leygardagur 6. november 1999síða 18

18 Nr. 212 — 6. november 1999 Eina ferð føroyingur - altíð føroyingur Hon var millum fyrstu hovbingarnar, ið fóru til Vágs at taka realprógv. Seinni starvaðist hon á Hospitalinum, og undir Klaksvíksstríðnum arbeiddi hon á Telegrafstødini. Tá Útvarp Føroya varð sett á stovn, varð hon biðin at søkja starvið sum ”speakari”. Nanna Hammer úr Skúoy, ættað úr Hovi, hevur búð í Svøriki seinastu 42 árini ) V 5 > —- Q 4 n >» = EK 1 La 8 1 OT O il k S nskið Vit i ) stødue Me Q Q an! ) SKISK n C ) mær N Matt y stol Runa Mattiasson. fe É Vestra Frølunda i Gøteborg. Mill- m veggjaprýðini er målningur, sum Sigmundur Petersen, såli, málaði á sinni. Har eru eisini aðrar myndir úr Feroyum. Felags fyri myndaevnini er, at tey eru úr Suð- uroy. Og orsøkin er einføld Nanna Mattiasson er fødd og upp- vaksin í Hovi í Suðuroy. Dóttir Karolinu og Sámal úr Skúoy At Nanna hevur búð í Gøteborg síðani miðskeiðis í fimti árunum. er ómeguligt at hoyra. Ikki eitt einasta svenskt orð kemur ballandi inn millum eyðkenda suðuroyar- málið - ella rættari »hovsmålid«. Tað er eins reint, sum hevur hon i veruleikanum ongantíð funnið vegin úr Hovi. Búði hjá presti Nanna Mattiasson varð borin í heim í 1928. Hon vaks sostatt upp í neyðarsligu 30-unum, og upp- livdi annan heimsbardaga sum ung genta. - Eg minnist tað soleiðis, at hó- ast kríggið leikaði í í 40-unum, so gjørdust tíðirnar eitt vet frægari miðskeiðis undir krígnum, enn í 30-unum. Føroyingar seldu fisk - og sigldu vid fiski til Bretlands undir krignum, og tað visti seg aftur í livikorunum heima í Før- oyum. Tíðirnar batnaðu eitt sind- ur. Og tað var eisini um hetta mundið — í 1942, at eg fór í real- skúla í Vági. Realskúlin tók tá fýra ár, greiðir Nanna Mattiasson frá. Av tí, at ongir vegir vóru millum Tá eg fari til Føroya at ferðast, so s heim. Men tá eg fari aftur til Svør Hov og Vág. Nannu at grsta varð neyðugt hjá É onkustaðni í Vági Ti ov langt var at ganga ímillum. tå tú skuldi í skúla hvønn dag Mamman. Karolina, noyddist tí út ut leita dóttrini eftir innivisti. End in varð. at Nanna og ein onnur úr Hovi, Mia á Brekku. innivist hjá vágspresti r í Vági tá var Thulesen. end Thulesen. sum seinni t stjóri á Kjølbro-fyritøk Eldur í prestagarðinum Teir báðir realskúlanæmingarnir úr Hovi høvdu tað gott hjá vågs- presti. Tær høvdu kamar saman við dóttur prest Men tá tað leið út á fyrsta vet- urin, gjørdist alt kaldari á kamar- inum. Ongin hiti var, og bjálvingin tá á døgum var sum harragud veit. So endin varð. at Sámal úr Skúoy. pápi Nannu, útvegaði teimum báðum ein ovn á kamarið í presta- garðinum. Tá var betri eina tíð. Til eldur kom í. - Ein dagin, vit sita á kamaran- um, síggja vit royk koma út úr vegginum. Prestur og konan vóru úti, so vit vóru einsamallar. Men til alla lukku arbeiddu nakrir mans við eitthvert niðri í kirkjugarðin- um. Vit róptu á teir, og teir vóru skjótir at koma okkum til hjálpar. Tað eydnaðist teimum eisini at sløkkja eldin, áðrenn hann breiddi seg. Men kamarið var oyðilagt, minnist Nanna Mattiasson. Nanna og Mia, sum vóru bara 14 ára gamlar tá, vóru hjartkiptar. Hvat fór prestur at siga til eldin? Mundi hann fara at vísa teimum durafjórðingin? Men nei. Thulesen segði ong- antíð eitt einasta orð um eldin. Hann vísti teimum bara inn á skrivstovuna. Har skuldu tær búgva, til kamarið var sett í stand aftur. Eldurin hevði nevniliga oyðilagt nógv, tí teir, ið høvdu sett ovnin til, høvdu bara lagt rørini millum skins og hold. Teir vistu ikki betur. Og