leygardagur 23. oktober 1999síða 20

2 Børnini geva mær livsgledi - Eg havi ongantíð havt tørv á at gera myndugleikar varugar við viðurskifti, eg ikki eri nøgd við. At fólkapensjónistar fáa meiri pening næsta ár, hugsi eg als ikki um. Íslendingar siga, at tey sum fáa meiri, vilja hava meiri. Og tað er nakað um tað!, sigur Edith í Jákupsstovu í Havn Turid Kjølbro I sera hugnaligum húsum i Tórs- byrgi i Havn byr Edith i Jåk- upsstovu. Hesin bylingurin er håttadur sum ein gomul føroysk bygd, samanbygd hus, ymisk i sniði. Fólk í øllum aldri búgva har, og grannin er ikki longri burtur, enn hevur tú brúk fyri honum. rópar tú á hann. Tað kundi ikki verið betri, heldur Edith í Jákupsstovu, sum á pall borðsfundinum í Norðurlanda- húsinum í sambandi við Eldra- dagarnar herfyri, greiddi frå, hvussu týdningarmikið tað er, at eldraíbúðum Eg varð beinanvegin boðin við í bindiklubb, tá ið eg flutti higar, og børnini í grannalagnum n og ut og spyrja. um Um lív og heilsa verður “omma" er inni. Her eri eg ikki einsamøll, men eg vil kortini siga, at tú skalt sjálv vera opin, fyri at fólk skulu tíma at tosa við teg, sigur Edith í Jákupsstovu. Utiseti undir krignum Edith í Jákupsstovu er ættað úr Lamba. Hon er 83 ára gomul og eigur átta børn, tveir synir og seks døtur. Sum blaðung fór hon til Danmarkar at arbeiða. Systur- in, sum arbeiddi sum diakonissa. útvegaði henni arbeiði á einum barnaheimi, har hon skuldi læra barnarøkt. Har varð hon verandi í tvey ár. Heimkomin fekk hon arbeiði á barnaheiminum, sum tá var í Vestmanna. Eftir nøkur ár í Føroyum fór eg aftur til Danmarkar, har eg gjørdist barnagenta í einum privatheimi, og nakað eftir fekk Hetta er fimta og seinasta samrødan í greinarød í Sosialinum, har prátað verður við eldri fólk í sambandi við, at altjóða eldraár er í ár. Í nógvum londum rundar fimti hvør í- búgvi 60 ár ella meira um aldaskifti, siga vísindafólk. Oftari nú enn fyrr verða tey eldru umrødd sum eitt samfelagsligt vand- amál, ið fer at vaksa og vaksa. At fólk sjálv kunnu hava ávirkan á sína framtíð, er | nakað vit kunnu vóna. | Í greinarødini hava vit tosað við fólk um, | hverja hugmynd hvør einstakur hevur um nútíðina og framtíðina. Hetta hóast eingin okkara veit, nær sólin fer í kav og vit ikki eru her longur. I rødini hava samrødur verið við Onnu Petersen í Vági, Sverra Egholm í Havn, Jóhonnu Johannesen í Vestmanna, og Jógvan Gerðalíð í Klaksvík. eg arbeiði á einum frítíðarheimi á Norrebrúgv, greiðir Edith frá. Í Danmark hitti Edith mannin, sum hon stutt eftir gifti seg við. Hann var úr Fuglafirði og las løgfrødi í Keypmannahavn. Fyri at vinna pening undir lestrinum fekk hann sær fyrst útbúgving sum løgreglumaður. - Vit giftu okkum í 1940, vit fingu ein son í 1941 og hálvt annað ár seinni aftur ein son. Tá tann yngri var tveir mánaðir gamal, doyði maður mín av blóðkrabba. Tað var hart, ikki minst tí, at eg slapp ikki heim til Føroya. Eg - Vit kunnu gleðast um, at javnstøda gerst hevdi . 1 £ « 2 2 tó vanlig, og ikki minst, at so nógv fólk fáa sær góða ng útbúgving. Betur útbúgvin fólk eru, lættari er at har, fremja javnstødu fekk dreingirnar í dagrøkt, og so fór eg til arbeiðis á Fólka- yvirlitinum, ið júst tá var sett á stovn. Øll skuldu skrásetast, og nógv var at gera. Vit umsótu eisini ratióneringsmerkini. Edith hitti seinna mannin, Jákup, í Keypmannahavn, og tey vórðu gift, áðrenn tey fluttu heim til Føroya beint eftir krigs- lok. Jákup var ættaður úr Sør- vági, og hagar fluttu tey. Jákup kom upp í politikk beinanvegin, varð valdur inn fyri Javnaðar- flokkin, men av tí at hann var loysingarmaður, varð hann koyrdur úr flokkinum. Eftir at Tjóðveldisflokkurin varð stovn- aður, fór hann uppí har. Jákup fór í starv sum skrivari í Fiskimannafelagnum, og familj- an flutti ul Havnar. Ringt var at sleppa av við húsini í