týsdagur 18. januar 2005síða 35

Nr. 11 - 18. januar 2005 35 roynna Tey góðu fólkini verða ikki eftirspurd - Tað ljóðar sum Suðuroyggin er eitt krígsrakt øki, har alt er í undantaksstøðu. Men vit eiga gott fólk, og eisini fólk sum vilja gera íløgur í vinnuna. Men hesi fólkini verða ikki hoyrd, sigur Pauli Einarsson á Tvør- oyri. Hann er bjart- skygdur um fram- tíðina hjá oyggj hansara, hóast mong onnur helst eru um at missa mótið VINNUMØGULEIKAR Snorri Brend snorri@sosialurin.fo Tá tað snýr seg um fram- tíðina hjá Suðuroynni eru nógvir spurningar frammi. Og nógvir spurningar sum kanska eru truplir at svara í løtuni: Hevur Suðuroyggin nakran tjans í framtíðini? Er tað møguligt at gera nakað skilagott í oynni? Er tað ikki ov seint? - Nei, nei, nei. Tað er ikki ovseint. Og Suður- oyggin hevur avgjørt ein møguleika. Vit skulu bara ans eftir, at vit ikki koma sooo langt niður, at tað snøgt sagt er ov seint at gera nakað sum helst, sig- ur hann. Hann tekur sum dømi bygdina Mykines, har fólkatalið í dag er so mik- ið lágt, at tað er sera trup- ult, fyri ikki at siga ógjør- ligt, at byggja tað upp- aftur. - Vit í Suðuroynni mugu ansa eftir, at vit ikki koma niður á tað støðið. Vit eru als ikki komnir har niður enn, tí her er nógv fólk sum ikki hevur mist mót- ið. Og vit hava eisini fólk í oynni, sum kunnu gera íløgur. - Tað hevur mest verið fokuserað uppá tað nega- tiva. Tú hoyrir næstan ikki nakað um tað positiva, sum hendir her í oynni, vísir hann á. Ikki brúk fyri teoretikarum Sum ein dømi um tað positiva, sum er hent í oynni nevnir Pauli Einars- son fiskavirkið Delta Sea- food. - Eg havi ikki hoyrt nógv tos um hesa succes- søguna. Teir fingu eitt virki upp at standa her á Tvøroyri. Síðani fóru teir á Sandoynna fyri at byggja hana upp og fingu tvey virki latin upp har. - Og her er nakað, sum eg als ikki skilj: Hví í víð- astu verð brúkar man ikki hesi fólkini sum ráðgevar- ar? Hvussu ber tað til, at teir kundu hava slíka succes burtur úr øllum hinum? - Fyri mær er eingin ivi, at fáa vit tey røttu fólkini við í tjakið, og lata vit tey sleppa framat - og ikki bara teoretikarar! - so trúgvi eg uppá, at vit fáa nakað upp at standa her í oynni, sigur hann. Fyri honum er heldur eingin ivi um, at hesi fólk- ini finnast. Tey eru í oynni, men tey eru ikki rættiliga sloppin framat enn. - Tey eru í øllum førum ikki vorðin hoyrd á sama hátt, sum tey áttu at verðið hoyrd. Tvangsinnlagdir stertar - Tað sum í roynd og veru skapti kreppuna og niður- gongdina í oynni, hendi tá ein flutti Suðuroynna, sum var síðsta avskipingarhavn til útheimin, norður til Farstøðina hjá Strand- ferðsluni í Havn. - Soleiðis fekk Norrøna nakað at sigla við, tí nú varð hvør einasti stertur tvangsinnlagdur til at fara inn á Farstøðina í Havn, samstundis sum tú oyði- legði mong arbeiðspláss her suðuri. Tað vóru nógv- ir faktorar sum spældu inn samstundis, sigur hann. Hóast truplu støðuna á mongu økjum, so ætla teir sær ikki at biðja um nakra kreppuhjálp. Teir ynskja bara somu møguleikar sum øll onnur í Føroyum. Ein veruleiki er tað, sambært Paula Einarsson, at teir hava ikki somu treytir at virka undir sum onnur. Hann tekur sum dømi, at um ein suðringur ætlar at byggja sær ein virkisbygning, so fær hann ikki somu sømdir sum onnur. Hann veit um eitt svar frá einum peningastovni - hetta svarið var ikki skriv- ligt, men munnligt! - at um eitt virki ikki bar seg har suðuri, so var tað ikki so lætt at selja tað aftaná. - Og hetta er tað svarið man fær, tá ein ætlar sær at gera íløgur. Tað er líka sum fyri at taka mótið frá fólki. So ein sær greitt, at vit hava ikki somu treytir og møguleikar sum fólk aðrastaðni, sigur hann. Omanfyri nevnda dømi er so um eitt virki, sum kann setast á stovn. Men ójavna kappingin rakar eisini tey verandi virkini, har støðan eisini er sera trupul. - Eg veit frá Lemma- virkinum í Vági