týsdagur 18. januar 2005síða 22

22 Nr. 11 - 18. januar 2005 Eyðun og oljuævintýrið Hann var ein av teim- um fáu, sum slapp at vera við millum teir stóru – á marglætis- hotellum millum veruligar oljusjeikar í avgerandi samráð- ingum á hægsta stigi. Fyrrverandi olju- málaráðharrin, Eyðun Elttør lítur aftur um bak og minnist eitt tað mest kollveltandi tíðar- skeiðið í føroyskari vinnusøgu, sum tað sá út aftanfyri leik- tjøldini, og sum tað upplivdist persónliga SAMRØÐA Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Tá Oljuráðstevnan byrjar í Norðurlandahúsinum í dag, verður tað ikki, sum van- ligt, Eyðun Elttør oljumála- ráðharri, sum setur stevn- una. Men hann verður uttan iva at síggja millum fremstu áhoyrarnar, tí hóast starvið sum oljumálaráð- harri ikki er til longur, er áhugin hjá Eyðuni fyri hes- um økinum óbroyttur. - Eg varð ofta spurdur, um tað ikki var ein sannur lætti at sleppa úr leiklutin- um sum oljumálaráðharri. Men nei. Soleiðis kendi eg tað avgjørt ikki. Og kom onkur og bjóðaði mær sama møguleika í morgin, hevði eg heldur enn fegin tikið av, sigur Eyðun avgjørdur. Horvna andlitið úteftir Eyðun dylur ikki yvir, at tað harmar hann, at olju- málaráðið varð niðurlagt. At siga annað hevði verið løgið, heldur Eyðun, sum sjálvur var við til at seta ráðið á stovn í 1999, eyð- sæð tí tað tá var mett at vera ein skilagóð avgerð. Fyri framman bíðaði ein tíð, har føroyska tjóðin skuldi gera sær sínar fyrstu royndir á oljuøkinum í altjóða høpi, og tí varð stór orka løgd í at byggja upp ein stovn, sum skuldi tryggja okkum eina so virðiliga umboðan út- eftir, sum gjørligt. - Eg eri framvegis sann- førdur um, at tað eydnaðist, og at tað ikki minst var oljumálaráðnum fyri at takka, at vit komu so væl frá byrjan, sum vit gjørdu. Við ráðnum megnaðu vit at savna eina rúgvu av vitan, innliti og royndum frá yms- um økjum í einum stovni. Eg sigi ikki, at hendan vitan er farin fyri skeytið, nú hon ikki er savnað í Oljumálaráðnum longur, men andlitið út eftir er ikki tað sama. Og tað kann vísa seg at vera sera óheppið fyri okkara framtíðar leiklut í altjóða oljuvinnu- høpi, sigur Eyðun, sum kortini ikki er ein beiskur maður í dag. Hann leggur dent á, at hann hevur alla virðing fyri, at eitt og hvørt landsstýri skipar seg, sum tað heldur vera skilabest. - Tað førir sjáldan nakað gott við sær, at útiloka øllum øðrum framferðar- háttum enn tínum egna. Nú eiga vit at lata nýggju skip- anina fáa ein kjans. Tíðin fer nokk at vísa, hvat var rættast, og tá ræður um at vera opin fyri at umhugsa støðuna av nýggjum, um neyðugt, sigur Eyðun. Marknatrætan Eitt afturvendandi kjakevni frá tíðini, Eyðun sat sum oljumálaráðharri, er avtalan um landgrunnsmarkið, sum føroyingar gjørdu við bret- ar í 1999. Tað er ongin loyna, at leiðandi partar av landsstýrinum undan full- veldissamgonguni hildu, at føroyingar áttu at havt bíða, tí bretar vóru meir kroystir, enn vit. Til hetta sigur Eyð- un, at tað ofta tykist sum faktiska gongdin i hesum málinum verður gloymd, tí bretar jú slakaðu á heysti 1998, júst tí teir høvdu størri skund, enn vit. Hann minnir á, at tá landsstýrið legði frá sær á vári 1998 stóð í botni og framstigini í samráðingunum høvdu verið fá og smá. - Vit settu okkum fyri at loysa máli. Á sumri 1998 gjørdi eg bretska orkumála- ráðharranum, John Battle, greitt, at teirra krøv vóru burtur úr vón og viti, og at vit ikki høvdu serligan skund, tí vit onga oljuvinnu høvdu, sum stóð og pikkaði uppá dyrnar. Hvørja ávirk- an henda samrøðan hevði, er sjálvandi ilt at meta um, men tað er ein sannroynd, at fyrstu signalini, um at bretar vóru við at ganga burtur frá sínum víðgongdu krøvum, komu í september sama árið, og í mai 1999 varð endaliga avtalan und- irskrivað. Sum kunnugt fingu vit eitt reint miðlinjumark millum Føroyar og Hetland, meðan markið í gráa økin- um frá "gullhorninum" og vestur eftir á einum strekki liggur nakað nærri Føroy- um, enn Bretlandi. Eyðun vísir á, at talan kortini er um miðlinjumark, og at hetta samsvarar væl við landafrøðiligu umstøðurnar og niðurstøður, ið altjóða dómstólurin hevur gjørt í øðrum líknandi málum. - Higartil er eingin løn- andi oljuleið funnin á hesi leið, men sjálvandi kann tað henda. Tað mugu vit so liva við. Nýggjastu olju- leiðirnar, ið eru funnar bretsku megin markið, liggja á leiðum, sum Før- oyar ikki settu fram krav um - og heldur ikki eftir altjóða rætti høvdu fingið, sigur Eyðun og leggur afturat, at leiðsla er at taka avgerðir undir givnum umstøðum, og tora at taka avleiðingarnar. Hann held- ur, at í marknamálinum er alt ov nógv ført fram, sum bendir á, at politiska leiðsl- an í Føroyum eitt skiftið ræddist at taka avgerð, tí eftirtíðin kundi jú prógva, at bretar fingu eina betri avtalu enn vit. - Henda tankagongdin førir jú ongan veg. Anfinn Kallsberg vísti sonn leiðsluevni í marknatræt- uni. Hann loysti málið, og Um eg varð bjóðaður sama møguleika í morgin, hevði eg heldur enn fegin tikið av, sigur fyrrverandi oljumálaráðharrin, Eyðun Elttør Mynd: :Jens Kristian Vang Eyðun á vitjan í Alaska. Her saman við fíggjarmálaráðharranum, Karsten Hansen