hósdagur 2. desember 1999síða 10

10 tíðindablaðið Nr. 230 - 2. desember 1999 Viðmerking: Við Samhaldsfasta fáa vit tað bestu og biligastu eftirlønarskipanina Økja vit inngjaldið til Samhaldsfasta stig fyri stig upp í 5% frå hvørjum parti, verður útgjaldið tað 10-dupulta longu eftir 5 Tað eru nú skjótt hálvtannað ár síðani landsstýriskvinnan Imannamálum, Helena i Neystabø, boðaði frá stórlátaðu ætlanum um ein pensionsreform á la fólkatrygging, sum skuldi endavenda ollum pensjóns viðurskiftum her á landi Hóast henda ætlan hevur verið brennideplinum í Nvorjum emasta orðaskifti. sum verið hevur um pen- SIOÐSY durskifti og eldra rhøvur. so 3) bor 10 til 2 Dam sinum ð út um gitingar - og við - í Og tað hesum tjakinum hevur verið av teirri ein- rsøk, at landsstýris- hevur hildið tað itøk- nnihaldið í hesi ætl- u fyri seg sjálvan. Samgongumenn hava válað í villareiði Sjálvt hennara egnu sam- gongufelagar hava válað í villare1ði gjøgum orðaskift- ini og tosad í allar ættir, tjóðveldismenn í eystur, fólkafloksmenn í vestur og sjálvstýrismenn upp í loft. Tað hevur verið fastur kost- ur undir orðaskiftunum í løgtinginum. Og fyri hesum fekst eisini sjón fyri søgn, tá fakfelagssamtakið, tann sonevndi 7-mannabólkurin, herfyn stevndi umboðum úr ollum flokkum á fund í Norðurlandahúsinum at kunna nevndarlimirnar i fakfeløgunum um tær pol- itisku ætlaninar á eftirlønar- og pensjonsøkinum. Tá sótu samgonguumbod so nakk- alangir. Hvat landsstýrið ætlaði kundi ongin svara uppá, tí Helena var á fundi í Stockholm ! At spæla blunda og krógva við Helenu Nú hesa seinastu tíðina hev- ur landsstýriskonan aftur dúgliga forst seg fram við sínum pensjónsætlanum, í bløðunum, útvarpinum og sjónvarpinum. Framvegis einsamallur leikari á pall- inum. Framvegis uttan at koma fram við ti itøkiliga innihaldinum i ætlanum. T6 so, hon sleppur einum snippi nå og ødrum tå, men ætlanina i síni heild og í ollum staklutum vil hon ikki út við. Heldur ikki í kvold, nú hon aftur hevur verið í miðdeplinum í útvarpssend- ingini "Føroyar í dag — Føroyar og framtíðin". Tað var sagt at sendingin "við- gjørdi pensjónsreformin hjá landsstýrinum" — ein re- form sum enn er eitt loynd- armál. Utvarpsmonnunum hevði hon givið nøkur tøl og tíðindi, sum í hvussu so er ongin uingmaður hevur hoyrt nakað um. Og sama árum verður skilið í morgin. Tá fer hon ótvað bæði í Fimm- aranum í útvarpinum og í Krosskasti í sjónvarpinum, at tosa vítt og breitt um sínar pensjónsætlanir ætlanir sum hvorki hinir luttakar arnir ella onnur, sum hava áhuga í málinum, kenna innihaldið í og tí sjálv- sagt eisini hava ilt við at viðgera ella taka støðu til Jú, landsstýrisskonan hevur sanniliga skipað leikin, so hon hevur frítt spæl, meðan allir aðrir luttakarar skulu hava bind fyri eyguni Vorðið sum treytir fyri demokratiskum orðaskifti! Samhaldsfasti bíligasta, einfaldasta og muna- besta eftirlonarskipanin Eitt stendur tó rimmarfast í ætlanini hjá landsstýriskon- uni. Og tað er at samhald- sfasti eftirlønargrunnurin skal likviderast. Alt annað tey bítast og klórast um — í hesum tykist at verða semja millum tjóðveldis- flokk, fólkaflokk og sjálv- stýrisflokk: Fæið í Sam- haldsfasta skal ognartakast. Og Samhaldsfasti skal av- lívast, tí slíka skipan vil man ikki vita av í tí nyliberalist- iska pensjónsreforminum, fólkafloksins og nú