mikudagur 3. november 1999síða 11

Nr. 209 - 3. november 1999 tíðindablaðið í 11 Ung framtíð við pallborð Umboð fyri samband, javnað og tjóðveldi dugdu væl at kjakast á pallborðsfundi á læraraskúlanum leygardagin. Høvudsevnid gjørdist tjóðskaparspurningurin HOGNI MOHR Ungdómsráðstevnan í viku- skiftinum, sum FUR skip- aði fyri, helt fram leygar- morgunin. Um 10-tidina fóru stevnuluttakararnir frá morgunmatarborðinum á læraraskúlanum og á pall- borðsfund í høllini. Við pallborðið sótu Páll á Reynatúgvu, sum umboð- aði Tjóðveldisflokkin, Elin Lindenskov, fyri Javnaðar- flokkin og Olav Enomoto, sambandsumboð. Fundurin var skipaður á vanligan hátt. Tey trý við pallborðið byrj- aðu við smáum einarødum, og løgdu við hesum grund- arlag undir kjakið. Páll á Reynatúgvu var rættiliga skaldborin í síni rødu, ið var merkt av hug- flogi og kenslum. Framtíðar Føroyar ímyndaði hann sær sum málning. Hann segði. at skulu vit føroyingar fara undir at mála hendan máln- ing eru røttu fyritreytirnar neyðugar. Heimastýri var eftir hansara tykki ikki ein teirra! — Vit eiga ikki at stúra fyri sjálvbjargni. Vit hava fram- íhjárættindi; reina luft, grønan bø, blátt hav og svarta undirgrund, segði ungi tingmaðurin á góðum og mergjaðum sandoyar- máli. Umframt hetta nátt- úrugivna tilfeingið, nevndi Páll munin á menniskjunum her á oyggjum, ið hann helt vera størsta tilfeingið. — Vit eru øll skilagóð, men hvor á sín hátt, segði Páll á Reynatúgvu Fult vald, men ikki fullveldi Elin Lindenskov var meira ítókilig enn Páll á Reyna- túgvu í sínum íkasti til kjak- ið. Hon tosaði meira um gerandisdagin, og serliga hin í Havn, ið sum kunnugt er merktur av tørvi á barna- ansing og bústaðartrupul- leikum, ið ung noyðast at dragast við. Elin mælti før- oyingum til at broyta bú- staðarvanar. Javnaðarum- boðið nerti eisini við arbeiði og arbeiðisloysi. — Vit eiga at miðja ímóti at fáa arbeiði til allar hend- ur, men tey arbeiðsleysu eiga eisini at kunna liva undir góðum treytum, segði hon. I ríkisrættarliga spurning- inum tyktist Elin meira hug- að fyri broytingum enn flokkurin, hon umbodar. Kortini vóru orðingar henn- ara sera líkar teimum vit hoyra á tingi, tá javnaðar- fólk eru á rødararpallinum har. Elin gjørdi greitt, at fullveldi ikki er fremsta mål, men at hon kortini helt nyskipan vera neyduga. Og nyskipanin skuldi eita sjålv- stýrislóg! — Neyðugt er, at broyting- arætlanin, sum íkki skal skundast igjøgnum, fær stóra undirtøku, og at eitt samt løgting stendur aftan fyri ætlanina, segði hon og gjørdi greitt, at ein sjålvstyr- islóg eftir javnaðarleisti fór at áseta fult føroyskt vald og greiðar reglur um heima- rætt og at føroyska flaggið er einasta umboð landsins. Hví hon so ikki vil hava fullveldi. sum eisini ásetir fult føroyskt vald, segði hon onki um. »Verda vit rikari..?