tað, at rørini vórðu løgd millum skins og hold, var eisini beinleidis orsøkin til eldin. g, at eg fari yvir aftur. Og hóast eg havi búð í Svøriki í 42 ár, so er hýrurin altíð vánaligur, fyrstu dagarnar, tá eg komi aftur úr Føroyum. Men svenskan ríkisborgararætt havi eg ongantíð viljað havt. Eg kann ongantíð kenna meg sum annað enn føroying, tó at tað stundum er greitt, at tú sum persónur ongastaðni ert heilur, hvørki í Føroyum ella Svøriki, sigur Nanna Mattiasson Bøkurnar hjá presti hentar Meðan Nanna búði á skrivstovuni hjá Thulesen fekk hon stundir at granska fleiri av nógvu bókunum hjá presti. Og tær komu eisini væl við onkuntíð — ikki minst okkurt leksikon. - Ein dagin fekk eg sum upp- gávu at skriva stíl um seglskip. Tá var eg í dýrastu neyð, tí hvat visti eg um seglskip. Akkurát onki. So eg gjørdi ikki mætari, enn leitaði eitt leksikon hjá presti fram, blaðaði upp á seglskip, og so skrivaði eg. Og illa tordi eg at leggja nakað burtur úr, tí eg var bangin fyri, at so fór samanhang- urin heilt út av lagi. So endin varð, at eg snøgt sagt skrivaði beinleiðis av. - Tá eg fekk stílin aftur nakrar dagar seinni, læt í læraranum: >Tað var illani, at teir høvdu ikki skrivað meira í hatta leksikonið, ti so hevði stílurin verið tað longri. Hvønn karakter, Nanna fekk fyri leksikonstilin hjå sær og presti, minnist hon ikki i dag. Men realprógvið fekk hon. Prévtøkurn- ar fóru fram á Tvøroyri. Græt, tá hon fekk arbeiði Tá Nanna hevði fingið realprógv, var hon noydd at søkja eitthvørt arbeiði, hóast hugurin var lítil. Hon ræddist fyri at fara at leingjast ov illa, skuldi hon heilt norður til Havnar at arbeiða. Men fyri skomm skyld sendi hon eina um- sókn til skrivstovuna á Lands- sjúkrahúsinum — ella til Hospital- ið, sum sagt varð tá. - Stutt eftir kom telegramm úr Havn. Har fekk eg at vita, at eg hevði fingið skrivstovustarvið, sum eg hevði søkt. Eg var so hørm um at hava fingið starvið, at eg bæði græt og illa læt. Ég var so illa við av hesum, at pabba noydd- ist norður til Havnar við mær, ann- ars fór eg ikki. Tá vit so møttu einari diakonissu á gongini á Hos- pitalinum, og hon frætti, hvussu bangin eg var fyri at leingjast, helt hon fyri: ”Jamen, sá má De være meget forkælet!” Viðurskiftini á Landssjúkrahús- inum vóru rættiliga små tá á døg- um. Nevndi onkur »yvirlæknan«, ja, so vistu øll, at tað snúði seg um Paula Dahl. - Eg longdist so illani suður aftur til Hovs, at hevði eg funnið Mynd: Grækaris D. Magnussen oman á bryggjuna, ja, so hevði eg rýmt suðuraftur. Men alt tyktist mær so stórt og fløkjasligt í Havn, at eg tordi ikki at gera nakra roynd at rýma. Eg var bangin fyri at vill- ast, sigur Nanna. Men sum frá leið vandi hon seg við Havnina, og longsulin var ikki longur so herskin sum í byrjanini. Á Hospitalinum mæltu tey henni at fara á sjúkrasystraskúla, tí stórur tørvur var á sjúkrasystrum. Men lønin hjá sjúkrasystranæm- ingunum var so ússalig tá, at hon heldur = valdi at verða á skrivstovuni. Á skrivstovuni fekk hon 175 krónur um mánaðin, meðan sjúkrasystranæmingarnir fingu ávikavist 40 og 60 krónur um mánaðin, alt eftir, hvussu langt tær vóru komnar við útbúgvingini. - Tað var dýrt at liva tá. Eitt tað fyrsta eg gjørdi, tá eg kom at ar- beiða á Hospitalinum, var at biðja ein snikkara smíða mær eina kommodu. Hon kostaði 160 krón- ur. Eina klokku keypti eg fyri 155 krónur. So tað skuldi sparast, held- ur Nanna Mattiasson skemtandi fyri. Tá hon hevði arbeitt á Hospit- alinum í tvey ár, noyddist hon at gevast orsakað av sjúku.