leygardagur 2. oktober 1999síða 20

Um lív og heilsa verður Hetta er næsta samrødan í greinarød í Sosi- alinum, har prátað verður við eldri fólk í sambandi við, at altjóða eldraár er í ár. Í nógvum londum rundar fimti hvor íbúgvi 60 ár ella meira um aldaskifti, siga vísinda- fólk. Oftari nú enn fyrr verða tey eldru um- rødd sum eitt samfelagslig vandamál. ið fer at vaksa og vaksa. At fólk sjálv kunnu hava ávirkan á sína framtíð, er nakað vit kunnu vona. Í greinarødini tosa vit við fólk um, hverja hugmynd hvør einstakur hevur um nútíðina og framtíðina. Hetta hóast eingin okkara veit, nær sólin fer í kav og vit ikki eru her longur. Greinarødin legði fyri við samrødu við Onnu Petersen í Vági Í næstu viku verður samrøda við Jóhonnu Johannesen í Vest- manna. r I DNK M Jens KRISTIAN V C o 1 N Eg egð Sæ P k } *{} C K SK g ð verið s vVIrkin S Vit kenna hann sun SjÓ K bæði palli og ngari nevnd. rithøvund g útge"vara, og í kvøld er hann vertunum í beinleiðis i Føroya 1 vid Eldradagarnar i indahusinum skrivstovu hansara í Gundadali. teldan tendrað, pappír lig frammi, sum boða frá. at he nógv í gongd. Soleidis sæð er hann kanska ikki tann rætti at h ið skt reiða frá, hvørja tey hava um nútíðina hug og framtíðina, men treyðugt so, hann rundar skjótt tey vit vita, at hann hevur r OVSå av Eg siti leingi yvir einum teksti, longri nú enn fyrr. Um tað er tí, at eg eri vorðin meiri sjålvkritiskur ella bara meiri sløvur, veit eg ikki. Teldan er eitt vælsignilsi í so máta, ti so kann eg gera broytingar nógv ettari og skjótari. Sigur Sverri Gomul fólk verða i fjølmidl mum i dag oftari umrødd sum ift fel t samfelagsligt vandamál. ið er at vaksa, nu tey eldru gerast fleiri og fleiri í tali, sum ein upulleiki og eitt haft um beinið. Hetta dámar Sverra CINKI ) Í trur TU[ t støkka inn á gólvið á hava i greinarød um gomul fólk. £ ( SI, €} ? t28Sar ) í t ul 4 Á {Ss n 2 R au sigur Sver Eru gomul fólk meiri vanda Í ons 3 naar Þar tl enn nyfødingar, avlamin. ir og onnur. Eingin 1 vil verða øðrum til byrði. Tó eru tað mong sum ikki ru gomul, sum heldur enn fegin lata tað almenna gera alt fyri tey og nakað væl afturat Yvirhøvur verða eldri fólk mett við umhugsan og virðing. sum tey hava tað uppiborið. Eru tey fólkalig, so fáa tey eisini vanliga fólkaliga viðferð frá ødrum. Flest oll skilja, at gomul fólk kunnu vera eitt sindur órímilig viðhvert. Fyrr var tað ófólkaligt at svara gomlum fólki aftur, nú er eisini meira javnstøda á tí økinum. Vónin Hóast øgiliga menning í øllum heiminum hesa øldina, metir Sverri, at mannaættin er komin ógvuliga stutt, og at orsøk er at stúra fyri framtíðini. Øll hava orsøk at stúra. Ikki so nógv fyri sær sjálvum sum fyri øllum livandi. Vit hava oll orsøk til at vera vónsvikin av, hvussu stutt áleiðis mannaættin er komin, og hvussu illa tað er statt við stvilisasjónini. Tey ungu hava stórri orsøk enn tey gomlu til at kvíða fyri framtíðini. Tí tey hava stórri teoretiskan møguleika fyri at fáa nógv fleiri plágur enn vit. Í okkara uppá seg væl virkandi vælferðarsamfelagi, er í hvussu so er nógvar ferðir minni orsøk hjá gomlum fólki til at kvíða Tað er avgjørt altíð ein vón um dagin í orgin ALTJÓÐA ELDRAAR. - Eg kenni ikki til trupulleikan at hava ein ringan dug ella eitt ringt tíðarskeið. Tað sum gleðir okkum mest, nú vit eldast, er at síggja bórn og barnabórn koma væl undan. at fylgju við í lívi og virki teirra, at kenna at eisini tey eru góð við okkum og geva okkum lut í teirra lívi. Familjulivid og sosiala samveran við onnur, og at fåast við arbeiði av áhuga gevur okkum eina lívsgleði, sum er stórri