týsdagur 26. oktober 1999síða 23

Nr. 203 - 26. oktober 1999 javnan, varð nýttur til upp- sparing til støduginntøku, varð nýttur til at skapa betri karmar hjá vinnulívinum, varð nýttur til effektiviser- ing av almenna sektorinum stutt sagt um blokkurin varð nýttur sum ein fram- tidariløga heldur enn til løn- r og nytslu, vildi blokkurin kki havt tey somu negativu árinini á javnvágina í sam- felagnum og búskapinum, ið hann hevur í dag. Á figgjarætlanini fyri ár 2000 eru broytingar gjørdar so- leiðis at møguleiki nú verð ur fyri, at síggja hvussu stór ur partur av blokkinum verður nýttur í føroyska samfelagnum, og hvussu stórur partur verður upp- spardur. Trupulleikin er, at tað sjálvsagt liggur eitt stórt trýst á politikkararnar at økja um útreiðslurnar um peningur er tøkur, og sam- stundis er spurningurin eis- ini, hvussu leingi danska stjórnin er fús at geva før- oyingum ein blokkstuðul, sum føroyingar velja at nýta til tílík endamál. Vinnulívspolitikkur Eitt øki, ið roynt verður at gera meira við, men sum eisini eigur at verða gjørt meira við í Føroyum er vinnulivspolitikkur. Møgu- leiki er fyri at bóta um karmarnar hjá vinnulívinum í nógv stórri mun enn í dag, bæði fyri at tekkjast út- lendskum iløgum og fyri- tøkum og fyri at økja åhug- an hjå føroyingum at fara i holt vid egid virksemi, fyri m. a. at skapa grundarlag fyri nyggjum vinnum. Tann vinnulivspolitikkur, 10 oft- ast er farin fram i Føroyum er selektivur vinnulivspol- itikkur, ið er málrættaður til fiskivinnuna. Neyðugt er, at hugsað verður meira vittfevnandi við generellum vinnulívs- politikki, soleiðis at um- støðurnar hjá serstakliga nýggjum fyritøkum og vinnugreinum gerast so góðar sum møguligt, sam- stundis sum gamlar fyritøk- ur og vinnur fáa so góðar umstødur sum møguligt at nørast í. Somuleidis hevdi verið gott við eini langtíð- arætlan fyri, hvørji mál ynskt varð, at náa innan ymsar vinnugreinar innan eitt ávíst áramál, og síðani tilrættisleggja førda poli- tikkin eftir hesi ætlan. Hetta hevði skapt meira trygg- leika fyri vinnulivid soleidis at vinnurnar visti, hvat pol- itiska ætlanin var tey kom- andi árini. Neyðugt er við støðugum politikki á hesum øki, fyri at fólk kunnu fola seg tryggari, tá ið tey gera íløgur í nýggjar fyritøkur, á tann hátt, at tey vita, at tær fyritreytir, ið vóru galdandi, tá ið tey stovnaðu fyritøk- urnar, ikki verða broyttar í heilum. Tá ið tosað verður um veruliga at gera Føroyar til eitt 'vinnuvinarligt' land á øllum økjum, er ein av stórstu forðingunum hjá Føroyum at vit eru so få í tali. Ein styrktur vinnulívs- politikkur má tískil fara fram samstundis sum ein umskipan av almenna sekt- orinum fer fram, soleiðis, at fólk, ófaklærd eins væl og faklærd, verða tók hjá priv- ata sektorinum. Somuleiðis verður neyðugt, at vinnulív- ið, í samstarvi við tað al- menna, er til reiðar at gera iløgur í útbúgving- og eftir- útbúgving av fólki, soleiðis, at tey kunnu nýtast innan tær vinnur, ið hava brúk fyri arbeiðsmegi. Tí tá ið prod- uktiviteturin er høgur, er torført at økja um fram- leiðsluna uttan tilgongd av arbeiðsmegi. Vit eru nú á veg