alt landsstýrisins fólkatrygg- ingarskipan. Tað eru einans nýliberal- istiskar hugsjónarligar grundir hjá samgonguni at beina fyri Samhaldsfasta. Allar aðrar grundir tala fyri, at ein útbygging av Sam- haldsfasta er so nógv tann skjótasti, so nógv tann ein- faldasti, so nógv tann bílig- asti og so nógv tann muna- besti mátin at bygt upp eina sterka og góða eftirlønar- skipan, aftrat teirri verandi fólkapensjónsskipanini. Individuellu eftirlønarskip- aninar eru fløktar og dýrar Júst tí at allar hinar eftir- lønarskipaninar eru indivi- duellar, eru tær fløktar at umsita. Og ógviliga dýrar at umsita, eini 8-10% í um- sitingarkostnaði, móti 0-1% av Samhaldsfasta (hann hevur onga sjålvstøduga umsiting, ti inn- og útgjøld verða avgreidd beinleiðis saman við samtíðarskatta- skipanin). Hinar eftirløn- arskipaninar eru drúgvar at byggja upp, til tær muna — Samhaldsfasti virkar bein- anvegin við hækkaðum út- gjaldi, so hvort inngjaldið verður hækkað. Og at Samhaldsfasti sak- tans kann verða ein muna- góð skipan eftir stuttari tíð, sæst av hjástandandi talvu: Inngjaldið frá hvørjum parti verður hækkað líðandi við | % um árið upp í 5% Samhaldsfasti arbeidsmarknadareftirlønargrunnurin: | Inngjald í %| Inngjald Urgjald | frá % frá kr. mánaðarliga | mv lentakara Í —r Í 1999 sum | 560 | nú | | 1999 1 1 1.050 | broytt | i |- 000 | 2 FS | 2.150 | | 2001 I 3 5 1 3.340 | 2002 | 4 4 4.660 | 2003 5 1 5 6.030 | 2004 F 5 5 6.330 | 2005 5 5 6.650 || 2006 Í 5 } 5 6.980 2007 | 5 5 | 7.330 | 2008 5 | 5 7.700 2009 | 5 5 8.100 2010 | 5 | 5 8.500 | Kelda: Svar til min frå Stýrinum fyri Arbeidsmarknadareftirlønargrunnin, pr. 224.06.1999. T.v.s. við hesi stigvísu = verið 11.760 kr. til stók og — til at røkka tí endamålinum, hækking av inngjaldinum í = 10.580 kr til hvønn av hjún- = at veita øllum eina góða eft- Samhaldsfasta, verður út- um! irløn, gjaldið meir enn 10-falda longu eftir 5 árum! Og tað er væl at merkja, at hetta er tað samhaldsfasta útgjaldið, sum er til hvønn einasta borgara í pensjóns- aldri, uttan mun til hvussu nógv hvor einstakur hevur goldið inn í skipanina gjøgnum sitt lív. Einar 11.000 kr månad- arliga vid Samhaldsfasta og fólkapensjónini eftir 5 árum Aftrat = Samhaldsfasta kemur so fólkapensjónin. Hon verður 1.jan.2000 við grundarupphædd og viðbót umleið 5.730 kr. til støk og 4.550 til hvønn av hjúnum. T.v.s. at i 1999-krénum kundi mánaðarliga útgjaldið úr Samhaldsfasta + fólka- pensjónin longu eftir 5 árum Einar 13-14.000 kr mán- aðarliga við Samhaldsfasta og fólkapensjóninj eftir 12 árum. Vit síggja eisini av yvir- litinum, at við óbroyttum inngjaldið heldur útgjaldið úr Samhaldsfasta við at veksa, soleiðis at tá vit eru komin fram til ár 2010 verð- ur mánaðarliga útgjaldið úr Samhaldsfasta heilar 8.500 kr. Saman við fólkapen- sjónini heyði tað verið ein upphædd svarandi til ídag 14.230 kr um mánaðin til støk og 13.050 kr til hvønn av hjúnum ! Tað ber væl til við Sam- haldsfasta — um man vil, er eitt politiskt val So at siga tað, at Sam- haldsfasti ikki kann brúkast tað passar rætt og slætt ikki. Tað er einans ein spurningur um politiskan vilja. Vil t.d. Tjóðveldisflokk- urin offra Samhaldsfasta til frama fyri ta fólkatrygging- arskipanina hjá landsstýri- num, so er tað eitt klárt og týðiligt politiskt væl, sum verður gjørt. Ikki ti at tað ikki ber til