leygardagur 2. oktober 1999síða 19

2. oktober 1999 Tær tríggjar føroysku kvinn- urnar, sum sita her í islamskum búna, eru sannførandi. Rætt- trúgvandi muslimar. Umaftur og umaftur leggja tær dent á, hvussu høgt tær ganga upp í at halda tær "fimm súlurnar“. Ikki minst at minnast tær fimm bøn- irnar til Allah um dagin. Leggja áherðslu á, hvussu stóran týdn- ing tað hevur fyri tær, at børn teirra verða ald upp í einum muslimskum heimi — í muslimskum umhvørvi. Og hvussu nógv tær sjålvar gera fyri at halda trúnna, vitanina um islam, við líka. - Vit ganga regluliga til fundir og undirvísing í islam. Og vit eru eisini regluliga í eini moské her í Keypmannahavn. Og sjálv haldi eg, at eg eri vorðin eitt betri menniskja, síðani eg vendi um til íslamska trúgv, greiðir Anna Katrin Lamhauge frá. Maðurin er hevdið í familjuni Tær tríggjar meta vanliga fatan millum Kristin vera, at mus- limskar kvinnur verða kúgaðar. At tær liva sum í einum fongsli. Men soleiðis er tað bara ikki. - Tað er rætt. at maðurin er høvdid í familjuni. Hann er hægstur, og hevur seinasta orð 10. Tað er eisini í samsvari við Koranina. Men tá ið tað er sagt, skulu vit eisini leggja merki til. hvat Koranin sigur um kvinn- una, og um samstarvið millum mann og konu. Tað stendur nevniliga púra greitt í Koranini, at hóast maðurin hevur evsta vald og seinasta orðið. so er kvinnan ongantíð ogn hjá mann inum. Kvinnan nýtist ikki at finna seg í øllum. Og er tað. maðurin ger, í stríð við Koran- Ina, já, so ergå VIL snøgt Sagt ikki at finna okkum i tí. sigur Amina Poulsen. Hon vísir eisini á, at onkur heilt náttúrliga má hava evsta vald — seinasta orðið. Allah er tann, sum hevur valdið á fólkinum, og sum kann stýra og hjálpa fólkinum. Eitt flogfar hevur eisini ein flog- skipara, sum syrgir fyri, at flog- farið kemur trygt fram. Soleiðis kunnu vit so eisini siga um mannin í einum húski, heldur Amina Poulsen. Nógv hevur verið frammi um, at serliga ungar gentur í mus- limskum familjum verða út- stoyttar, gera tær ikki júst sum foreldrini vilja. Til dømis um tær nokta at giftast manni, sum foreldrini vilja hava hana at gifta seg vid. Hvat halda tit um tað? - Jú, hatta hoyra vit mangan fyri. Eg kenni onki til hatta. Kann bara siga, at sambært Koranini er hasin fram- ferðarhátturin skeivur. Koranin gevur tær ikki rætt at útstoyta børn og limir í familjuni annars. Heldur beint øvut. Koranin leggur upp til at verja familjuna, sigur Amina Poulsen. Men hvat gert tú so tann dagin, dóttir tín ynskir at gerast kristin, also at venda aftur til tína barnatrúgv? Tøgn. "Ja, eg veit ikki rættiliga. Eg vil í hvussu er gera, hvat eg kann, fyri at sannføra hana um, at islam er tað einasta rætta. Eg fari alt lívið at gera mítt til, at bórn míni skulu hava ein tryggan muslimskan uppvøkstur. So eg vóni ikki, at hasin spurningurin nakrantíð verður aktuellur”, sigur Amina Poulsen stillisliga. Jú, men lat okkum nú ímynda okkum, at spurningurin verður aktuellur, hvat gert tú so? "Ja, so noyðist eg at góðtaka avgerðina hjá dóttrini. Hvorki eg ella maðurin hava rætt at stoyta hana úr familjuni. Tað vilja vit heldur ikki”, sigur hon. Bera turriklæði Tað, sum vesturlendingar serliga tengja saman við islam og muslimar, er búnin, kvinnurnar ganga í. Serliga turriklæðið. Hóast verri enn so allar muslimskar kvinnur goyma hárið í turriklæði, so eru tað fyrst og fremst turriklødini, ið eyðkenna tær. Eisini hesar tríggjar føroysku muslimsku kvinnurnar ganga í turriklædi. Men hví er tað so umráðandi at goyma hárið? Jú, tær tríggjar hava eisini