leygardagur 9. oktober 1999síða 18

Um lív og heilsa verður Hetta er næsta samrødan í greinargð i Sosi- alinum, har prátað verður við eldri fólk í sambandi við, at altjóða eldraár er í ár. | Í nógvum londum rundar fimti hvør íbúgvi. | 60 ár ella meira um aldaskifti, siga vísinda- | fólk. Oftari nú enn fyrr verða tey eldru um- rødd sum eitt samfelagslig vandamál, ið fer at vaksa og vaksa. At fólk sjálv kunnu hava ávirkan á sína framtíð, er nakað vit kunnu vóna. Í greinarødini tosa vit við fólk um, hverja hugmynd hvor einstakur hevur um nútíðina og framtíðina. Hetta hóast eingin okkara veit, nær sólin fer í kav og vit ikki eru her longur. Í rødini hava samrødur verið við Onnu Petersen i Vågi og Sverra Egholm i Havn. I næstu viku verður samrøda við Jógvan Gerðalíð í Klaksvík hon við fýr: Hon valdi at fram við handlinum, og í yngsta var ikki føtt halda Klaksvík var hon til 1970, tå ið hon flutti til Vestmanna, har hon giftist Frits Fyri tveimum vikum síðani varð Jóhanna útnevnd til heið- urslim í Landsfelag Pensjón- istanna. Ein takkarløn fyri stóra arbeiðið, hon hevur gjørt og ger til frama fyri tey gomlu í Føroyum. - I 1970 varð lóg samtykt á Fólkatingi um heimahjálp. Hetta frættist til Føroya, og vit tosaðu við myndugleikarnar um tað, men sum tað skiltist á lagnum, vóru teir ikki so heitir fyri at fáa heimahjálp hendavegin. Ikki minst kvinnufeløgini høvdu stóran áhuga fyri málinum. Ein kvinna frá Sosialmálaráðnum kom til Føroya at greiða frá heimahjálpini sama ár, og nógvir fundir vórðu hildnir um alt landið um at fáa heimahjálp setta á stovn. Vit bíðaðu so eftir, at okkurt fór at henda, men tíðin gekk og einki hendi. - Várið eftir fóru eg og tvær aðrar kvinnur til eitt hátíðarhald hjá Dansk Kvindesamfund. Tá fekk eg tað hugskot at fara inn á Christiansborg at kanna eftir, hvat varð vorðið av málinum um at seta á stovn heimahjálp í Føroyum. Har fingu vit at vita, at málið lá hjá Rísisumboðnum, og ráðini vóru, at njålpti tað ikki at tosa við myndugleikarnar, skuldu Vit tuga í teir! Vit so gjørdu, glid kom á málið. og loksins varð heimahjálpin sett á stovn, greiðir Jóhanna frá Besta tiltakið í nýggjari tíð Ur Danmark komu tvær kvinnur at halda skeið fyri føroyingum um heimahjálp. Ikki færri enn 60 úr ollum Føroyum teknaðu seg til, og Jóhanna var ein teirra. Eg gjørdist fyristødukvinna hjå heimahjålpini fyri Nord- streymoy. Eitt tað fyrsta sum gerast skuldi, var at heita á fólk um at koma at arbeiða sum heimahjálp. Tað var strævid, men við góðari hjálp frá staðkónum fólki gekk tað væl. Alla staðni, har eg kom inn, varð eg væl móttikin. Fólk vóru ógvuliga glad, og fleiri søgdu, at hetta var besta tiltakið sum var komið til landið í nýggjari tíð. Av Almannastovuni varð álagt heimahjálparunum at seta tíð av til at tosa við tey gomlu og at kanna, hvønn tørv tey høvdu. - Hjålpin vard sett eftir, hvat tann einstaki hevði brúk fyri. I fyrstuni varð gjørt meiri enn vit í grundini skuldu. Vit gjørdu mat fyri tey, eltu breyð og annað. Nokk so skjótt fingu vit at vita, at vit skuldu ikki brúka so nógva tíð uppá tey. Tey, sum fingu heimahjålp, vóru fyri tað mesta gomul fólk, ið búðu einsamøll. - Ofta ringdu tey um kveldið. Tey kundu hava pínu ella kendu seg einsamøll. Vit prátaðu so við tey, bóðu tey fáa sær ein heitan drekkamunn og so ringja aftur, um tað ikki gekk yvir, sigur Jóhanna. Alt er endavent Jóhanna harmast um stóru broytingarnar, sum heimahjålpin hevur verið fyri seinnu árini. - Alt er endavent. Tað persón- liga og menniskjansliga, stuðulin og tryggleikin, sum vit løgdu so stóran dent á, er burturi í dag. So lítil tíð er sett av til hvønn einstakan, at viðkomandi verður skundaður undir og humsaður við. Tað er niðurgerandi fyri tann gamla og sjúka, eg persónliga óttist fyri at koma í slíka stóðu, men eg lasti ikki heimahjálparunum fyri tað. Tær verða so hart koyrdar. - Eingin hevur heldur eftirlit við, um tann einstaki fær nóg mikið ella ta røttu hjálpina, og heimahjálpararnir fáa heldur ikki neyðugu skeiðini ella vegleið- ingina. Eisini hetta løgdu vit dent á í byrjanini. Eina ferð um mánaðin hittust allar heima- hjálpararnir heima