enn nakrantíð fyrr í oxkara lívi, sigur Sverri Egholm i samróðu fyri sær sjálvum nú enn fyrr. - Men tað er avgjørt altíð ein von um dagin í morgin. Uttan vónina er lívið lítið og einki vert. Eg eri ikki samdur við - Eg havi altíð nógv at gera, altíð nakað at fara upp til, og altíð nógvar bøkur, sum eg skal lesa. Ég skilti ongantíð, tá ið sagt varð í kreppuårunum, at tey ungu høvdu einki at fara upp til. orðini hjá Benjamin Franklin, sum skal hava sagt, at hann ið livir í ella av vónini, fer at doyggja svøltandi. Henda pessimisman hóskaði betur til viðurskiftini fyri mongum árum síðani. Tá dámar mær betur forna grikska orðatakið sum sigur, at hjá teim livandi er vónin, tey deyðu hava onga vón. - Okkara eftirkomarar hava avgjørt stórri orsøk at stúra fyri degnum í morgin enn vit gomlu. Tey ungu í dag hava mist evni til at lurta eftir. Kanska tí, at tey hava fingið ov nógvar formaningar alla møguliga staðni frå. Sjålvur trúgvi eg, at fyridømi er betri enn tey nógvu orðini - uttan mun til, hvat tað snýr seg um. Skilið sigur, at vit skulu fyrireika okkum Sverri og konan Anna búgva í hugnaligum húsum í Gundadali. Og tey hava í hyggju at klára seg sjálv sum longst. Tey hava eingi ynski um at flyta, og hava ikki skrivað seg upp til ellisheim, sambýli ella nakað annað. Vit vita, at dagurin, tá ið vit skulu doyggja kemur nærri og nærri. Skilið sigur, at vit skulu fyrireika okkum, soleiðis at alt verður í lagi í ein og annan máta, og at vit rudda upp eftir okkum sjálvi. Vit hava tosað um hesi viðurskifti. Tað er heldur ikki sum at siga tað at fáa nakað at búgva í. Ert tú frískur í ondini, kann tað kennast nivandi at búgva saman við fólki, sum eru í ørviti. Vit hava einki krav uppá, at okkara børn skulu taka sær av okkum, tá ið tann dagurin kemur, at vit íkki klára okkum longur. Tey hava sítt egna lív. Hinvegin er tað tað mest ideella, at yngra ættarliðið tekur sær av tí eldra, soleiðis sum tað var fyrr. Er tað rætt at rokna við hjálp frá familju og vinum? Tað veldst um. Hevur tú ongantíð veitt øðrum hjálp. kanst tú ikki rokna við hjálp frå øðrum. Men har tað hevur verið natúrligt at hjálpa hvor øðrum. kanst tú vænta, men kortini ongantíð krevja hjálp afturfyri Ikki við mítt fulla skil hevði eg viljað ligið øðrum til byrði. Men kanska er tann gamli ikki altíð førur fyri at sleppa undan at liggja øðrum til byrði Tå ið tað kemur hartil, havi eg sjálvsagt ynski um at hava ávirkan á, hvat fyri slag av hjálp talan verður um. Eg kvíði fyri, at eg neyvan verði førur fyri at taka avgerð um tað. Eg kann bert nú hugsa mær at fáa ta vanligu røktina, sum gomul fólk fáa á ellis- og røktarheimum Ikki tað, at tey skulu gera meiri fyri meg enn neyðugt, men at eg og onnur gomul kunnu fáa eina menniskjaliga viðferð. at vit skulu ikki merkja nakra vanvirðing og ikki føla okkum at vera til ampa Virðingin minkandi Fyrr var ikki talan um, at nakar mutaði ímóti, tá ið tann gamli í familjuni segði nakað ella vildi nakað. Í dag verða tey skjótari tíkin av ræði. Tey yngru meta kanska, at tað er vandamikið hjá tí gamla at ganga úti. sjónin er kanska vånalig, beinini somu leiðis, og so verður tann gamli noyddur at verða inni, stirnar burtur, og situr fyri seg sjálvan Kað er eingin. ið biður ein 90 ira gamlan mann koma við sær í grind ella á flot. men hesin verður kanska eisini útihýstur á annan hátt. Hann verður kanska ikki tíkin við í samrøduna heima. og tað kenst uttan iva nívandi. Og tá er virðingin farin. I dag verður heldur ikki sagt tygum við oll gomul. Skottið, ið var millum ættarlidini, er ikki so týðiligt longur. Ikki verri við