« Olav Enomoto úr Sam- bandsflokkinum var sera undirhaldandi í rødu og kjaki. Hann var eftir tykki teirra mongu, tann, id dugdi best at halda rødu. Hóast unga — sambandsstjørnan stóð rættiliga einsamøll millum mangar ungar og tjóðskaparsinnaðar åhoyr- arar, var vón fyri framman. Tað var soleiðis, at ein rætt- ur riðil av pensiónistum, sum vóru á skeiði á Háskúl- anum, var komin at lýða á. Og úr tí hópinum hoyrdust hvøllastu klappini, tá Eno- moto gjørdi burtur úr sær. — Vit kunnu ikki átaka okkum stór mál at umsita. Tí ynskja vit samband mill- um javnstillaðu partarnar í ríkisfelagsskapinum. Gam- aní, góður vilji krevst, og eru trupulleikar, so hyggja vit upp á teir. Men at fáa fullveldi, tað er at fara ov langt. Man brýtur ikki hús- ini niður, tí ein pera fer. Man skiftir peruna, segði Olav Enomoto, sum segði seg vera føroyskan patriot. Hann nytti somu mynd, sum formadur Sambands- flokksins plagdi. Myndina við motorvegnum niður gjøgnum Evropa. — Okkara møguleikar í danska ríkinum innslúsa okkum í Evropeiska Sam- veldið, og har eru nógvir møguleikar, segði Olav, sum brúkti vendingina »at koma í sving« upp í saman - Vilja vit av við blokkin, er ikki neyðugt at samráð- ast. Vit kunnu bara koma í sving, og minka hann sjålvi, segði hann. Olav Enomoto endaði rødu sína við at seta triggjar umfevnandi spurningar í sambandi við fullveldi: — Verða vit ríkari, verða vit sterkari og hverjar møguleikar fáa vit..? Spurningunum svaraði hann alt fyri eitt, undir einum: - Fullveldisætlanin skramblar saman! Marita var ikki fræls Tá kjakið byrjaði spurdi Elin Lindenskov beinan- vegin undranarsom, um Olav Enomoto ætlaði sær upp í ES. Olav svaraði, at ein hvítbók um ES-spurn- ingin átti at verið skrivað alt fyri eitt. — Og hon skal vera betur enn Hvítabók, sum er ein reviderað tjóðveldisstevnu- skrá, visti Olav at siga. Soleiðis byrjaði tíma- langa kjakið, sum prógvaði, at tjóðskaparligu rembing- arnar í Føroyum eisini eru aðalmál teirra ungu. Annað enn tjóðskaparmál vóru nærum ikki tíkin upp á tungu. Unga og orðakringa sam- bandsstjórnan spurdi, hví hann ikki skuldi kenna seg frælsan, tá ið hann vaknaði um morgnarnar. Eisini hes- um spurningi svaraði hann sjálvur. Nú verður so dúgliga fiskað eftir frælsi. Eg sigi, at vit eru fræls. Vit eru ikki nidurbundin, helt hann Elin Lindenskov. sum segði seg ikki ræðast full- veldi, helt kortini, at vit áttu at havt í huga, at vit hóast alt ikki høvdu livað undir harðrendum stýri. Tjóðveldistingmaðurin var skjótur at svara. Javnaðarflokkurin átti at vita, at Føroyar ikki eru frælsar. Ég minnist andlits- bráið á tåverandi løgmanni, Maritu Petersen, tá hon hevði verið í samráðingum við danir í 1993 og hevði fingið at vita, at alt var mist. Hon líktist ikki einari fræls- ari konu, segði Páll á Reynatúgvu. Merkið og Dannebrog Kjakast varð aftur og fram, og fólk gjørdu vart við seg úr høllini. Ein åhoyrari hevði kagað á heimasíðuna hjá ST. Um Føroyar stóð lítið. Kortini fekst at vita, at føroyingar hava tveir merkisdagar: Danska grundlógardagin og fød- ingardag Margretu drotn- ingar! Hetta helt áhoyrarin vera somikið vanæriligt, at hon ikki dugdi at seta orð á tað. Elin Lindenskov segði seg skilja áhoyraran sera væl. Elin hevði sjálv verið í Kina í donskum ferðalagi einaferð, og ta ferðina varð Dannebrog hongt um hálsin á henni. Tað kendist sam- bært javnaðarkvinnuni ikki serliga væl. Hon tók kortini málið í egnar hendur og klistraði Merkið uttan á Dannebrog! Stórur partur av kjakinum millum pallborð og holl snúði seg um teir partar av valdsbýtinum millum Dan- mørk og Føroya, sum tykj ast ógreiðir. Páll