hjá mær, har Vit gingu igjøgnum ymisk viður- skifti, sum skuldu gera hjálpina betri. bæði fyri brúkaran og heimahjálparan sjálvan Nú er útbúgving til heima- hjálp komin á tingborð og stórt stríð sjálvsagt um tað. tí spurn- ingurin er, hvar skúlin skal vera. Í minum hugaheimi eigur hann at vera í Havn, har samstarv kann vera við Sjúkrasystraskúlan og røktarheimini. Tað kann ikki bíðast við hesum longur. Fakfólk og brúkararnir eiga at gera vart við seg. Verður ikki skjótt borið at, fer eingin at hætta sær undir at taka á seg ábyrgdarfulla arbeiðið. sum tað er at vera heimahjálp. Tað vildi verið gleðiligt, um semja fekst í lag, soleiðis at skúlin verður settur á stovn 1. jan. ár 2000. Tað fer at skapa trygd og lívsvirði hjá fólki. sum í dag hava tørv á hjálp og stuðli frá góðari heimahjålp. - Nú leggja tey so stóran dent á at blanda heimahjálpararnar. so brúkararnir aldri hava ta somu. Tað man vera tí, at leiðslan er bangin fyri, at brúkarin og heimahjálpin knýta seg ov tætt. Eg dugi ikki at síggja, hví tað skal vera so vandamikið. Per- sónliga sambandið millum brúk- aran og heimahjálpina er av týdningi. Nógv gleða seg til at fáa heimahjálpina á gátt, sigur Jóhanna, sum seinnu árini hevur havt heimahjálp ein tíma um vikuna. Alt skal røkjast Fyri umleið tíggju árum síðani tók Landsfelag Pensjónistanna stig til at seta á stovn Vitjunar- tænastuna. Endamálið við hesi skipanini var at savna eitt netverk av fólki, sum átóku sær at vitja gomul fólk, ið vóru einsamøll. Heitt varð á Jóhonnu Johannesen og onnur um at seta Vitjunartænastuna á stovn, og saman við Reyða Krossi varð farið til verka. Ein kvinna frá danska Reyða Krossi hevði skeið fyri átta fólkum, ymsa staðni úr Føroyum, sum høvdu åtikid sær at verið vitjunarvinir, og á skeiðnum varð gjógnumgingið, hvat vitjunarvinirnir skuldu leggja dent á. - Hetta var ein góð barlast at hava, og vit, sum tóku lut á skeiðnum, lærdu síðani frá okk- um aftur, greiðir Jóhanna frá. Vitjunartænastan fekk frá fyrsta degi góða undirtøku, ellis- og røktarheim tóku væl ímóti, og nógvir einstaklingar vendu sær eisini til Vitjunartænastuna. - Alt skal røkjast, og tað royndu - Vit soml at fåa t - Eldri fólk óttast í dag fyri at gerast sjúk og leg bíðilistar eru alla staðni. Heimahjálpin sum segd á bein. Tí er ikki sørt av ótta millum eldri fólk tað vera tey veiku, sjúku og gomlu í samfelagn Jóhanna Johannesen vit, sum tóku stig til tænastuna. Skeið varð fyriskipað í sálarhjálp fyri at geva vitjunarvinunum eina stórri vitan, og tað munaði væl. Jóhanna hevði lovað at fingið gongd á Vitjunartænastuna, og tað hevði hon gjørt. Tá ið hon gjørdist áttati fyri nøkrum árum síðani, tók hon seg burturúr, og í dag anir henda tænastan bert. Orsøkin sigur Jóhanna er, at núverandi formaðurin í Reyða Krossi hevur tikið ræði av øllum og tænastuni. - Uttan mun til, hvat vit søgdu, varð ikki lurtað eftir okkum. Av tí sama er tænastan dottin fyri bakka. Tey, sum av fyrstan tíð gjørdust vitjunarvinir, eru trúfgst, og vitja enn fólk. Tað er rættiliga spell, at Vitjunartænastan ikki Fólk, sum eru 50-60 ár í dag, halda seg hava góða tíð til tey gerast gomul, men tað háva tey ikki. Tað eru tey, sum mugu taka stigið og fáa nakað gjørgnumført. virkar longur, serliga nú Heimahjálpin er skorin so nógv niður. Ikki minst eg harmist. Landsfelag Pensjónistanna hevur í kvittanum at endurstovn: tænastuna uttan um Reyda Kros og sum skilst hevur landsstýriskvinnan í almanna- og heilsumálum, Helena Dam á Neystabø, játtað at stuðla. “Hatta er ein farin tíð!" Jóhanna heldur ikki, at eldri fólk verða mett við umhugsan og virðing, sum tey hava uppiborið | - Gomul fólk eru ofta bert stríð hjá yngri fólki. Tey ungu hava så nógv um at vera. Tey hava eitt strævid lív, og ti er ikki tíð til | okkum gomlu. Av tí sama verdul heldur ikki lurtað eftir, hvat vit hava at siga, og hvørjar royndirå vit hava. “Hatta er ein farin tíð! siga tey. Og vit skulu helst ikki gremja okkum, tí so eru vit ein byrða. Hon heldur avgjørt, at eldri f hava eina orsøk til at stúra fyri framtíðini. Í Norðstreymoy er einki ellis- og røktarheim. Í Vestmanna er eitt sambýli, og