greiða støðu til turriklæðið: - Tað er nú eina ferð soleiðis, at mannfólk stundum ganga við ljótum tankum. Goyma vit hárið, og annars lata vera við at ganga í kanska strammum buksum, sum tað er vanligt millum danir og førovingar til dømis, ja, so verða menninir heldur ikki eggjaðir Oneydugt, síga tær Fær vísa eisini á, at turri klæðið byrgir upp fyri øvund- sjúku millum kvinnur. Hetta, at nakrar kvinnur eru vakrari enn aðrar, kemur ikki so væl til sjóndar. tá hárið verður goymt. Og tað verður sanniliga gingið høgt upp í at goyma hárið. Eis- ini í heimunum hjá føroysku muslimunum. - Vit kunnu t.d. ikki taka turri klæðið av. um mannfólk koma innar, sum ikki eru tætt slektaðir við okkum. Til dømis um tað ikki eru pápar og beiggjar okk ara. Visa tær á. Muslimskar kvinnur mugu heldur ikki vera í einrúmi við fremmandum monnum — við monnum. sum tær ikki er tætt í ætt við. Maðurin skal eisini vera til staðar. Seinastu tíðina hevur nóg verið frammi í Danmark um, at muslimskar kvinnur krevja at fáa loyvi at ganga í turriklæði til arbeiðis — t.d. tá tær sita við kassan í handlum og øðrum avgreiðslum. Men er tað ikki eitt sindur nasadjarvt av eini fremmandari mentan at krevja sovorðið? - Nei, tað halda vit slettis ikki. Mentanin er júst orsøkin til, at vit halda okkum hava krav upp á tað. Haraftrat eru lógirnar í Danmark soleiðis. at tú hevur ikki loyvi at gera mun á fólki. So eg haldi tað vera í fínasta lagi, at vit krevja at hava loyvi at ganga við turriklæði um høvdid til arbeiðis, sigur Amina Poulsen. Familjan harmaðist Anna Katrin Lamhauge, Sólmai Johannesen og Amina Poulsen viðganga, at tað var ikki bara sum at siga tað, at gerast mus- limur. Føroysku familjur teirra harmaðust, og vinfólkini undraðust. Og tað broytir eisini gerandisdagin nógv. - Heilt av sær sjálvum verður tað soleiðis, um tú vilt tað ella ikki, at tú verður minni úti mill- um tey, tú vart saman við fyrr. Tey halda ivaleyst, at vit ikki eru serliga spennandi at vera saman við sum muslimar. Vit kunnu jú ikki ganga í dans, vit kunnu ikki drekka, og liva á nógvar hættir nógv ødrvisi nú. 2 FØROYSK BÓKMENTAHANDBÓK BÓKMENTIR. Turið Sigurðardóttir: Hugtøk í bókmenta- fróði. Sprotin 1998. 174 s. kr. 180 Jógvan Isaksen, bokmentafrødingur I innganginum til fyrsta føroyska bókmentaleksikon, „Hugtøk i bokmentafrødi”, skrivar ritstjórin, at hetta er ein roynd at seta á at lýsa og viðgera“ békmentahugtøk, og at tann, sum nýtir savnið skjótt fer at sakna hugtøk. Seinni ger hon vart við. at íslendska bókin .,Hug tøk og heiti í bókmentafræði“ hev- ur verið fremsta heimildin. Í báð um fórum sigur hon satt. Tað mangla nógv leitord, og ein góð helvt er verkinum umsett úr tí íslendska vit ikki siga Tur ið ringa fyri hetta. tí tað er. ein Ometaliga stórur setningur, hon hevur átikið sær. og hvat viðvíkur leitorðum, so mást tú einaferð siga. at nú er tað well fyri hesa- ferð. Tá ið næsta útgáva kemur, økja vit um leitorðatalið. Hartil er einki skeivt í at styðja seg til eitt útlendskt verk. og her hevur Turið valt íslendsku handbókina. Tað merkir eisini leitorðini, sum í ein fittan mun eru flutt úr íslendskum yvir í føroyskt. Hetta er so aftur valið hjá ritstjóranum. Nógv av uppsløgunum eru frå- lík, serliga kanska tey, har tann føroyski parturin fær gott pláss: barnablød, barnabøkmentir og kvædi eru bara nøkur dømi av mongum. Yvirhøvur verður nógv gjørt burtur úr at hava føroysk dømi vid i tekstunum, og tad haldi eg lukkast bara væl. Annars hevur ritstjórin ikki verið einsamallur við øllum arbeidnum, men hevur