leygardagur 9. oktober 1999síða 8

tíðindablaðið Rithøvundurin og rekamaðurin Nr. 192 - 9. oktober 1999 - Eg havi ikki skrivað nakað, sum Vårharra ikki kann skriva undir uppá, metir Jens Pauli Hein- esen, sum mánadagin fær heiðursgávi frá landstýrismanninum í mentamálum. Rithøvundurin og rekamaðurin. Maðurin, sum í dag ikki dugur at seta orð á, hvussu hann tordi at blaka frá sær fyri 28 árum síðani og leypa á bláman og vaða út í óvissuna sum fóroyskur rithóvundur. Her prátar Jens Pauli Heinesen um barnaárini, tey fátóku tríatiárini,og rembingarnar í Fóroyum júst nú DAGFINN OLSEN Jens Pauli Heinesen, rithøv- undur, fær månadagin hand- aða heiðursgávu frå lands- styrismanninum i menta- málum, Signar á Brúnni. - Eg eri ómetaliga fegin og takksamur. Var eg ikki tað, hevdi eg verið sera 6- takksamur persónur, sigur Jens Pauli, ið eisini tekur hetta sum eitt herðaklapp. - Nógv er hent seinastu 20 - 30 árini til frama fyri bókmentir i Føroyum. Tað er so fantastiska nógv betri statt i dag, enn tå eg var ungur í fimtiårunum. Tá var næstan einki, men Tummas Napoleon Djurhuus, Olavur Michelsen og eg og adrir, vit droymdu um, at okkurt skuldi henda, men at tað skuldi gerast so gott, sum tað nú er, droymdu vit ikki um. Vit roknaðu við, at ein skaldsøga kom av og á og okkurt yrkingasavn, men nú blómar. Ikki bert innan bók- mentir, men eisini innan málningalist og tónleik, sig- ur Jens Pauli Heinesen, ið hevur verið høvundur burt- urav seinastu 28 árini. Alt blómar, men sjálvur hevur Jens Pauli ikki hugs- að stórvegis um, hví so er, men skal hann geva eitt boð, so ivast hann ikki. - Kanska eru føroyingar við at vakna sum fólk og siga sum so, at hetta gongur ikki. Hetta er nakað, vit mugu klára sjálvi, heldur Jens Pauli. Í grundgevingini fyri at geva Jens Paula mentanar- virdisløn verður sagt, at hann hevur endurnýggjað føroysku skaldsøguna við békini Frænur eitur orm- urin. - Hatta havi eg ikki hoyrt nakran sagt, men tað passar! Bókin kom út í 1973, so hon er skrivað nakað væl áðr- enn, sigur Jens Pauli, ið sjálvur heldur nógv av bók- ini og metir hana endur- nýggjandi og aktuella. Hóast mentanarpolitikk- urin er broyttur og mentur, so er ført fram at bókment- irnar hava ligið á láni. Er tað so? - Jú, men tað kemur av, at tað tekur tíð. At yrkja eina yrking tekur ikki so langa tíð. Ein kann spåka igjøgn- um Havnina og yrkja eina yrking. Ein kann ikki spáka igjøgnum Havnina og skriva eina skaldsøgu. Tað tekur tíð, ofta fleiri ár.Tað er eisini ein av orsøkunum til, at ikki so nógv varð skrivað fyrr. Fólk høvdu ikki ráð, men máttu arbeiða og vinna pening. Soleiðis sæð er betri nú, heldur Jens Pauli Heinesen. At sjónleikaskriving er steðgað upp er Jens Pauli samdur í, men bert í ávísan mun, tí hann hevur latið inn sjónleik, men hevur einki hoyrt aftur. - Orsøkin var júst, at sam- vitskan var so ring, tí prát var um, at eingin skrivaði sjónleikir, men eg havi so einki hoyrt og ikki eingang fingið tøkk aftur fyri, sigur Jens Pauli, sum tó ikki er firtin, tí tað skal eitt sindur meira til. Fegnast um tjodpall Jens Pauli er millum teirra, ið fegnast um, at ætl- anir nå eru um tjóðpall. - Tað er júst tað, ið vit eiga at stevna fram ímóti. Íslendingar eru frammaliga, hava tjóðleikhús, hópin av leikarum og bussar, ið koyra landið runt við sjónleikum. Teir skuldu ikki havt betri ráð enn vit, heldur Jens Pauli. Men føroyingar hava skrivað og vit hava fingið bókmentir, hóast arbeiðið ikki hevur verið lønt, men er gjórt í frítíðini. Er tað ikki løgið? - Tann sum skrivar á før- oyskum hugsar, og hevur hugsað, um føroyska ment- an, sigur Jens Pauli, ið ann- ars ikki leggur stórvegis í orðið „mentan“. - Mentan