við Samhalds- fasta, men tí man ikki vil við Samhaldsfasta. So ein- falt er tað. Við Samhaldsfasta og fólkapensjónini hava vit so eina pensjónsskipan, sum nøktar ta grundleggjandi trygdina hjá ollum, uttan mun til hvørja inntøku tey hava havt gjøgnum lívið. Teimum bólkum ella feløg- um á arbeiðsmarknaðinum sum so aftrat hesum ynskja eina betri, tvs. stórri eftir- løn, stendur tað frítt at gera egnar eftirlønarskipanir á tann hátt, sum tey ynskja tað (uttan tó at hesar verða lut- víst fíggjaðar av skattaskip- anini sum ídag). Slíkar skip- anir eru jú nógv feløg, sum hava longu ídag. Tað kann sjálvsagt gerast ov kostnað- armikið hjá hesum, sum í- dag hava góðar eftirlønar- skipanir, at nú eisini skula gjalda 545% til Samhalds- fasta. Trupulleikin kann tó ikki verða stórri enn so, at tey árini Samhaldsfasti líð- andi verður útbygdur, kann ein partur av hesum verandi eftirlønarskipanunum flyt- ast yvir í Samhaldsfasta. Sostatt kunnu í framtíðar eftirlønarskipanini verða 3 tættir: Fólkapensjónin + Sam- haldsfasti + evt. sjålvbodin eftirlønartrygging. Men fyrst og fremst snyr tad seg um, at uppbyggja tad skipanina, sum veitir øllum borgarum ta grund- leggjandi trygdina, við fólk- apensjónini og Samhalds- fasta. So kunnu tey sum hava ráð og vilja brúka pen- ing til tess, sjålvi gjalda tað tryggingina omanå, tey halda seg hava brúk fyri og ráð til. Hans Pauli Strøm javnaðartingmaður Snaring Summir skandalujournalist- ar duga sær ikki afturhald, tá tað ræður um at snara tí, sum onkur hevur sagt við teir, heldur enn at endurgeva so rætt sum gjørligt tað, sum tann spurdi svarar. Mánadagin ringdi John Johannessen á Sosialinum til mín og segði seg hava fingið fatur á einari søgu. Hon gekk út uppá, at Løg- tingið fór at keypa ting- monnum eina teldu í part. Hesum kundi eg vísa aft- ur. Men eg kundi upplýsa, at eg hevði biðið nakrar fyr- itókur givið tilboð uppá eina góða teldu, so at tingmenn kundu fáa møguleika fyri egna rokning at keypa eitt ávíst tal av teldum. Tað væntaði eg fór at geva hampiliga stóran avsláttur. Síðani prátaðu vit um teldumøguleikar og heima- teldur sum heild. John Jo- hannessen man ikki hava verid serliga væl nøgdur við, at tingmenn ikki skuldu fáa okkurt serligt burtur úr hesum tiltaki. Tað hevði jú verið ein góð søga at kunna sagt fólki, at tingmenn skuldu hava ókeypis teldur. Ikki sannheit? Tí fær hann hesar setn- ingar flettaðar inn: “Finnbogi Ísakson heldur tó, at málið um ókeypis teld- ur til tingfólk eigur at við- gerast... Haraftrat nemur tingformaðurin við spurn- ingin, um tað er rímiligt, at starvsfólk á privata arbeiðs- marknaðinum skulu hava betri sómdir enn til dómis tingfólk." Hetta er snaring, so tað forslær. Orðið "farteldu” nevndi eg ikki (tað var hansara orð). Haraftrat havi eg ikki borið privata ar- beiðsmarknaðin saman við tingfólk. Tað, sum eg segði - í tí generella partinum av prát- inum - var, at tað almenna eigur at umhugsa, um ikki almenn — starvsfólk, á summum arbeiðsplássum ið hvussu er, eiga at fáa somu teldumøguleikar sum starvsfólk á teimum stóru privatu fyritøkunum. Verður tað ikki gjørt, kann tað Z 5 8 då henda sí seg, at fólk í almenn- ari tænastu vera verri fyri enn tey á privata arbeiðs- marknaðinum. Mær dámar betur ikki at verða endurgivin í blødu- num enn at verða skeivt end- urgivin. Finnbogi Ísakson