mikudagur 24. november 1999síða 5

Nr. 224 - 24. november 1999 tíðindablaðið Familjur syndrast meðan einki hendir Otrygg foreldur vilja hava greiði á, hvórji tilboð okkara samfelag hevur til børn við serligum undirvisingartørvi. Men nidurstødan eftir pallborðsfundin mánadagin um hendan spurning bendir ikki á, at tey kunnu vænta sær menn- andi tiltók til frama fyri bórnini í bræði TuriÐ KJØLBRO Foreldur at børnum, ið hava serligan undirvisingartørv, vilja hava greiði á, hvørji tilboð Sernámsdepilin hev- ur til teirra børn. Tí skipaði Meginfelag teirra brekaðu fyri almennum pallborðs- fundi mánadagin í MBF húsinum við luttøku av landsstýriskvinnuni í al- manna- og heilsumålum, landsstýrismanninum í und- irvisingar- og mentamálum, leiðaranum á skúlanum á Sernåmsdeplinum, og øØr- um Nógvar broytingar eru farnar fram tey seinastu árini á Sernåmsdeplinum, tað sum fyrr æt Skúlanum á Fróðni. Hetta hevur ført við sær, at foreldur at børnum við serligum undirvísingar- tørvi eru vorðin ótrygg, ti tey meta seg vita alt ov lítið og verða ov illa kunnað. Endamálið við pallborðs- fundinum var at lýsa málið frá øllum síðum. Ein spurn- ingur var, hvussu Almanna- og heilsumálastýrið og Undirvísingar- og menta- málastýrið samstarva um børn og ung, sum hava ser- ligan tørv og sum bæði stýr- ini varða av í felag. Ein ann- ar spurningur er, hvørji til- boð Sernámsdepilin hevur til børn undir skúlaaldri og børn í skúlaaldri. Best at lýsa støðuna hjá teimum. ið hava serligan undirvisingartørv, var for- eldraumboðið við pallborð- ið, Oluva Vilhelmsen. Hon hevur arbeitt innan MBF í fýra ár, serligan innan sál- arlig brek, hon hevur sitið í nevndini í Autistafelagnum, og arbeitt í neyvum sam- starvi vid Javna, Sinnisbata og MBD-Damp-felagið. Sum foreldur at barni við serligum undirvisingartørvi saknar hon heilt greitt at fáa at vita, hvørji tilboð okkara samfelag hevur til hesi børn. - Tá ið ein tosar um tilboð ella veiting, má tað metast í mun til ein tørv, og tørvurin må so aftur síggjast í mun til nakrar trupulleikar. Og áðrenn vit kunnu meta, um ein veiting er nøktandi ella ikki, mugu vit fyrst stað- festa trupulleikar og tørv, sigur Oluva Vilhelmsen. Strævin gerandisdagur Í innleggi sínum á pall- borðsfundinum vísti Óluva Vilhelmsen á nakrar trupul- leikar, sum tann brekaði og avvarðandi hansara hava at takast við í gerandisdegn- um. - Tað eru familjur, sum á - Í dag fáa børn við serligum undirvisingartørvi ikki skikkaða menning. Fakligi kunnleikin er á Sernåmsdeplinum, men ikki í dagliga umhvørvinum hjá barninum. Og tað er har, hann skal brúkast, um barnið skal fáa nakran ágóða av tí. sigur Óluva Vilhelmsen. ikki sleppa at sova um næt- urnar orsakað av, at tann brekaði hevur svøvntrupul leikar. Tað eru familjur, har onkur alla tíðina má hava eyguni við tí brekaða, og harvið er lítil orka eftir til hini systkini. Kanska hevur tann brekaði agressiva at- ferð, so hini kenna seg ótrygg, ella kanska tosar viðkomandi alla tíðina, so hini ikki fáa tosað. Kanska er tann brekaði vorðin næst- an vaksin, men er ikki sjálv- bjargin í persónligum við- urskiftum, greiðir Óluva frá. - Tað eru familjur, sum ikki megna at røkja sítt ar- beidsliv, orsakað av ov tungari byrðu, og tað eru systkin, sum kenna seg svikin, tí ongin tíð er til tey. Tað kann tí ikki undra nak- ran, at vit sum foreldur mest av øllum ynskja okkum eina skikkaða menning av børn- um okkara. Í dag fáa tey ikki skikkaða menning. Fakligi kunnleikin er á Ser- námsdeplinum, men ikki í dagliga umhvørvinum hjá barninum. Og tað er har, hann skal brúkast, um barn- ið skal fáa nakran ágóða av fi. Munur å dygd Oluva Vilhelmsen visir å, at hvørja ferð vit hava fyri- byrgt einum atferðartrupul- leika og tann brekaði hevur lært eitthvørt, hevur fakper- sónurin gjørt eitt stórt menningararbeiði. - Tann brekaði verður glaður, fær ein persónligan vinning, og familjan fær meiri orku til onnur ting. Samfelagið fær eisini væl burtur úr, tí familjurnar hava tá