hósdagur 7. oktober 1999síða 31

Nr. 190 - 6. oktober 1999 Viðmerking: tíðindablaðið 31 Góð ráð í flettingini Nú nærkast tíðin, tá heyst- fjøllini verða gingin. Tí skulu vit her endurtaka nøk- ur ráð í samband við fletting og hagreiðing av kjøti. |. Vísið stóran ans fyri rein- fórinum undir fletting. Tad er av serstakliga stór- um týdningi, at kjøtið ikki verður dálkað av skarni. 2. Útgerð og klæðir, ið hava verið nýtt til fiskaarbeiði, mugu ikki nýtast, tá flett verður. Krovið eigur at verða hongt í hjallin sum skjót ast, so tað kólnar, og luft sleppur at ti. 4. Kjøt eigur ikki at verða hongt upp at turka, um tað er heitt, vátt og stilt í veðrinum I . Turt kjøt skal goymast kalt. Til pkt. 1: Hervid kemur so litid av bakterium sum gjørligt til kjøtið. Kjøtið er frá byrjan av so at siga bak- teriufrítt, meðan t.d. vil og ull hava eina ørgrynnu av bakterium. Um Clostridium botulinum, ið kann elva til botulismu, er til staðar, finst hon fyrst og fremst í vilun um og á ullini. Til pkt. 2: I Fóroyum hava vit havt fleiri tilburðir av botulismu orsakað av Clostridium botulinum typu E i skerpikjøti. Henda typan er i ødrum londum einamest sett i samband við fiskavør ur. Sannlikt er, at bakteriur vid uppruna i fiski, kunnu dålka kjøt og verda orsøk til botulismu. Til pkt. 3, 4 og 5: Um tú fert væl um undir flettingini, er vandin sera litil fyir, at Clostridium botulinum er til staðar i kjøtinum, tá tað verður hongt upp. Tó er tað Ogjørligt at vera 100% vísur í at bakterian ikki er til stað- ar í kjøtinum. Ti er umráð- andi at forða fyri at hon fær umstødur til at nørast og framleiða eitur. Fyri at bak- terian skal nørast og fram- leiða eitur, skulu m.a. hesar treytir vera: * Serliga vandamikið er, tá hitin er millum 22'C og 30'C. Tess longur hitin fer niður um 22'C, tess seinni nørist bakterian. Tå hitin fer nidur um 3,3'C, kann bakterian als ikki nørast. Kjøt eigur tí ikki at verða hongt upp í vnaaligum terra. * Bakterian nørist bert, har eingin luft (súrevnit) sleppur at. Luft eigur tí at sleppa at kjøtinum. Hetta forðar í stóran mun fyri vøkstri av Clostridi- um. Tó er møguleikin fyri vøkstri í minni mun til staðar, av tí at samlaða bakteriutalið ofta er so høgt, at tað fær súrevnis- nøgdina at falla so nógv í støðum, at clostridiur kunnu vaksa. Eisini hev ur tað týdning, at um tú fert nakrar millimetrar inn í kjøtið, er sårevnis- nøgdin so lág, at clostri- diur kunnu vaksa. Um ráðandi er, at kjót ikki verður goymt í lufttóttum ílati so sum plastikkposa, serliga har ov heitt er. Tess turrari kjøtið er, tess verri gerast umstødurnar hjá Clostridium botuli- num. Vandin fyri vøkstri er sostatt størstur teir fyrstu 1-2 mánaðirnar, kjøtið hongur í hjallinum. Nakrar fyirbils kanningar hava vist, at kjøt, sum hongur frá miðjum okto- ber til miðjan januar, er ov turt til at cl. bot. kann klára seg. Tó skal dentur leggjast á, at hesar kann- ingar eru gjørdar eitt ávíst ár í einum ávísum hjalli. Eisini er munur á, hvussu turt fólk ynskja kjøtið. Sum oftast er tað soleiðis, at eiturið verður framleitt meðan kjøtið er feskt, serliga um tað hongur í einum heitum rúmi. Um cl. botulinum kann vaksa og framleiða eitur í kjøti, ið er vorðið turt, vita vit ikki við vissu. Eftirsum terrin er skiftandi frá ári til ár og frá hjalli til hjall, er tað best at binda um heilan fingur og eisini goyma kjótið kalt eftir at tað er turt - í hvussu er um tað skal goymast yvir eitt longri tíðarskeið. - Í heila tikið hevur rein- førid í samband við fletting og hagreiðing av kjótinum stóran týdning, tí jú færri bakteriur eru til staðar frá byrjan av, jú