inn í ' vitunarsamfelag- 10 og neyðugt er, at stórur dentur verður lagdur á at útbúgva og endurútbúgva fólk, fyri at klára seg í al- tjóða kappingini. Eingin ivi skal verða um, at um vinn- ulívið fær tær røttu umstød- urnar í Føroyum og førdur verður ein stødugur og tryggur búskaparpolitikkur og politikkur sum heild, vil arbeiðsloysi gerast tann minsti trupulleikin í Føroy- um, trupuleikin verður held- ur at tórvur verður á alt fleiri fólki. Ein umfatandi vinnulívs- politikkur og umskipan av almenna sektorinum vil í longdini vidføra relativt færri almennar útreiðslur og stórri inntøkur frå privata sektorinum og er hetta ein grundarsteinur fyri at tryggja tað vælferðarsam- felagið — ið vit øll kunnu verða samd um, kundi verið betri á nógvum økjum, eitt nú á barnaansingar- og eldr- aøkinum. Umskipan innan ella utt- an fyri rikisfelagskapin? Víst hevur m.a. verið á, at møguleiki er fyri at fullføra stórtsæð allar umskipanir innan fyri ríkisfelagskapin, og tað ljóðar sjálvsagt mikið gott; men spurningurin er: Ber hetta í verðuleikanum til - er politiski vilji til staðar at gera hesar umskipanir, so leingi sum ríkisstuðulin verður latin føroyska lands- kassanum, sum harvið ger tað fíggjarliga minni átrok- andi at fremja neyðugar um- skipanir ? Higartil hevur tað víst seg, at ávísar umskip- anir eru farnar fram, men hesar hava í alt ov stóran mun verið grundaðar á danskar = fyritreytir og danskar skipanir, ið sjálv- sagt ikki eru bestu loysnir- nar í einum samfelagið sum tí føroyska við 44.000 í- búgvum. Føroyar hava í dag eitt væl útbygt vælferðarsam- felag, eingin ivi um tað, men neyðugt verður at royna nýggjar leiðir, ið byggja á føroyskar fyritreyt- ir, fyri at tryggja føroyska vælferðarsamfelagið í fram- tíðini — um hetta verður innan ella uttanfyri ríkisfel- agskapin verður upp til før- oyska fólkið at avgerða. 20. oktober 1999 Kristina Danielsen stud. polit & stud. jur tidindabladid Ynski: Ein sjálv- 2 stødugan Javnaðar- flokk - takk Aðalorðaskiftið um Hvítu bók á Føroya Løgtingi er farið afturum, og eftir standa allir setningarnir, sum flugu um oyrini á okk um føroyingum; mangt bleiv sagt, vent og dreygað - og endurtøkurnar vóru eins nógvar. Eitt, sum vit serliga hava bitið merki í, er, hvussu Føroya Javnaðarflokkur fyrst sigur seg vilja sam- starva við samgonguna, og er opin fyri einari >út- strektari hond< um ríkis rættarligu stóðu Føroya, men í sama andadrátti setir hann treytir við, hvussu hetta samstarv skal fara fram, karmurin verður sett- ur - »ein og hver loysn skal verða innan fyri ríkisfel- agsskapin<! Hvor snakk- aði um øvugtan samráð- ingartaktikk?? = Hvussu hevði tað verið um Javnað- arflokkurin setti seg niður saman við samgonguni, og greinaði út hvat man er samdur um, hvørji eru fel- ags åhugamålini?? Hvar liggja ósemjurnar - og útfrá hesum finna útav um eitt samstarv kann halda fram. Men tað fyrikemur mær sum um at Javnaðarflokk- urin vil leggja linjurnar beinanvegin, og soleiðis helst sleppa undan at gera sína stóðu upp, og veruliga viðurkenna at felagsáhuga- málini millum politikk samgongurnar á ríkisrætt- arliga