at teir dragast við sera høgar kostnaðir av flutninginum. Skuldu teir senda eitt sett av trollemmum úr Vági, umvegis Tvøroyri og Havnina til Klaksvíkar, so kostaði tað næstan tað sama sum at senda tað úr Føroyum til Suðurafrika. Tað vóru bara nakrar fáar hundrað krónur á muni! - Og tá er tað bara flutn- ingur innanoyggja. Tá eru vit als ikki komin út av landinum enn við vøruni. So tú sær, at her eru sera ójøvn vilkor at arbeiða undir. Norrøna á Tvøroyri?! Undan jólum varð tann nýggja samferðsluhavnin á Drelnesi tikin í nýtslu. Hetta er ein landshavn, verður sagt, men teir á Tvøroyri hava ongatíð fingið at vita, hvør eigur hana og hvør stendur fyri rakstrinum av henni. Onk- ur hevur spurt, um tað er stjórin á Landsverki, sum nú skal fara undir at reka havnirnar eisini. Á Drelnesi eru tveir møguleikar fyri atløgum. Her kundi t.d. Norrøna lagt at, um hon kom til Føroyar ein óveðursdag. Ístaðin fyri at lagt seg í Nólsoyarfirði ein heilan dag at bíða eftir líkindum, kundi kom bara fara á Drelnes. Her kundi hon so lagt at kl. 5 um morgunin, og so kundi farmurin verið koyrdur beinleiðis umborð á Smyril, so at farmurin var í Havn tveir tímar seinni. - Hetta kundi verðið eitt alternativ, sum veðrið gjørdist keðiligt. Hetta er ein fínur møguleiki fyri Norrønu, tí her er fínt pláss til hana, sigur Pauli Einarsson. Á Drelnesi er nógv pláss, sum eisini er væl- egnað til ídnaðarøki. Men hvat manglar so? Eingin undan- taksstøða - Ja, málar tú alt upp sum eitt øki í svartasta vónloysi - hvør í víðu verð skal so fara higar at gera íløgur. Tað ljóðar fyri mær sum Suðuroyggin er eitt krígs- rakt øki har alt er í undan- taksstøðu. - Tí, hygg bara eftir bløðunum og lurta eftir tíðindunum úr Suður- oynni: Hvør í víðu verð kundi funnið uppá at búsett seg í oynni? Ikki ein sál, tí tú hoyrir ikki eina einastu sólskinssøgu hig- ani. Og tá ein so sigur nak- að, so verður ein bara mettur sum eitt stórt grenj, sigur hann speiskur á mál- inum. Hann heldur, at suðring- ar hava verið sera tolnir. Yvir 300 fólk eru arbeiðs- leys, og um ein mánað gerast 40 arbeiðsleys aftrat, tá liðugt er at taka teir seinastu laksarnir. So er tað liðugt í øllum før- um. Jamen, er so ikki alt bara grátt í grátt og svart í svart. - Nei, sigur optimisturin Pauli Einarsson. Ein kundi gjørt nógv, m.a. at skipa fyri nøkrum førleika- mennandi skeiðum, á sama hátt sum ein gjørdi tað í ALS á sinni. Tá skip- aðu teir skeiðum til hand- verkarar og onnur, soleiðis at tey vórðu umskúlaði. - Hetta hevði eisini verið ein møguleiki at gjørt her. Tað er bara ein spurningur um vilja. Um menn hava vilja til at fáa tað upp at koyra aftur her suðuri. Tí tað vísir seg, at pengar eru til, sigur Pauli Einarsson. fært gjørt suðuri í Vági. Og øvugt! - Í Vági hava teir til dømis fleiri frystihús, og slík hava vit ikki her í sama málistokki. So tí hava vit eitt øgiliga gott grundarlag fyri einum samstarvi í oynni í framtíðini, sigur hann. Ein fyri allar Tvøroyrar kommuna liggur í løtuni í samráðingum um nýtslu av Drelnesi. Tí er ikki lætt at fáa nakað ítøki- liga at vita frá Paula Einarsson um tað. - Undir slíkum samráð- ingum, so samráðist ein út frá einum einstøkum staði. Men so skjótt tú fært eina avtalu út frá einum staði, so fert tú út og tekur restina av oynni við. Tí tú klárar tað simpelthen ikki einsamall- ur. - Hetta er eisini orsøkin til at tú heldur kortini so tætt inn at kroppinum, sigur hann. Teir hava samband við vinnulívið runt í oynni, og hinar kommurnar vita eis- ini hvat teir eru farnir í holt við. - Men tað er bara tann eina kommunan sum tekur initiativið, so ikki ein tosar í vestur og hini í eystur. Vit koyra stutt sagt eitt forløb beint nú. - Og tí vilja vit av góðum grundum ikki samráðst gjøgnum bløðini, - tú skilir! Pauli Einarson eigur útgerðina til at berja niður eina oljudálking. Men hon verður alt ov lítið brúkt