á Reyna túgvu segði loysnina vera fullveldi. Elin Lindenskon segði segði skilja støðuna. men mæltu til varsemi, með an Olav Enomoto endurtók áheitan sína um at >koma í sving« Gott kjak Pallborði fekk endaliga orð- ið. Páll á Reynatúgvu segði. at orðaskiftið í dag og 5 - 6 ár aftur í tíðina prógvaði, at fullveldi er frægasta leið. Ongin skundar sær. Vit hava livað undir heimastýri í 51 ár, segði hann Elin Lindenskov segði seg hava góðar framtíðar- vónir. Hvussu enn úrslitið verður á ríkisrættarliga økinum segði hon seg vóna, at tað ikki gongur út yvir vælferðina. — Vit skulu hava framburð við frælsum menniskjum, segði Elin Lindenskov. Olav Enomoto helt eisini framtíðina verða bjarta og segði seg vóna, at øll fara at fáa peningaligan fram- burð í Føroyum. — Men vit noyðast at koma í sving við at skapa eitt sjálvberandi samfelag, helt hann fyri. Ahoyrararnir vóru eftir pallborðsfundin nærum á einum máli um, at fundurin hevði verið góður. Fleiri hildu, at ungu umboðini við pallborði dugdu betur at kjakast í dag enn á vanlig- um politiskum fundum. har serligur dentur altíð verður „Politikkur stinkar...< Fyrilesturin, sum Sjúrður Skaale helt í sambandi við ungdómsráðstevnuna um framtíð Fóroya, var kveikjandi og áhugaverdur. Hugleitt varð um politikk, samfelag og fólkaræði HOGNI MOHR Eftir døgurdastedgin á lær- araskúlanum leygardagin, røddi Sjúrður Skaale um leiklut hins einstaka í fólka- ræðinum. Politikk og virð- isbýti skilgreinaði hann við hesum orðum: Hver fær hvat, sigur hvor! Síðani segði hann, at tað ikki er løgid, um onkur segði, at politiskt vald er skeivt, tá hugsað verður um, hvussu stórt vald politikarar hava. — Men hevði onki pol- itiskt vald verið, hevði bert hin sterkasti yvirlivað, og tískil er helst neyðugt at siga, at politikkur er neyð- ugur. Var onki politiskt vald, var ongin menning. Bara ótti, segði Sjúrður. Politiska valdstólið valdi Sjúrður at skýra høvdid á samfelagnum. Og okkara politiska høvd er gjørt eftir høvdi teirra gomlu grikka, sum funnu upp á orðið demokratia. Nýskapanin í hesum hugtaki var, at fólkið skuldi sleppa at velja tey sum skuldu ráða fyri borg- um. — Gomlu grikkarnir vóru klókir. Teir søgdu, at við hesi skipan ráða vit yvir teimum, sum ráða yvir okk- um. Men fólkaræðið er ikki tvingsil. Tað er eitt til- boð...! Sambært Sjúrði Skaale taka oll ikki av hesum til- boði. Sum kunnugt er val- luttøkan á ongum sinni 100%, og tey sum ikki velja hava ikki tikið við tilboðn- um. — Eg tosaði við ein ungan mann herfyri. Hann segði, at politikkur stinkar, og at politikarar eru bert við fyri egnan vinning. Kanska hev- ur hann partvís rætt í hesum seinna, men at siga, at pol- itikkur stinkar er ov bíligt, tá viðkomandi ungi maður kanska hevur fleiri mein- ingar um ftøkilig politisk viðurskifti. Hann heldur kanska, at tað er burturvið at byggja nýtt løgtingshús, at meira eigur at verða latið í arbeiðsloysisstuðli o.s.v. Tískil er hann áhugaður í politikki tá saman um kem- ur, og kann ikki bara siga, at politikkur stinkar, helt Sjúrður Skaale. Eiga at vera positiv At politikarar ikki líða neyð vísti Sjúrður fyrst við at staðfesta, at allar politiskar lønir eru høgar. Síðani vísti hann við uppvarpi eina