er alt. At fara á seiðaberg er eisini mentan, sigur Jens Pauli. - Orsøkin til, at vit hava bókmentir er, at eingin hev- ur hugsað um at fáa løn aft- urfyri. Tað er gjørt av á- huga. Í mínum barnaárum í Sandavági spældu tey sjón- leik á hvørjum ári. Tey inn- rættaðu = gomul neyst, koyrdu sekkir upp fyri vind- eyguni og so spældu tey av hjartans lyst. Ikki fyri løn, men av áhuga. Tá var so lítið, einki sjónvarp, bert tað tey gjørdu sjálvi, minnist Jens Pauli. Sum gudar Hvat fær ein mann til at taka stigið fult út og gerast rithóvundur burturav? - Tað veit eg ikki. Eg havi skrivað, síðani eg var eini 7 -8 ára gamal. Ein av orsøk- unum var, at eg var so hug- tikin av Hans Andreas Djur- huus og Heðin Brú. Eg hugsaði, at eg skal vera upp á sama máta sum teir, tí eg uppfataði teir sum gudar. Småbørn hugsa sitt, men sum ein veksur til, so veit ein, at ein gudur verður ein ongantíð. Tann sum ætlar tað, hann tapur, sigur Jens Pauli Heinesen, sum í sín- um skaldskapi í stóran mun hevur tikið stødi í sær sjálv- um. - Eg haldi, at eg havi upp- livað eina ógvuliga áhuga- verda og forvitnisliga tíð. Eg vaks upp í tríatiárunum, ein sera fátækslig tíð, har børnini fóru svong til song- Evg eri ómetaliga fegin og takksamur. Var eg ikki tað, heyði eg verið sera ótakksamur persónur, sigur Jens Pauli, ið eisini tekur hetta sum eitt herðaklapp Mynd: Jens Kristian Vang ar, full í lúsum. Slíkt kennir eingin til í dag. Einki heitt vatn var í krananum. So kom kríggið og nógv broyttist, tí pengar komu til landið. Fólk fingu WC. Aðrenn høvdu tey bukku og eg minnist at eg måtti bera hana oman til ánna einaferð um vikuna fyri mammu. Eg haldi ikki, at nakar hugsaði um, at tað var so ræðuligt, tí oll høvdu tað líka, metir Jens Pauli. - Mær dámdi so stak væl kropsligt arbeiði. Tað tey kanska ikki um meg. Og so siti eg bara og skrivi, smá- lær Jens Pauli, ið minist dagarnar í torvi, á fjalli og í grind. Hann var heilt burt- uri í grindadrápi, men seinni hevur hann ikki hildið so nógv av grndadrápi, hetta at stinga hvalváknið í teir vøkru hvalirnar, tað vil hann ikki síggja longur. Hvassi pennurin - Ein skal ikki alla tíðina liggja framvið, tí so er ein ikki áhugaverdur, sigur Jens Pauli, sum av og á er frammi í blaðkjaki við hvøssum penni, fyri síðani at hvørva aftur. - Men hatta er helst mín nátúr, hetta at gera ein ordi- ligan verr vidhvørt, men mær dámar heldur ikki at síggja meg sjálvan alla tíð- ina og tað tíma fólk heldur ikki, tey missa áhugan, sig- ur Jens Pauli, ið eisini held- ur at fólk troyttast av at síggja annars vakrar politikarar í bløðunum dag- liga. Jens Pauli metir, at upp- gåva høvundans er at siga tað bart út. Hann skal ikki verða populerur og snobba fyri fólki. Uppgáva høv- undans er at siga sína mein- ing, og so skal hon sjálvandi hava nakað upp á seg, metir Jens Pauli, ið ofta fær hjart- ans tøkk frá fólki, ið t.d. hava lisið blaðgreinar. Tað er eisini eitt slag av løn, tí løn er ikki bara peng- ar, sigur Jens Pauli, ið tó eisini hittir fólk, eru í ødini. - Eg havi upplivað, at fólk hava skrætt greinar sundur í óði, men tað gerst ikki við og tað má ein høvundur ikki hugsa um. Kanka er tað gott, sigur Jens Pauli. Eingin reagerar Jens Pauli er bersøgin í sín- ari skriving og ymiskt er, hvussu fólk hava tikið í- móti. - Eg má siga, at sum heild er so lítil reaktión, at tað er at kalla eingin. Eg havi ong- antíð verið útfyri, at nakar hevur viljað sligið meg nið- ur. Kanska hevur eingin lis- ið meg. Men tey, sum lesa, tey halda við mær. Eru fólk sekterisk ella religigs, so lesa tey ikki meg, sigur Jens Pauli, ið tó ikki metir seg hava skrivað nakað, ið Vár- harra ikki kann skriva undir uppá.