minni er vand- in fyri, at skaði stendst av ti. Botulisma stendst av, at bakterian ið nevnist Clost- ridium botulinum, ger eitt slag av nervaeitri. Hetta eiturevni lammar vøddarnar í kroppinum og er í ringast føri lívshættisligt. Umráðandi er at fáa læknahjálp sum skjótast, um ein hevur illgruna um botulismu. Vert er at leggja dent á, at um so er, at fleiri fólk hava etið sama mat, kann tað kortini koma fyir, at bert ein verður sjúkur. Sjúkan kann byrja við, at ein kennir seg ússaligan og spýr, serliga tá talan er um Clostridium botulinum slag E. Sjúkueyðkennini koma oftast 6-36 tímar eftir, at tann eitraði maturin er etin. Sjúkueyðkennini kunnu vera hesi: + lamningur av eygnavødd- um við dupultsjón ella ringari sjón og hangandi eygnalokum * eygu og muður gerast turr * spýggja kann vera, ser- liga tá talan er um slag E * ilt við at tosa og svølgja * lamningur av vøddum, andadráttur gerst turrur og ein orkar ikki at standa * vanliga er ongin fepur. I utlondum stendst botulis- ma er niðursjóðaðum grøn- meti ella frukt, fiskavørum (saltaðar, niðursjóðaðar., royktar, turkaðar ella ráar), og onkrir tilburðir hava staðist av ymsum kjøtrætt- um. Pinkubørn, sum eru undir 1 ára gomul, kunnu fáa botulismu av hunangi. Í Føroyum hava verið fleiri tilburðir av botulismu or- sakað av skerpikjøti. Yvirhøvur eigur matur, sum ikki luktar sum hann skal ella sær út sum hann skal, at verða beindur burt- ur. Matur úr bólgnaðum dósum eigur ongantíð at vera etin. Eingin fær tú vart seg til fulnar, tí at ofta gong- ur onki óvanligt at matin- um, ið er eitraður. Heilsufrødiliga Starvsstovan og Landslæknin og Fíggjarmálastýrið Verkfrødingar ” - ” ” nyggjan sattmála Føroya Verkfrødingafelag « 1. mars 2000 hækkar lønin 3% hava skrivað undir ein nýggjan 2-ára sáttmála, galdandi frá 1. mars 1999 Tann samladi karmurin er 6,5 Lønin hækkar Harafturat eru allar vid bøtur vornar eftirlønar lønar- gevandi Figgjarmålastyrid upp soleiðis: lýsir, at sáttmáli og lønar talvur eru á heimasíðuni * Í. mars 1999 hækkar hjá lønin 3% Lønardeildini www.Ind.fo ——.—i. - Leygarmorgunin tann 18. sept. fekk eg tey tungu bod, at Alvur og Eyðun ikki vóru ímillum okkum longur. Teir vóru bestu vinmenn og eingin kundi skilja te báðar sundur. Teir fylgdust upp gjøgnum árini, og saman fylgdust teir so eisini inn í deyðan Tað var ein mánaði ímillum Alv og meg og av tí hava vit altíð verið tætt knýtt hver at øðrum. Ég vil siga, at Alvur var meiri enn beiggi fyri meg enn hann var systkinabarn. Eg minnist, tá ið vit vóru yngri, tá vóru vit altíð vesturi i Húsgarði og spældu. Og tímdu vit ikki at spæla, so sótu vit á eini trappu har vesturi og prátaðu. Altíð fylgdust vit, vóru í plantasjuni, klatraðu í trøum og hugnadu okkum ófort. Tá ið vit ikki tímdu meiri at klatra í trøunum, so fóru vit inn til ommuna, sum hevði gjørt pannukøkur til okkum. Eingin var so hjartagóður, sum Alvur var. Hann hjálpti altíð har, sum hann kundi. Serliga hjálpti hann tær abbun, nú tá ið Finnbogi var farin til sjós, so tað er ein stórur saknur fyri teg. Álvur spældi nógv fótbólt við TB. Men eisini var hann áhugaður í enskum fótbólti, og sum vit vita, var hansara lið Manchester United. Í hansara kamari hongur eitt stórt flagg og nógvar plakatir av Manchester United. So nú tá ið eg hoyri Manchester sangin, leita tankar mínir altíð til tín Álvur. Til tykkum Sunnuvá, Finnbogi, Frits og hinar familjurnar, sum mist hava son tykkara. Má Harrin styrkja tykkum í stóru sorg tykkara. Alvur, Eyðun og Hávardur, takk fyri góð og dýrabar minnir, sum eg ongantíð fari at gloyma. Eg sakni tykkum allar Hvíli í friði. Joan