mynd av eini siroppsglasi. — Hesum siroppi ráða pol- itikarar yvir. Teir býta sir- oppin millum borgararnar, og tað er freistandi at, um ikki annað, so bara lika sleikja sær um fingrarnar við jóvnum millumbili. Ja, at vera politikari er ein stór og long freisting, helt Sjúrð- ur Skaale. Sjúrður gjørdi nógv burt- ur úr, at veljarin er ein sjálv- støðug vera. Hann undraðist t.d. yvir, tá oll standa al- spent og bíða eftir, hvat Jóannes Ejdesgaard fór at síga um fullveldi. — Hildið verður kanska, at Jóannes Ejdesgaard hev- ur einar 4.000 veljarar í lummanum, sum hann kann leggja á borðið tá honum lystir. Hetta dómið vísir kanska løgnu uppfatanina hjá mongum einstaklingum. Teir standa og yppa øksl og siga, hvat kann man gera einsamallur...? Svart valdshol Annars helt Sjúrður, at velj- arin hevði skyldu at vera positivur. — Ofta verður sagt, at vit eru so fá, kunnu onki, duga onki o.s.v. Hesar útsagnir veksa seg skjótt stórar og gerast soleiðis grundsetn- ingar, segði Sjúrður Skaale, sum helt, at vit føroyingar eru stórir, júst tí vit eru so fáir. Positivt helt Sjúrður tað vera, at hvør okkara hevur 1/45.000 av valdinum í landinum, meðan borgarar í stórum londum nærum onki vald hava í part. Sera áhugaverdar vóru hugleiðingar Sjúrðar um føroyska fólkaræðið, sum hann helt vera avmarkað og tískil kanska als ikki fólka- ræði. — T.d. søgdu føroyingar í 1946, at teir vildu hava loysing, men danir søgdu, nei. Vit hava tríggjar løg- tingssamtyktir, ið mæla í móti hervaldi í Føroyum. Kortini er hervald her. Í 1993 skumpaðu danir løg- tingið til viks, og settu ein sonevndan føroyab6lk at stýra. Hesi dómi vísa á eitt svart valdshol, sum er mitt í okkara føroyska fólkaræði. segði Sjúrður. Næstrakærleiki og idealisma At enda vidgjørdi Sjúrður samfelagið við yvirskriftini, samfelagið sum koddi. Hann nevndi, at ein ofta hoyrir fólk siga, at tí ella tí átti samfelagið at tikið sær av. — Fólk finnast at politik- arum, tí teir ikki byggja fleiri ellisheim og bústovn- ar, meðan tey fæstu sjálvi royna at taka sær av sínum ommum; t.d. við at vitja tær oftari, segði hann, og nevndi eitt dómi um, hvussu næstrakærleikshugtakið er broytt. — Danski menningar- málaráðharrin var og vitjaði i fåtøkum landi. Einaferð kemur hann spákandi fram- lagdur á flokspolitiskar eyðkenningar. við einum biddara, sum rættir hondina fram eftir pengum. Ráðharrin letst ikki um vén, men gongur framvið. Spurdur um, hví hann ikki lat hesum fátæka nøkur oyru, svaraði hann við hesum orðum: — Jeg gár ind for insti- tutionaliseret næstekærlig- hed... Í hini grøvini nevndi Sjúrður hjálparsinnaði fólk og felagsskapir, sum í roynd og veru taka politiskar upp- gávur á sína herðar. Sjúrður eftirlýsti ideal- ismu í Føroyum. Í hesum sambandi nevndi hann Don Quitote de la Mancha, sum er navnið á bestu bók. Sjúrður hevur lisið. — Bókin er um ein riddara, sum livir í samsvari við síni idealir. Ein rættan idealist. Tá ið hugsað verður um hendan idealistin, ber til at staðfesta, at pengar og rati- onalisma ikki kunnu vera avgerðandi. Hjarta skal við, og ein eigur at hava stødi í egnum virðum. Ein eigur at tora í samsvari við trúnna... Sjúrður Skaale varð stór- liga fagnaður eftir fyrilest- urin.