leygardagur 9. oktober 1999síða 3

Nr. 192 - 9. oktober 1999 tíðindablaðið Hvitabok løgd fyri tingið Hol er nú sett á viðgerðina av Hvítubók á landsins hægsta stað. Hvítabók og fylgibind vórðu løgd fyri tingið í gjár og aðalorðaskiftið um hana verður hósdagin JOHN JOHANNESSEN Tað kom ikki nógv nýtt fram, tå Høgni Hoydal, landsstýrismaður i sjålv- styrismålum, fyrrapartin í gjár legði Hvítubók við fylgibindum fyri tingid. Bókin hevur verið so mikið nógv viðgjørd á fundum og í fjølmidlunum, at flestu kenna høvudsinnihaldid i henni. Tiskil var talan held- ur um formleika enn um kunnan, tå landsstýris- maðurin frá tingsins rødara- palli greiddi frá um lands- stýrissins niðurstøður og ætlanir í sjálvstýristilgongd- ini. Endamålini Høgni Hoydal greiddi frå teimum átta høvudsenda- málum landsstýrissins í sambandi við nýggjan sátt- mála við Danmark viðvíkj- andi ríkisrættarligu støðu Føroya. Endamålini eru: - At evsta vald, evsta åbyrgd og ognarrætturin til Føroya land verða staðfest at liggja hjá føroyska fólk- inum, og at hetta skal vera altjóða viðurkent. — At bert fólkavaldu myndugleikarnir í Føroyum kunnu taka avgerðir um viðurskifti Føroya innan- hysis og uttanhysis. — At Føroyar verða javn- settar ødrum londum og gerast javnbj6dis og sjálv- støðugur partur í altjóða samfelagnum. — At Føroyar hava fult ræði og fulla ábyrgd í bú- skaparviðurskiftum sínum. At semjur um felags ríkjaleiðara, felags gjald- oyra og felags rættindi hjá donskum og føroyskum rikisborgarum hvør hjá ødr- um verða staðfest í einum altjóðarættarliga bindandi sáttmála. - At samstarv verður av- talað við viðkomandi myndugleikar í Danmark og øðrum londum um útbúgv- ing, gransking, heilsumál, fíggjarmál, løgreglumál, rættarmál og uttanríkismál. — At tryggjað verður ein skiftistíð, har ríkisveitingin verður minkað burtur yvir eitt nærri tilskilað áramál, og møguleikar verða fyri at tillaga landsins búskapar- Vandi fyri illteinkingum Um lógin verður sett í gildi fyri Føroyar uttan broytingar, so fær kann- ingarnevndin heimild at gera kanningar í Fóroyum, men bert av virk- semi, ið hevur beinleiðis tilknýti til flokkar, feløg, fakligar ósemjur og fylkingar í Danmark. Hetta verður mett at vera óheppið, og tí hevur Høgni Hoydal lagt nýtt uppskot fram um PET ÓLAVUR í BET Uppskotið, sum Høgni Hoydal nú hevur lagt fram er í suttum, at danska lógin skal eisini umfata Føroyar í tíðarskeiðnum 1945-1989. Í viðmerkingunum til upp- skotið, sigur Høgni Hoydal, at = ríkismyndugleikarnir hava í skrivi dagfest 30. juni 1999 spurt landsstýrið, um fólkatingslógin frá 2. juni 1999 um kanning av virk- seminum hjá Politiets Efter- retningstjeneste (PET) skal setast í gildi fyri Føroyar. Tann 12. februar 1999 legði Helena Dam á Neystabø vegna Høgna Hoydal fram uppskot til ríkislógartilmæli um at seta í gildi fyri Før- oyar upprunaliga uppskotið til „lov om undersøgelse af Politiets Efterretningstjen- . Í uppskotinum til rík- islogartilmæli varð mælt til, at lógin vid ávísari broyting bleiv sett í gildi fyri Før- oyar, soleiðis at kanningin eisini fevndi um politiskar bólkar, feløg og fakligar ósemjur v.m., ið høvdu til- knýti til Føroyar. Men tá uppskotið var til este” 3. viðgerð, varð tað tó ikki samtykt, áðrenn tingsetan endaði, og datt tað sostatt burtur sambært stýrisskip- anarlógini. Nýggja fólka- tingslógin er broytt í mun til upprunaliga uppskotið. Og her stendur at lógin skal ikki galda fyri Føroyar (ella Grønland), men hon kann við kongligari