økinum, og tí sum Javnaðarflokkurin sigur seg kunna ganga við til, samanumtikið ikki er so stórur, so kann Jóannes Eidesgaard royna at mót- prógvað hesum, men sø má hann og Javnaðarflokk- urin byrja við at sleppa nógvum av tí sum teir hig- artil hava sagt seg vilja, men hava torført at fremja í verkið. Undir orðaskiftinum á Tingi, kom eisini fram at landsstýrið vildi geva Javnaðarflokkinum ein møguleika, og seta ser- fróðingar at kanna um >mótspæl< Javnaðarfloks- ins kann setast í verk, men tá komu javnaðarmenn ein fyri og annar eftir og settu spurningar, var ov seint - spældu fornermaðir. Hevdi eg verið ein av teimum skuldi eg tikið av uppá standandi fót - um teir veruliga meina nakað við sín tikk<. Um tað er hetta sum skal til fyri at seta á skurðin, fyri at skera svullin, sum kallast = ríkisveiting og heimastýrið burtur, so lat tað verða eina byrjan. Men lunkaður sum altíð vil, Javnaðarflokkurin tøva, draga út - fornerm- isligir vísa á »jamen tit søgdu<.. og >nú er for seint..< -hvat við samfel- agnum og tí politikki sum tað so harðliga hevur brúk fyri??? Svarið liggur møguliga í tí tvískinnaða trupulleik- anum sum Javnaðarflokk- urin hevur. Flokkurin hey - ur ein veljaraskarða, har ein partur av hesum als ikki tekur undir við ríkis- felagsskapinum. Síðan eru tað tey, sum eru heimastýrisveljarar, sum velja Javnaðarflokkin. Fyri at tekkjast báðum pørtum, mátti flokkurin finna eina kós sum liggur ímillum, sum bæði kann vísa á sjálvstýristankar. Og samtíðis hava ein politikk sum sýnir trúskap mótveg- is heimastýrinum - tí odd- amenn og kvinnur í Javn- aðarflokkinum hava gjógnum tíðina verið gar- antar fyri Heimastýrislóg- ini, og tað hevði neppa ver- ið heppið at komi við ein- um politikki sum stílaði út úr ríkisfelagsskapinum. So er eitt at gera, nevniliga at laga flokspolitikkin eftir hesum - gerandispolitikk- urin skal trýstast niður í henda formin - kosta hatta kosta vil, úrslitið: Eitt lunkað politiskt mótspæl á ríkisrættarliga økinum, har »skal« ella »skal ikki«, í alt ov stóran mun hevur merkt Javnaðarflokkin - eisini í aðalorðaskiftinum. Síðan er tað hetta løgna sum er farið fram seinastu 2 árini. At tað nú skal verða so týdningarmikið hjá donskum politikarum at koma til Føroya - okkurt bleiv kalla >arbeiðsferð<, okkurt annað fyri >kunn- ingarferð<. Aftur her hevur Javnað- arflokkurin verið vertur fyri teimum flestu, og hvørja einastu ferð hava vit borgarar staðið eftir við einum løgnum smakki í munnum, og sett spurning- in: Hví skulu danskir poli- »sjålvstyrispoli tikarar koma til Føroya fyri at standa á einum lands fundi fyri, og øðrum eftir, og trúttað niður í føroying ar, hverjar avleiðngar verða um vit fara út úr rík isfelagsskapinum, og hvat vit vinna við at verða verð andi?? Og í sama viðfangi vaska sínar hendur - sum ein annar gjørdi á sinni, og kunngera, at hetta er nakað sum føroyingar sjålvir av- gera. Tú kanst kalla tað hvat tú vilt, men eitt skerst ikki vurtur - at tað er ilt at koma til nakra aðra niðurstøðu enn, at allar vitjanirnar nava havt ein felagsnevn ara - nevniliga at fremja so stóra åvirkan sum møgu- igt