ikki tørv á so nógv- ari sosialari veiting sum tíð- in líður. Munur er sjálvsagt á, hvat ein faklærdur kann og hvat ein ófaklærdur kann. Mynd: Jens Kristian Vang - Tann faklærdi kann or- sakað av síni vitan um brek- ið fyribyrgja ella steðga ein- um óynsktum atburði. Við- komandi dugir í góðari tíð at síggja, hvønn veg tað ber, og er førur fyri at seta tey røttu tiltøkini í verk bein- anvegin. Hesi børnini eru so serlig, tå ið tað kemur til samskifti. Tey hava heilt serligar måtar at gera vart vid seg uppå og tey hava eisini heilt serligar måtar at fata verðina uppá. Kennir tú ikki til hesi fyribrigdi, finn- ur tú heldur ikki inn til barn- 10. Tann Ofaklærdi hevur av røttum ikki fingið rætta reidskapin til at loysa hesar trupulleikar. Verdur ein ófaklærdur settur at taka sær av einum brekaðum, er tal- an tå um ansing og ikki menning. Tíðin komin at broyta hugburð Á fundinum setti Óluva Vil- ella úti í misnýtslu á Christina Sarvik TurID KJØLBRO Christina Sarvik hevur å egnum forlagi givið út bókina „Ein misnýtari var mín lærumeistari“. Bókin vendir sær til nógv, men serliga til for- eldur, sum líða av ringari samvitsku og skuldar- kenslum í sambandi við, at barn teirra er sálarliga sjúkt, harðligt ella úti í misnýtslu. Men bókin er eisini um at verða misnýttur. Nógv lata seg misnýta, eitt nú av familju, vinum, fólki, sum taka synd í sær sjálv- um, fólki, ið duga at manipulera o.s.fr. Mis- nýtsla finst í nógvum formum. Christina Sarvik hevur skrivað bókina fyri at siga frá, hvussu hon hev- ur arbeitt seg úr skuldar- kensluni og ringu sam- vitskuni við at broyta Ein misnýtari var mín lærumeistari Bókin „Ein misnýtari var mín lærumeistari“ vendir sær serliga til foreldur, sum líða av ringari samvitsku og skuldarkenslum í sambandi við, at barn teirra er sálarliga sjúkt, harðligt hugburð til misnýtaran og seg sjálva. Hon er 54 ára gomul og mamma at einum sálarliga sjúkum misnýtara. Bókin tekur stóði í egnum royndum, einum drúgvum kampi fyri egnum frælsi. Skelkandi uppliving- arnar fingu hana at síggja egnar veikleikar, og at sannføra seg sjålva um, at teir kundu brúkast til nakað uppbyggjandi. Annars høvdu sjúka. hat- ur, ótti og beiskleiki etið hana upp. Abyrgdin mátti viðurkennast, ket- an mátti brótast - eisini fyri at hjálpa soninum, um hann sjálvur vil >Ein misnýtari var mín lærumeistari« = hevur fingið góð ummæli í donskum bløðum. Bitten Helweg, rithøvundur i Holbæk, skrivar soleiðis: „Lesið hesa framúr góðu bókina - tú verður klók- ari av henni og sam- | stundis húðaleys innaní tær. Høvundurin vísir, hvussu tå vid eini hug- burðsbroyting til tað so- kallaða >ónda< uppdagar tað »avgjørt góða< Hvussu tú ígjøgnum mótstøðu og líðingar fær djúpasta innlit og per- sónligu menning - og verður fræls“ helmsen báðum landsstýr- isfólkunum itøkiligar spurn- ingar. Landsstýrismaðurin í undirvísingarmálum varð spurdur, um vit skulu hava ansing ella menning til hesi børn, og landsstyriskvinnan í almannamálum varð spurd, hví sparast skal uppá tiltøk, ið kunnu menna tey brekaðu, tá ið avleiðingarn- ar ikki eru til at rokna út. Spurd eftir fundin, um hon varð nøgd við svarini, sigur Oluva Vilhelmsen. - Har kom lítið itøkiligt á borðið. Ti er ikki nógv gott í væntu, tá ið fremstu pol- itikarar okkara ikki hava stórvegis meiri at siga. Spurningurin er so, hvor kann gera nakað, tá ið pol- itikararnir ikki kunnu. Und- anførslan hjá øllum er rað- festing og avmarkað orku Eg havi búð aðra staðni og fingið góða og mennandi hjálp. Har fært tú eina diagnosu og so kemur hjálpin í stundini av sær sjálvum. Í Foroyum fært tú diagnosuna, og so hendir einki meir. Eg ikki góðtaka, at einki kann ger ast kann Vit gevast kortini ikk so, hvíla okkum nú eitt sind ur, men so herja vit å aftur Tidin er komin til at broyta hugburð. Vit eiga at hug um barnið sum eina heild ið hevur brúk fyri ollum. og síðani samskipa okið á best an hátt. har barnsins tørvur er í miðdeplinum, sigu Oluva Vilhelmsen at enda i viðtali «dl