marknaðin Meðan laksurin av álvara hevur fingið eitt pláss á ES marknaðinum hava sílaal arar merkt at ES-marknað urin ikki vil hava sil. Or søkin er ein lågpris-aling av einum lítlum síli sum fer fram í Frankaríki, Ítalia og Spania. Hetta síli er hvítt Tá norðmenn og, føroying ar og aðrar tjóðir skulu ut flyta síl so hugsa europear um tann lítla fiskin sum eingin vil hava. Royndirnar hjá norðmonnum at koma inn á ES-marknaðinum hevur tikið langa tid, men Eksportutvalget for fisk upplýsir at Holland nú hex ur víst sílum áhuga, og norski sílaútflutningurin til hollendska marknaðin økir nógv. oversat til adskillige sprog Det lykkedes ikke at komme ind på det kinesiske market, det ville ellers have løst nogle af jordens over- befolkningsproblemer. Hvordan gik det så De gode Feer efter deres lyn- karriere i forretningslivet? Jo, - de levede skam alle lykkeligt til deres dages ende. Alene licenspengene fra det amerikanske marked var nok til, at de med kølig resignation kunne læne sig afslappet tilbage og lade li- vets genvordigheder pas- sere forbi. Se - det var et rigtigt eventyr. Det er ganske vist. Hans Jensen, Hvalvik