havt fólk aftrat sær: Malan Mar- nersdóttir skrivar um aktantar og kvennbókmentir. Hjalmar Peter- sen skrivar drúgva grein um mál- visundi, Jógvan í Lon Jacobsen skrivar um merkingarfrødi, og Eyðun Andreassen umreður kvæði. Nógv tann størsta partin eigur ritstjórin kortini sjálvur. Aftan á viðgerðina av tí einstaka leitorðinum verður ofta víst til bókmentir, men hesar tykjast við- Hinvegin skult So tað er rættiliga avmarkað, hvussu nógv vit koma saman við føroyingum, sigur Amina Poulsen. Tær tríggjar fegnast tó um, at foreldur teirra ongantíð hava vent teimum bakið, og at tær framvegis hava gott samband við tey. hvort eitt sindur tilvildarligar, eins og tað sum er við, er tað sum ritstjórin hevur havt standandi. Lesarin saknar eitt miðvíst yvirlit. har tað verður víst til upprunatittul og møguliga til onkra norður- lendska týðing. Dómi kann vera skaldsøga, har tað m.a. verður víst til „Milan Kundera: The Art of the Novel“ 1986. Men bókin er skrivað á fronskum - sum er tað mál, Kundera hevur skrivað á seinnu árini - „Vart du roman“ og hon finst í danskari týðing, „Romankunsten“ 1987. Annars sakni eg „Theorie des Romans“ 1920 eftir Georg Lukács (á donsk- um „Romanens Teori" 1994), sum er eitt høvudsverk innan skald- søguteori. Bókin hjá sama harra um søguligu skaldsøguna er sloppin upp í part og sum í Kun- deras føri í enskari týðing (The Historical Novel 1972). Undir leitorðinum søgulig skaldsøga stendur hon kortini við tí týska titlinum .,Der historische Roman“ Av 0 órannsakandi grundum hyggi eg í uppslagsbókum altíð eftir. hvussu krimisøgan verður umrødd. Mótsett Føroysk Orða bók“ er leitorðið krimi við. men tað vísir til tað ófantaliga brot mUlasøgda d og nar stendur Slag av lættisoppabókmentun . ert tu nu undir hetta 1entoro, o stendur Bókmentir. sum erða mettar at hava litið og einki haldi eg ritstjórin er lopin uppum. har gar« 3 virði“. Her urin er lægstur. Nú á døgum verð ur krimisøgan í flestu londum mett á jøvnum føti við aðrar bókmentir. og mangur vil verða við, at tað sum finst av samfelagskritikki í skaldskapi í dag. finst í krimi- søgum. Ritstjórin tykist annars at hava 19 eina helling mótvegis stilistikki, rímum og rytmu, tí tær lýsingarnar eru lutfalsliga nógvar. Tílíkar lýs- ingar eiga sjálvsagt at vera við í einari bókmentahandbók,, men her fær lesarin næstan ta fatan, at tað er aðalevnið. Hetta fer ivaleyst eisini at broytast í eini komandi útgávu. At útgávan tykist at hava havt skund - kanska meira frá forlagn- um enn frá ritstjóranum? - sæst av, at skriftsniðið ikki altíð er reglufast, so at t.d. undirbólkar, ið áttu at verið settir við kursiv verða skrivaðir við feitum. Onnur dómi av hesum slagi benda á. at satsurin ikki er gjøllig a gjøgnum- gingin áðrenn prent Eitt aftrat eru tey einkisigandi leitorðini. sum fær lesarin at hugsa. at tað hevur verið ætlanin. at her skuldi skrivast meira, men so bleiv handbókin givin út. Dømi um tílíkar tautologiir eru leitorð sum: dreingjabók. skaldsøga fyri dreingir; enduryrking. Tað at end- uryrkja. umyrking: gentubók Skaldsøga fyri gentur: ritsavn Savn ell: erkt Á li | tr DOKME? ' mentir. Tá ið tú síðani fe etta leitorð sten BOKMKI I TKI TKISI r bol R få rDOKME r.H | ) ni s S la Tå ið 1 elir € ! Ok Sul KS € KEinp ummælnum næstan aitið o ymiskum atfinningum og putli. og sole10dis er eisini í hesum føri. Eg il ti einaferð aftrat gera vart við. at Turið Sigurðardóttir hevur gjørt stórarbeiði. og við „Hugtók í bók- mentatrødi” eru lunnar lagdir und- ir komandi útgávur av foroyskum bókmentahandbókum.