á vanliga føroyingin, angt áðrenn nakrar sam- ráðingar yvirhøvur eru byrjaðar, og nakað itøkiligt er at fara til fólkaatkvoðu um Hatta er at blanda seg uppí føroysk viðurskifti, og als einki við tað at gera sum vanliga verður fort fram, nevniliga at tað er uppá sítt pláss at kunna før oyingar um eitt og annað, hevði tað verið vanligt, at henda vælsignaða kunn- ingin var gjøgnumgang- andi viðvíkjandi ollum viðurskiftum, men tað vita vit oll, at so er ikki. At Sambandsflokkurin vil hava danskar politikar- ar hendavegin, fyri at siga okkum hvussu vit skulu liva og láta er einki nýtt, tað er teirra tilverugrund- arlag. Toppurin bleiv náddur tá sjálvur Statsministarin, á rødaraspallinum í Fólka- tinginum, í setanarrødu síni gjørdi klárt, hvørja støðu danska stjórnin hevði í ríkisspurninginum millum Føroyar og Dan- mark - eisini áðrenn nakrar samráðingar eru komnar í gongd. Men tað sum kom fram undir hesi rødu Ny- rups, var tað sum ikki kundi fjalast longur, nevniliga ein váttan frå danska Javnaðarflokkinum - umboðandi donsku stjórnina, til andstøduna í Føroyum, um at ein loysn burdi eftir teirra åskodan verið at finna innan rikis- felagsskapin. Tankar um undirgravingarvirksemið og politiskan taktikk av tí minni hepna slagnum, Www.sosialurin.com koma mær til hugs Nyrup hevur áður sýnt ódugnaskap sín, tá ein pol- itikkur viðvíkjandi Føroy- um skal stingast út í kortið, og hetta var ikki nakað undantak í so máta, og 6- hoyrt millum eygleiðarar Alt tað sokallaða >mótspælið< hjá Javnaðar- flokkinum, rungaði á Christiansborg sjálvan set- anardagin, løgid samanfall „einki løgid er í hesum“, kunngerð Jóannes Eides- gaard í útvarpinum. Fyri hann er alt, sum stjórnin kann leggja fram, honum til fyrimuns, í fínasta lagi; so kann politikkur í For- oyum verða tað hann er - eg trúði veruliga at for- maðurin í Javnaðarflokki- num var ein betri politikari enn so; men ta man er so bundin nidur sum flokk- urin hjá Jóannes Eides- gaard er, fyri tað fyrsta av at royna at tekkjast sinum sjálvstýrissinnaðu veljar- um, fyri tað annað ikki at venda heimastýrisveljaru num bakið, og fyri tað triðja at liva í einari samr- íkissemju við stjórnina hjá Poul Nyrup Rasmussen; so er heldur ikki lætt at verða konstruktivur og mennandi í sínum politiska útspælið Eg vildi vaknað upp til ein politikk, har flokkarnir settu seg niður, og hugdu at hvat teir eru samdir um og hvar liggur ósemjan - hvussu verður hildið fram Hetta krevur at tann part- urin sum kallast Javnaðar- flokkurin, ger seg leysan av ti tvískinnaða politikki- num har hann bædi vil hava evsta vald i Føroyum, har løgtingid er evsti myndugleiki og har før- oyingar sita vid åbyrgdini i egnum landi og samtidis vil verða í einum rikisfel- agsskapi, hatta eru tveir hestar sum ikki lata seg ríða á - samtíðis, í mínum hugaheimi, men eitt opið samráðingarsinnið kann sjálvandi føra til loysnir, sum ikki vóru væntandi. Eitt ynski er tí: Ein sjálv- støðugan Javnaðarflokk - takk, við samráðingarbor- ið, so er tann breiða semjan sum so mangan varð havd á lofti undir orðaskiftinum um Hvítubók ikki langt burtur. Aki Andreasen