Sørvågi, sum vóru nýbygd og væl út- gjørd, so Edith og Jákup gjørdu ikki mætari enn at taka húsini niður og seta tey upp í Jóannes Paturssonargøtu í Havn, har tey í dag hýsa ymsum feløgum og bera navnið Jákupsstova. Jákup gjørdist sjúkur, men helt kortini fram i arbeidinum. Eftir 18 år i Fiskimannafelagnum, misti hann starvið, tí nýggi formaðurin helt tað ikki vera neyðugt at hava skrivara. Øll árini í Sørvågi og í Havn arbeiddi Edith heima, har hon var um øll børnini. Men tå ið Jákup doyði í 1974, mátti hon út at arbeiða fyri at forsyrgja sær og børnunum. Fleiri av teim eldru børnunum vóru í lestrarør- indum uttanlands. Hon fekk timalønt arbeiði á Frimerkja- deildini, og har var hon í fleiri ár. Nógv samband við yngri ættarlið Síðani hon gjørdist fólkapen- sjónistur, hevur Edith í Jákups- stovu ongantíð havt aðra inntøku enn fólkapensjónina. - Tá ið tú veitst, hvat tú fært hvønn mánaða, lærir tú at klára teg fyri tað. Eg veit, hvat eg fái, og hvat eg skal av við, og so má restin røkka. Tað havi eg altíð dugað, og tá ið børnini vóru smá, gjørdi eg teimum klæðir. Gomul fólk duga eisini at klára seg fyri minni enn yngri fólk og krevja sum heild minni. Mær dámar ikki, tá sagt verður, at gomul fólk liva á hungursmarki- num. Nú eru sjálvsagt ikki oll líka, sigur Edith í Jákupsstovu. Nógv hevur verið tosað um 2 Húsini hava altíð staðið opin, eisini fyri vinfólkunum hjá mín- um børnum, og av tí sama verð- ur ein sjálv opin. Hóast eg bert havi sjeynda klassa, havi eg lært so ómetaliga nógv av teimum. Havi lurtað væl, og tað hevur givið mær lærdóm. - I dag hava yngri fólk ikki so gott tol at lurta eftir gomlum fólki, tá ið tey hava hug at siga frá teirra lívsroyndum. Tey taka ikki altíð tað til eftirtektar, sum gomul fólk siga, og sigur tú við yngri fólk, at fyrr í tíðini gjørdu Vit so Og SO, Svara tey tær aftur, at nú er ikki fyrr. Og tað er alt meiri jú rætt. Alt er broytt so nógv, og tí ber ikki til altíð at tosa um, hvussu alt var fyrr. Stúri ikki fyri framtíðini Av lyndi er Edith bjørtskygd og lættsint. Hon stúrir ikki fyri framtíðini, hvorki fyri tey, sum eru gomul í dag ella fyri eftirkomararnar. - Eg havi altíð verið so heppin at hava fólk rundan um meg, mær dámar væl at pråta við fólk, og eg eri opin fyri øllum. ØØr- vísi er hjá teimum, sum sita einsamøll. Tá stúrir tå lættliga. - Eg stúri als ikki fyri, hvussu Føroyar verða, tá ið vit fáa full- veldi. Maður mín plagdi at siga, - Í mínum hugaheimi er tað hvørki ringt, eyðmýkj- andi ella nøkur skomm at biðja um hjálp frå tí almenna. Tað er bara nakað, sum skal avgreiðast virðilig ellisár í sambandi við Eldraárið. Yvirskriftin til áður umrødda pallborðsfundin í Norðurlandahúsinum var "67 ár og hvat so?". Á fundinum førdu fleiri fram, at virðingin fyri tí einstaka fer, tá ið ein verður 67 ár. Frá at hava verið virkin í samfelagslívinum, verður ein viðskiftafólk uttan myndugleika á Almannastovuni. Men Edith í Jákupsstovu heldur ikki, at fólk nýtast at mála myndina so svart- skygda. - Eg havi ikki verið varug við, at virðingin fyri mær er farin, tí eg eri vorðin gomul. Av tí, at stórur aldursmunur er millum mini elstu og yngstu børn, havi eg altíð havt ungdóm í húsinum. at tá ið vit loysa, missir Dan- mark ein fosturson, men fær ístaðin ein bróður. Eg harmist um, at kjakið um fullveldi ikki stingur djypri enn til pengarnar. Hjá nógvum hevur tjóðskapar- kenslan einki at siga. Hví skal alt mátast í pengum? Eingin tosar um, hvussu teir skulu og kunnu brúkast. Vit oyðslaðu alt burtur í áttati árunum og settu okkum í risastóra skuld. Eg skilji væl, at fólk verða frustrer- að av at hava sett seg í stóra húsaskuld, men livimátin ger, at fólk velja slíkt. - Nøkur spåa, at livistóðið verður lægri, tá ið vit fáa full- veldi, men tað veldst um, hvussu tú sjálv ert. Vit hava ongantíð átt