tað. Familjubygnaðurin er jú heilt ein annar. Eitt tað størsta vandamálið hjá gomlum er, tá ið tey fara úr starvi fyri aldur. og so smokka burtur úr, tí tey ikki longur eru virkin í samfelagslívinum, heldur Sverri. Tey hava kanska verið von við at verið saman við fólki. hava verið uppi í mongum vási, men so stegða tey upp og sita og gløda út igjøgnum vindeygað. Tað kann verða rættiliga einsamalt. - Sjálvur havi eg altíð verið - Tað eru ongantíð hendar so stórar broytingar sum frá 30-unum til í dag. Menningin, sum hevur verið í hesum samfelagnum frá krígnum til dagin í dag, er øgilig. Tá ið eg var barn vóru loppur og lýs vanligt. Í dag er fólkaloppan útdeyð. At hava lýs var skomm fyrr. virkin, havi altíð lisið nógv, og havi í aðrar mátar ikki trupult við at stytta mær stundir. Eg svimji næstan hvønn morgun Men eru tað fólk, ið ikki hava verið virkin soleiðis onkursvegna, kann tað verða trupult at gerast gamal, hevur tú einki at takast við. Tey vilja undirhaldast, tá kemur sjónvarpið inn í myndina og tey gerast púra óvirkin. Eg haldi ikki, at tað almenna eigur at seta á stovn ítrivstilboð. Men hjálp til sjålvhjålp er altíð kærkomin Nóg mikið er at ganga til í Suðurstreymoy í øllum førum Men sjálvur havi eg so nógv at gera. at enn brúki eg ikki av tilbodunum Tað er líka umrådandi, at gomul fólk fáa ymiska viðgerð og tilboð, sum at børnini fáa tað Samfelagið hevur lyndi til at koyra øll yvir 67 ár í ein bólk Fey, sum nú eru millum 70 og 100 ár, koma sær ikki at rópa upp um tørv, Krøv, treytir og annað, tí tey hava upplivað ringar tíðir so ofta, men tey sum nú gerast eldri, verða ødrvisi Vælferðarsamfelagið hevur gjørt fólk meiri krevjandi Ikki altíð so takksom Sverri er ikki heilt samdur við tey, sum siga, at stødan er so ring. at tey gomlu í dag hava tað ringt og verri enn onnur í samfelagnum Yvirhøvur stendur ikki verri til hjå flest øllum gomlum enn hjá øðrum borgarum. Har stødan ikki er góð, eigur ein sjálvur. eins av varðandi ella sosialu myndug leikarnir at syrgja fyri at fáa støðuna broytta. Eingin skal taka til takkar við eina verri støðu enn tey eftir galdandi lógum og reglum hava rætt til. Gomul fólk I dag eru fyri mær at vísa seg ikki altíð so takksom. Pensjónin er ov lítil, og einki er nóg gott. Tá ið pensjónin varð hækkað, vóru bara háðarorð at hoyra. Vit eiga at verða takksom fyri tað vit fáa. Konan og eg eru í teirru hepnu stóðu, at vit klára okkum væl, eisini fíggjarliga Kunnu gomul fólk seta krov til teirra umhvørvi? Ja, tå ið orsøk er til tess. og tey sum aðrir borgarar hava rætt til tað. Ikki bara krevja fyri at krevja Eg kenni ikki til trupulleikan at hava ein ringan dag ella eitt ringt tíðarskeið. Tað sum gleðir okkum mest. nú vit eldast. er at síggja børn og barnabørn koma væli ið í lívi og VITKI terta 1 cis tey eru góð við okkum og geva okkum lut í teirra lívi. Samlívið og familjulívið og sosiala samveran við onnur og at fáast við arbeiði av áhuga og mangt, gt annað gevur okkum eina jedi, sum er stórri enn nakrantíð fyrr í okkara lívi Hvørjar positivar væntanir jevur tú um framtíðina At mannaættin fer at cerast klókari. at meiri fer at verða 1 SU 1ØTOVI me su gamlir. far IK li við meira sjål Mng enn higartil | I at SIggja ta nnmink g ábyrgdarleysa í at li vælferdarsamfelagi, sun tIKKI sjálv gjalda. men ont IK KUT % g í d y ruka, un Øsoe í C it húsast í Fo tað bæð vor I og oo. sigur VE Egholm at såamrøo - William Heinesen segði mangan vid meg, at 60-ini ein góður aldur Tá vóru børnini undankomin, tú kundi taka alt meiri róligt, og tú hevði framvegis eina góða heilsu, sigur Sverri.