fyriskipan verða sett í gildi fyri Før- oyar við teimum broyting- um, ið serligu føroysku vidurskiftini krevja. Sum lógin er orðað, fevn- ir arbeiðssetningurin hjá settu kanningarnevndini so- statt ikki um kanning av virkseminum hjá PET mót- vegis t.d. politiskum flokk- um, feløgum, fakligum ósemjum og fylkingum i Føroyum, men einans i Danmark og fyri tíðarskeið- 10 1945-1989. Og til hetta sigur Høgni Hoydal, at um lógin verður sett í gildi fyri Føroyar uttan broytingar, so fær kanning- arnevndin heimild at gera kanningar í Føroyum, men bert av virksemi, ið hevur beinleiðis tilknýti til flokk- ar, feløg, fakligar ósemjur politikk stigvist til eina stóðu vid sjålvbjargnum bú- skapi og sjålvstødugari fyri- siting å øllum målsøkjum. — At ásettar verða manna- gongdir fyri, hvussu ein sáttmáli við Danmark kann endurskoðast, leingjast ella sigast upp. Skulu kenna seg trygg Nógv hevur verið tosað seinastu tíðina um, hvussu fullveldisætlanin fer at ávirka einstøku føroysku fa- miljuna. Røddir hava verið við, at ætlan landsstýrissins fara at gera tað verra fyri vanligu føroysku familjuna Men sambært Høgna Hoy dal er ikki neyðugt at stúra. Landsstýrismaðurin viss- ar um, at landsstýrið hevur sum høvudsmål, at alt Før- oya fólk kann kenna seg trygt við tey stig, tíkin verða. Eisini vísti hann á, at tað er umráðandi, at av- bjóðingarnar eru greiðar og væl upplýstar, tá endalig stóða skal takast til ein sátt- mála á folkaatkvødu í Før- oyum. og fylkingar í Danmark. Og landsstýrismaðurin metir hetta sera óheppið, tí ein kanning av, um reglurnar eru hildnar, eigur tí ikki at avmarkast til bara ein part av ríkinum og virkseminum hjá PET. Rættartrygdin má sjálvsagt eisini galda fyri føroyingar; og um PET hevur havt nakað virksemi í Føroyum, so er hugsandi, at føroyskir flokkar, felagsskapir, fakligar ósemjur og fylk- ingar hava verið vidgørd sum sjålvstødug mål og ikki sum partur av virksemi i Danmark. Tað må metast at hava stóran tydning fyri føroyska almenningin at fáa lýst møguligt virksemi hjá PET í Føroyum. Bæði fyri upplýsing og rættarkenslu. Annars er vandi fyri leysasøgum og 1ll- teinkingum. Til tess at tryggja, at hesi atlit verða fylgd, verður mælt til, at løgtingid sam- tykkir uppskotid til rikis- lógartilmæli, sigur Høgni Hoydal m.a. í viðmerking- unum til uppskotið. Ongar forðingar Høgni Hoydal visti í frá- greiding sini å, at landsstyr- 10 innanhysis hevur vidgjørt Hvítubók, og er tað komið til ta nidurstødu, at ongar beinleiðis forðingar eru fyri ætlanini um at skipa føroyar sum fullveldisríki í sáttmála við Danmark, eins og sam tykt varð av samgonguni og Miðflokkinum á Løgtingi 2 oktober 1998. Landsstýrismaðurin ásannar, at ætlanin setur stór krøv og stórar avbjóðingar til politiksu skipanina, bú skaparstýringina, fyrisiting ina og samfelagið alt. Hann sigur, at tað á øllum økjum krevjast greið stevnumið og politiskar semjur fyri at til- laga og byggja upp eitt sjålvstødugt og sjálvbjargið føroyskt samfelag, so at sleppast kann undan óhepnum avleiðingum i til- lagingartíðini. Fortreytin fyri at vinna á mál heldur Høgni Hoydal vera, at hild- ið verður fram við at við- gera avbjóðingarnar og krøvini eftir fólkaræðislig- ari mannagongd. Hvørjar = viðmerkingar I gjár legði Høgni Hoydal, landsstýrismaður. Hvítubók fyri tingið aðrir politikarar hava at siga um Hvítubók og fullveldis- ætlanina frá tingsins rgð- arapalli, fáa vit at vita hós- dagin 14. oktober, tá aðal- orðaskifti um Hvítubók er á skránni.