leygardagur 27. november 1999síða 6

(0) tíðindablaðið Nr. 227 - 27. november 1999 Gransking vekir stóra Heilar tvær ferðir hava granskarar- nir, sum gjórdu kyksilvurkanning- arnar í Føroyum, verið til „avhoyr- ingar“ hjá teim- um fremstu ser- frødingunum í USA. ÁKI BERTHOLDSEN Kyksilvurkannngarnar, sum vóðu gjørdar i Foroyum fyri okt síðani, hava S } S 10 edun kvks kroppi } IFKAður % i 5 ð Size ð te ØKK i Wi k S % ð K 9 g O vr or lg e granskar D k, sig i 3 r t i NI ; gv kvi g k } ð ) ), Tyskland sær, u € g hvørjum beint tey skulu standa á Ikki minst í heimsins størsta ídnaðarlandi, USA, hevur úrslitið loypt hvøkk á bæði politikarar og vinnu liv Kanningarurslitid hevur vid sær, at gransk- ersim ført ararnir, sum stóðu fyri Kanningunum oftani eru bodnir ráðstevnur víða Ætlanin er nú at staðfesta, um tann negativa á- virkanin av kyk- silvureitranini broytist við aldrinum, ella um hon kanska hvórvur heilt satP W e hinir g Til avhoyringar í USA merikanarar eru so mikið av kanningarúrslit um, at teir ikki minni enn tvær ferðir hava boðsent føroyskt-danska granskara- liðnum til USA at greiða frá úrslitinum Fi skulu teir taka úrlitið til eftirtektar, verður tað so dyrt, at teir vilja ikki seta nøkur tiltøk í verk, fyrrenn teir eru meiri enn 100% vís- ir í, at kanningarúrslitið er væl undirbygd fakliga. Og amerikanska heilsu- málaráðið fór so grundiga til verka, at tey savnaðu ein bólk av 30 serfrødingum, ÁKI BERTHOLDSEN Nú verður arbeitt við at gera enn fleiri kyksilvurkanning- ar í Føroyum. Tað eru kanningar, sum skulu gerast fyri at fylgja teimum kanningunum upp, sum nú hava gingið yvir fleiri ár. Pál Weihe, læknastjóri, sigur, at í løtuni verður ar- beitt fyri at fyrireika hesar kanningarnar og, ikki minst, Á , ] UT sjan lent ulnavartond rættiliga sum samfullar triggjar dagar royndu at taka grund arlagið undan urslitinum við at seta spurnartekin við framferðarháttin við hagtølini, og sostatt eisini við niðurstøðurnar, sigur Pál Weihe Talan var um eitt lið av hagfrødingum, eitt lið av eiturserfrøðingum, eitt lið av epidemilogum, sum eru serfrødingar í at seta slíkar kanningar saman, og eitt lið av serfrødingum í djóra- royndum. Hesar avhoyringarnar vóru minst líka læruríkar fyri okkum. Og teir lótu ongan stein vera óvendan, sigur Pál Weihe Og hann heldur, at hetta og fyri at reisa peningin at gera tær fyri. Kyksilvurkanningarnar, sum eru gjørdar av føroysk- um hava vist, at sjålvt vid småum nøgdum av kyksilv- uri í kroppinum, ávirkar tað børnini, so at tey ikki eru so væl fyri til rørslur, til at minnast og málsliga, tá ið tey fara í skúla. Men næsta ár fyllir tað elsta av hesum børnunum 14 ár. , sum setir Forovar á heimsk Har nógdir av KN Í Í rtið. Tí KSHVUFI eru komin í rasshaft an er eitt fullgott prógv um, hvussu stórum álvara amerikanarar taka hetta úr slitið Ti hetta er fyrstu ferð, at teir brúka hendan framferð arháttin. Tað vanliga er, at eitt kanningarúrslitið = verður mett av nøkrum fáum fólk- um og sett í eitt eitt vid- urkent tíðarriti, og so er tað góðtikið. Men at amerikanarar tóku hetta stigið vísir, at teir taka málið í allarstørsta ålv- ara, sigur Pál Weihe. Men hann leggur afturat, at granskingarbólkurin stóð seg væl og at enda máttu amerikansku serfrødingar- nar geva seg yvir og við- Og í tí sambandi kundi Pál Weihe hugsa sær at tik- ið kanningarnar uppaftur. — Ætlanin er, at tær kann- ingarnar skulu vísa, um tey negativu árinini av kyksilv- urinum á mannaheilan, broytast við aldrinum. — Tys, at ætlanin er at fáa at vita, um ávirkanin, hvørvur heilt, um hon minkar, ella um hon kanska versnar við aldrinum, ella um stødan er óbroytt. ávirka forleikan hjá børnum, tað gera føroyskir granskarar eisini. Fóroyska hevur vakt so miklan anskararnir, sum gjørdu kanningina, eru ofta boðsendir á ráðstevnur ymsastaðni í verðini ] Myndin er tilvildarliga vald urkenna, at talan var um eina kanning á sera høgum, fakligum stødi Pó hava amerikanski el ídnaðurin kortini roynt at måa stødid undan kanning unum. Og tað entå við 6 sannindum El-verkini fingu ein so kallaðan óheftan granskara at eftirmeta — føroysku kanningina. Og hann fyrdi ikki fyri at føra beinleidis ósannindi fram í sinari frå- greiðing fyri at „prógva“ at als onki skil var í føroysku kanningini, og at gransk- ararnir bart út sagt ikki vistu, hvat teir tosadu um. Men hann varð hóttur við endurgjaldi, um hann ikki tók frágreiðingina aftur og Vilja helst gera fleiri yksilvur- kanningar í Føroyum næstu árini — Eg kundi væl hugsa mær, at vit fingu staðfest, um ikki tey negativu árinini, sum vórðu staðfest, tá ið børnini vóru sjey ár, ikki eru minkað, ella kanska heilt horvin, nú børnini fylla 14 ár. Tí tað heldur hann kann væl hugsast. --Og tað verið eitt sera positivt úrslit at fingið stað- fest. Pál Weihe sigur, at tað beindi fyri øllum eintok av henni. Og tað hevur han gjørt. Ikki óvæntað Pål Weihe sigur, at tað k- ur ikki óvart á hani amerikanarar eru farni ódliga til verka. — Tí skulu amerikanar taka úrslitið til eftirtekt. fer tað at kosta el-ídnað um einsamøllum einar milliardir dollarar, tað einar 250-300 milliardi krónur, bara at seta b filtur á skorsteinarnar teimum amerikansku verkunum, sum enn gan við koli. Somuleiðis kemur úrslit illa við hjá amerikar sjukrahusverkinum, tí tað nógv kyksilvur í tí burtu kasti, sum sjúkrahús brenna. Somuleiðis = ro amerikanarar at fáa fólk eta meiri fisk Tí kemur tað illa, um teir nú skulu noyðast lækka markið fyri, hvu nógv kyksilvur kann verð í fiski. Ikki minst er tar stóri, amerikanski tunfisk ídnaðurin sperdur, tí tað nógv kyksilvur í tunfisk Hinvegin hevur tað stó an týdning, at staðfesta he greitt, at kyksilvur er ongin trupuleiki í okkar fiski, tí tað kyksilvur, sur er í honum, er so lítið, tað er ongin trupuleiki Okkara trupulleiki hinvegin, at tað er so nóg kyksilvur í súgdjórunum havinum, bæði í hvali og kópi Amerikanarar ivast Pål Weihe sigur, at hóas týskarar hava tikið avleið ingarnar, og hava lækkað hámarkið fyri, hvussu nog kyksilvur kann latast út natúruna, ivast amerikan arar framvegis. Og tað er kanska ikki s« løgi. Ti sum nevnt, eru teir fíggjarligu avleiðingarnar av at lækka hámarkið fyri kyksilvurútlátið, ovurhonds stórir. Men eitt annað er, at verður hámarkið lækkað, fer tað eisini at føra ymsai avmarkingar við sær fyri hvat fólk kunnu eta sigur Pál Weihe. skulu drúgvar fyrireiking- ar gerast, áðrenn farast kann undir slíkar kann- ingar. Men enn eru fyri- reikingarnar komnar so stutt, at enn ber ikki til at siga, um kanningarnar yvirhøvur blíva til nakað. T.d. skulu nógv loyvi fáast til vega, eitt nú frá sidsemisnevnd, og frá ødrum stovnum, og ikki minst skal fíggingin út- vegast til ætlanina.